Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu hạ cánh xuống đường băng một căn cứ không quân gần thủ đô Islamabad đêm 10/4, được Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir đón tiếp.
Trong phái đoàn Iran còn có Ngoại trưởng Abbas Araqchi, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Abdolnaser Hemmati, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Ali Akbar Ahmadian và người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei.
Phái đoàn Mỹ với khoảng 300 thành viên do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu hạ cánh xuống căn cứ Nur Khan sau đó, nơi đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể Tổng thống Donald Trump là Jared Kushner đã có mặt từ trước. Tướng Munir cũng ra sân bay đón phái đoàn Mỹ.
Theo hãng thông tấn Tasnim của Iran, phái đoàn nước này gặp riêng Thủ tướng Pakistan Shahbaz Sharif lúc 13h (15h giờ Hà Nội). Ông Sharif cũng sẽ họp riêng với phái đoàn Mỹ để trao đổi thông điệp.
Nếu phía Mỹ chấp nhận các điều kiện mà Iran đưa ra, cuộc đàm phán sẽ bắt đầu tại khách sạn Serena ở Islamabad từ chiều 11/4.
Tuy nhiên, hai bên hiện còn nhiều bất đồng và hoài nghi. “Chúng tôi có thiện chí, nhưng không có lòng tin”, ông Ghalibaf nói sau khi hạ cánh.
Về phía Mỹ, Phó tổng thống Vance cho biết Washington sẵn sàng đối thoại nếu Iran thực sự thiện chí. “Chúng tôi sẵn sàng chìa tay nếu Iran muốn đàm phán nghiêm túc”, ông nói trước khi rời Mỹ, cảnh báo nếu phía Iran không thiện chí, phái đoàn Mỹ sẽ không nhượng bộ.
Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar kêu gọi hai bên tham gia đối thoại “một cách xây dựng”, tái khẳng định mong muốn của Islamabad trong vai trò trung gian hỗ trợ các bên hướng tới một giải pháp lâu dài, bền vững.
Nơi tiếp đón phái đoàn Mỹ và Iran là khách sạn Serena lớn nhất thành phố, nằm gần Bộ Ngoại giao Pakistan trong Vùng Đỏ.
Ngoại trưởng Dar, người đã tham gia nỗ lực ngoại giao con thoi trong suốt thời gian xung đột diễn ra, dự kiến trực tiếp điều phối các cuộc đàm phán. Theo kế hoạch, phái đoàn Mỹ và Iran sẽ ngồi ở hai phòng riêng biệt, trong khi các quan chức Pakistan đảm nhiệm việc chuyển thông điệp qua lại giữa hai bên.
Việc Phó tổng thống Vance tham gia đàm phán được xem là diễn biến đáng chú ý, bởi ông vốn có quan điểm phản đối Mỹ can thiệp quân sự tại Trung Đông.
Thủ tướng Pakistan Sharif, người đóng vai trò then chốt trong việc đưa hai bên trở lại bàn đàm phán, thừa nhận chặng đường phía trước sẽ rất khó khăn, nhấn mạnh đây là “thời điểm có thể quyết định thành công hay thất bại”.
Hiện chưa rõ thời điểm cụ thể các cuộc đàm phán sẽ bắt đầu. An ninh tại Islamabad đã được siết chặt, với lực lượng cảnh sát, quân đội được triển khai dày đặc. Nhiều tuyến đường quanh khu vực Vùng Đỏ và khách sạn Serena đã bị phong tỏa.
Ông Adam Smith, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ trong Ủy ban Quân vụ Hạ viện, ngày 3/4 bày tỏ không đồng tình với phát biểu của Tổng thống Donald Trump rằng việc một tiêm kích Mỹ bị bắn hạ sẽ không ảnh hưởng đến bất kỳ cuộc đàm phán nào với Iran.
"Nếu phía Iran bắt được một quân nhân Mỹ, điều đó sẽ hoàn toàn làm thay đổi cục diện các cuộc đàm phán", ông Smith cho hay.
Truyền thông Mỹ đưa tin tiêm kích F-15E của nước này hôm 3/4 bị bắn rơi trên bầu trời Iran, buộc hai phi công phải nhảy dù. Một phi công đã được lực lượng đặc nhiệm Mỹ giải cứu, người còn lại đang mất tích trên lãnh thổ Iran.
Cả Mỹ và Iran đều đang triển khai lực lượng tìm kiếm phi công này. Truyền thông Iran cho biết các quan chức cảnh sát và quân đội đã treo thưởng 10 tỷ toman (gần 60.000 USD) cho bất cứ ai tìm thấy phi công Mỹ và giao nộp cho giới chức.
Iran sau đó tuyên bố đã bắn rơi một cường kích A-10 Mỹ đang thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm phi công F-15E. Truyền thông Mỹ cho biết phi công chiếc A-10 đã cố gắng điều khiển máy bay rời khỏi không phận Iran và rơi xuống khu vực thuộc vịnh Ba Tư.
Nghị sĩ Smith cũng chỉ trích Tổng thống Trump vì những tuyên bố mà ông cho là "hoàn toàn vô lý" về mức độ thành công quân sự của Mỹ tính đến nay, đồng thời bày tỏ hoài nghi về các phát biểu của người đứng đầu Nhà Trắng về tiến trình đàm phán ngừng bắn.
"Tổng thống liên tục nói rằng Iran đang cầu xin một thỏa thuận, nhưng không có bằng chứng nào cho điều đó. Tuy nhiên, một thỏa thuận được đàm phán sẽ như thế nào? Hiện có tin đồn Phó tổng thống JD Vance đang tìm cách thương lượng một lệnh ngừng bắn ngắn hạn, nhưng với điều kiện gì? Tổng thống chưa làm rõ điều đó, và nó khiến việc đạt được các mục tiêu trở nên khó khăn hơn", nghị sĩ Smith nhấn mạnh.
Theo nghị sĩ Dân chủ Jamie Raskin, thành viên cấp cao Ủy ban Tư pháp Hạ viện, việc Iran bắn hạ tiêm kích F-15E và cường kích A-10 cho thấy dường như quân đội Mỹ không "hoàn toàn chiếm ưu thế trên không". Ông cho rằng Mỹ cần tìm kiếm hợp tác từ các đồng minh để chấm dứt chiến sự.
Ông Raskin đồng thời nhấn mạnh chỉ riêng chiến dịch ném bom trên không sẽ không thể đạt được mục tiêu thay đổi chế độ mà Tổng thống Trump đưa ra. "Về cơ bản, không thể ném bom để giành chiến thắng", ông Raskin cho hay.
Hiện chưa rõ vị trí chiếc tiêm kích F-15E bị rơi tại Iran. Đây được coi là lần đầu tiên một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Iran trong suốt cuộc xung đột.
Trong cuộc phỏng vấn hôm 3/4, Tổng thống Trump nói không thể bình luận về việc ông sẽ làm gì nếu phi công còn lại trên chiếc F-15 rơi vào tay Iran. "Chúng tôi hy vọng điều đó sẽ không xảy ra", ông nói.
Hãng thông tấn IRNA hôm qua đưa tin Đại giáo chủ Jafar Sobhani đã chủ trì lễ cầu nguyện cho cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và 4 thành viên gia đình tại Đại giáo đường Grand Mosalla ở Tehran hôm 5.7 (giờ địa phương).
Tham dự buổi lễ có Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Chánh án Tòa tối cao Gholamhossein Mohseni Ejei. Tư lệnh Ahmad Vahidi của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng có mặt.
Theo AP, 3 con trai của cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, lần lượt là ông Masoud, Meysam và Mostafa, đã tham dự lễ cầu nguyện cùng 4 thành viên khác của gia đình. Trong khi đó, ông Mojtaba Khamenei, con trai và cũng là người kế nhiệm ông Ali Khamenei, vẫn vắng mặt.
Bên cạnh đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã gặp riêng các phái đoàn Hamas và Hezbollah đến Tehran dự lễ tang, theo Đài Al Jazeera. Đại diện hơn 100 nước và vùng lãnh thổ cũng có mặt tại lễ tang, trong đó có Nga, Trung Quốc, Pakistan, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ...
Tại Mỹ, Tổng thống Trump xác nhận với trang tin Axios rằng "súng sẽ không nổ" trong thời gian Iran tổ chức quốc tang cho ông Khamenei. Theo ông, quân đội Mỹ có thể xóa sổ tất cả những người có mặt tại tang lễ, nhưng như thế thì "sẽ chẳng còn ai ngồi vào bàn đàm phán".
Đáp trả phát biểu trên, Đại sứ quán Iran tại Armenia nhấn mạnh con người có thể bị sát hại nhưng lý tưởng thì không. Cùng ngày, chuẩn tướng Mohammad Akraminia, người phát ngôn quân đội Iran, tuyên bố nước này đang tận dụng thời gian ngừng bắn để tăng cường năng lực tác chiến, và cảnh báo bất kỳ sai lầm nào của đối phương đều sẽ hứng đòn đáp trả quyết liệt từ lực lượng vũ trang Iran.
Trong bối cảnh Iran đang than khóc vì tiếc thương cố lãnh tụ, Đài Al Jazeera nhận định kỷ nguyên hậu Khamenei đang được định hình giữa làn đạn. Hệ thống chính trị tại Iran đã vượt qua cú sốc sau khi ông Khamenei và một số quan chức cấp cao thiệt mạng trong đợt không kích của Mỹ và Israel ngày 28.2. Trong khi không đạt được mục tiêu thay đổi chế độ, Washington có lẽ đã thúc đẩy sự thay đổi trong nội bộ chính quyền Tehran.
Chính quyền Tehran dưới thời người kế nhiệm Mojtaba Khamenei tỏ ra quyết đoán hơn. Khác với cha mình, ông Mojtaba Khamenei chọn đối đầu trực diện cả trong nước lẫn đối ngoại, không kích đáp trả các nước láng giềng và đẩy cuộc xung đột với Mỹ và Israel đến sát ngưỡng bùng phát ở tầm khu vực.
Trọng tâm chiến lược của chính quyền mới tập trung vào năng lực răn đe. Tehran muốn phát đi thông điệp rằng bất kỳ cuộc chiến nào nhằm vào nước này sẽ lan khỏi phạm vi lãnh thổ. Việc kiểm soát eo biển Hormuz là minh chứng rõ nhất cho học thuyết đó. Thông điệp của Tehran rất rõ ràng: Nếu Iran không thể ổn định, các nước khác cũng không thể tiếp tục mua bán dầu mỏ như trước.
Cuộc đối đầu với Mỹ và tiến trình hòa đàm cũng trở thành cuộc đấu trí ăn miếng trả miếng, với mỗi bên thử thách đối phương mà chưa rõ đâu là lằn ranh đỏ. Việc tổ chức lễ tang ông Khamenei tại Iraq cũng mang hàm ý chính trị. Với việc rước linh cữu đến các thành phố thánh địa Najaf và Karbala của nước láng giềng, Iran đang đưa ra lời tuyên bố rằng Tehran vẫn duy trì sự ảnh hưởng trong cộng đồng Hồi giáo dòng Shiite.
Một vết nứt (đới tách giãn) đang hoạt động đã chạm đến "ngưỡng tới hạn" và sẽ sớm đứt gãy, hình thành nên một đại dương mới ở châu Phi, trang Science Alert ngày 1.5 dẫn nghiên cứu mới được đăng trên chuyên san khoa học Nature Communications cho biết. Khu vực này gọi là đới tách giãn Turkana, kéo dài khoảng 500 km từ Kenya sang Ethiopia và là một phần của đới tách giãn Đông Phi.
Tuy nhiên, từ "sớm" ở đây chỉ mang tính tương đối vì quá trình này vẫn sẽ mất vài triệu năm nữa. Đó là thời gian quá dài đối với loài người nhưng chỉ là một "cái chớp mắt" so với quy mô thời gian địa chất.
Sự sắp xếp các lục địa hiện tại của trái đất có vẻ là cố định đối với chúng ta, nhưng chúng luôn chuyển động dù cực kỳ chậm chạp.
Hơn 200 triệu năm trước, tất cả các lục địa đều gắn liền thành một siêu lục địa (Pangea) nhưng sau đó dần tách rời ra. Trong tương lai, các lục địa được dự báo sẽ tụ họp lại với nhau một lần nữa. Khi các mảng kiến tạo va chạm, núi non hình thành. Khi các mảng kiến tạo tách rời, đại dương ra đời.
Đới tách giãn Đông Phi là một minh chứng rõ rệt cho sự tách rời. Mảng châu Phi hiện đang tách thành 2, gồm mảng Nubian khổng lồ ở phía tây (chiếm phần lớn lục địa) và mảng Somalia nhỏ hơn ở phía đông (bao gồm phần lớn bờ biển phía đông và đảo Madagascar).
Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học tập trung vào đới tách giãn Turkana. Nhóm nghiên cứu đã phân tích các phép đo địa chấn và tính toán độ dày của lớp vỏ tại đây.
Sự tách giãn lục địa là quá trình xảy ra khi lớp vỏ trái đất bắt đầu bị kéo giãn ra, theo ông Christian Rowan, nhà địa chất học tại Đại học Columbia (Mỹ) và là tác giả chính của nghiên cứu. Khi đó, lớp vỏ bắt đầu nứt vỡ, đứt gãy và sụt xuống trong quá trình bị kéo giãn, từ đó hình thành hệ thống đới tách giãn.
Turkana là khu vực tách giãn đang hoạt động duy nhất trên trái đất hiện nay thể hiện hiện tượng "thắt cổ chai" (necking), một giai đoạn địa chất mà các bồn đại dương mới được hình thành. Tất cả các quá trình như biến dạng, đứt gãy và tích tụ trầm tích đều tập trung trong một khu vực, khiến lớp vỏ trái đất mỏng đi đáng kể, theo Rowan. Khi lớp vỏ bị kéo giãn liên tục đến mức vỡ hoàn toàn, lớp vỏ đại dương mới có thể được hình thành.
Trong vài triệu năm tới, khu vực này sẽ hoàn tất giai đoạn "thắt cổ chai" và bước vào giai đoạn tiếp theo là đại dương hóa. Lớp vỏ sẽ giãn ra mỏng đến mức magma phun trào từ bên dưới, sau đó tụ lại và nguội đi để tạo thành lòng chảo. Đây sẽ là đáy biển mới khi nước từ Ấn Độ Dương bắt đầu tràn vào. Quá trình này đã bắt đầu diễn ra tại vùng trũng Afar ở Đông Bắc Phi, gần biển Đỏ.
Lâu nay, các nhà khoa học cho rằng Đông Phi vẫn đang ở giai đoạn mới bắt đầu giãn tách nhưng nghiên cứu mới chỉ ra rằng thực tế quá trình này đã tiến đến giai đoạn "thắt cổ chai" từ 4 triệu năm trước.
Trước đây, vùng trũng Afar (Ethiopia) được coi là nơi duy nhất sắp thành biển. Tuy nhiên, nghiên cứu này cho thấy vùng Turkana ở phía nam cũng đang tiến triển rất sát nút, mở ra khả năng toàn bộ dải Đông Phi sẽ bị nước biển tràn vào sớm hơn các mô hình cũ dự báo.
"Chúng tôi nhận thấy rằng sự rạn nứt trong khu vực này đang ở giai đoạn tiến triển hơn, và lớp vỏ trái đất tại đây mỏng hơn so với những gì mọi người từng công nhận. Đông Phi đã tiến xa hơn trong quá trình phân tách so với những suy nghĩ trước đây", ông Rowan cho biết.
