AFP hôm qua dẫn nhận định của giới quan sát rằng bất kỳ thay đổi nào đối với đề xuất hiện tại có thể kéo dài hơn nữa thời gian đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc xung đột ở Trung Đông và mở lại eo biển Hormuz.
Báo The New York Times và trang tin Axios hôm qua lần lượt đưa tin Tổng thống Trump đã gửi lại cho Iran một đề xuất đàm phán mới với những điều khoản khó khăn hơn cho phía Tehran. Hiện vẫn chưa rõ nội dung cụ thể nhưng The New York Times dẫn lời một quan chức Mỹ tiết lộ những thay đổi mà ông Trump đưa ra có thể nhằm đẩy nhanh tiến trình đàm phán bằng cách gia tăng sức ép buộc Iran chấp nhận khung thỏa thuận hiện tại.
Trong khi đó, chủ nhân Nhà Trắng luôn khẳng định các ưu tiên của ông với bất kỳ thỏa thuận nào là mở lại eo biển Hormuz và ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. “Một yêu cầu của tôi là phải đảm bảo họ sẽ không có vũ khí hạt nhân. Họ đồng ý và điều đó hết sức thú vị”, ông Trump trả lời trong buổi phỏng vấn lên sóng Đài Fox News sáng qua.
Về phần mình, Iran cho biết nước này yêu cầu được giải ngân số tài sản trị giá 12 tỉ USD bị Mỹ đóng băng trước khi chuyển sang bàn về những vấn đề như chương trình hạt nhân. Cụ thể, bản tin trên đài truyền hình nhà nước Iran có đoạn: “Mỹ cam kết trong vòng 60 ngày sẽ cung cấp cho Iran quyền tiếp cận đầy đủ đối với khối tài sản 12 tỉ USD, để những nguồn tiền này có thể được chuyển khoản và chi tiêu tại các ngân hàng theo ý muốn của Iran mà không bị hạn chế”.
Dù trước đó, Tổng thống Trump và các quan chức Mỹ tuyên bố đang ở rất gần thỏa thuận với Iran, trong buổi phỏng vấn của Đài Fox News, chủ nhân Nhà Trắng lại tỏ ra không vội vã, đồng thời để ngỏ khả năng nối lại hành động quân sự. Đồng thời, tại Singapore hôm 30.5, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth khẳng định Washington “dư khả năng” để nối lại hành động quân sự chống Iran nếu cần thiết.
Ông Hegseth cũng cập nhật tiến độ đàm phán, cho hay Mỹ đang đạt được thắng lợi trên bàn thương thuyết. “Iran hoàn toàn nắm rõ kỳ vọng của chúng tôi là gì và họ đang tiến gần hơn đến lập trường của chúng tôi. Các cuộc đối thoại mang lại kết quả tích cực”, Đài CBS News dẫn lời bộ trưởng Mỹ nói. Ông cũng cung cấp một số thông tin về những điểm còn vướng mắc giữa hai bên, như cách thức ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân trong bối cảnh công nghệ đang phát triển nhanh chóng.
Một thách thức khác cũng đang đe dọa tiến trình thương thuyết. Iran lâu nay kiên trì muốn đưa Li Băng vào thỏa thuận với Mỹ để chấm dứt cuộc xung đột. Tuy nhiên, tình hình chiến sự tại Li Băng đang leo thang ngày càng căng thẳng, khi nước này cáo buộc Israel áp dụng chính sách tàn phá trên diện rộng trong các chiến dịch không kích nhằm vào Hezbollah.
Trong tuyên bố rạng sáng qua, quân đội Israel xác nhận mở rộng chiến dịch tấn công trên bộ ở Li Băng, theo đó, một lực lượng đáng kể của nước này đã vượt sông Litani và đang triển khai hành động chống Hezbollah ở khu vực Beaufort Ridge và thung lũng Wadi al-Saluki. Cùng ngày, quân đội Israel thông báo đã kiểm soát được một ngọn núi chiến lược và cắm cờ ở lâu đài Beaufort gần TP.Nabatiyeh ở miền nam Li Băng, theo AP.
Ông Avichay Adraee, người phát ngôn tiếng Ả Rập của quân đội Israel, đăng lên mạng xã hội bức ảnh cho thấy các đơn vị nước này đang có mặt bên ngoài lâu đài. Còn Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz viết trên X rằng họ đã kéo cờ trên lâu đài. Lực lượng Israel từng kiểm soát lâu đài Beaufort vào năm 1982 trước khi rút khỏi Li Băng năm 2000.
Israel đã tiếp tục tấn công bất chấp lệnh ngừng bắn trên danh nghĩa được áp dụng từ ngày 17.4 và chỉ vài ngày trước khi vòng đàm phán trực tiếp với phía Li Băng chuẩn bị diễn ra tại trụ sở Bộ Ngoại giao Mỹ từ ngày 2 – 3.6.
Hôm qua (28.4), AP đưa tin chính quyền Tổng thống Trump sa thải các thành viên của Hội đồng Khoa học quốc gia. Đây là một hội đồng phi chính trị gồm các chuyên gia nổi tiếng chịu trách nhiệm tư vấn và giám sát NSF.
Trong bài viết đăng trên blog, Tổ chức Union of Concerned Scientists (UCS) chỉ trích: Nếu không có Hội đồng Khoa học quốc gia hoạt động trong thời gian tới, NSF sẽ không có sự hướng dẫn và giám sát của các chuyên gia độc lập, và công chúng không có thông tin về cách cơ quan này đang thực hiện sứ mệnh.
Được thành lập hơn 50 năm trước bởi các nhà khoa học và sinh viên tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) tại Mỹ, UCS là một liên minh phi lợi nhuận dựa trên cơ sở khoa học gồm hơn 400.000 công dân và nhà khoa học đang nỗ lực cải thiện môi trường và biến thế giới thành một nơi an toàn hơn.
UCS đặt ra lo lắng rằng Nhà Trắng trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump đang chính trị hóa các hoạt động khoa học. Tổ chức này nêu: "Có nhiều lý do khiến chúng ta lo lắng, bởi vì đây không phải là trường hợp đầu tiên can thiệp chính trị vào Hội đồng Khoa học quốc gia và NSF trong nhiệm kỳ thứ 2 của Tổng thống Trump. Năm ngoái, học giả nổi tiếng và cựu phó trợ lý của tổng thống là TS Alondra Nelson đã từ chức trong Hội đồng Khoa học quốc gia, với lý do mất tính liêm chính trong thể chế và sự can thiệp chính trị từ các quan chức Trump trong các cuộc thảo luận của hội đồng. Vào tháng 3, chính quyền đã đưa ra một ứng cử viên không đủ tiêu chuẩn, mâu thuẫn để lãnh đạo NSF…".
Quan điểm bảo thủ của chính quyền Trump từ sớm đã có sự bất đồng sâu sắc với giới khoa học, nhất là các đại học hàng đầu nước Mỹ. Phát biểu tại Hội nghị Bảo thủ quốc gia năm 2021, ông J.D Vance - hiện là Phó tổng thống Mỹ - chỉ trích rằng: "Các trường đại học ở đất nước chúng ta về cơ bản là tham nhũng và chỉ chú tâm lừa dối và dối trá, chứ không phải sự thật". "Các trường đại học không theo đuổi kiến thức và sự thật. Họ theo đuổi sự lừa dối và dối trá", ông Vance tuyên bố và kết luận bằng cách dẫn lại một câu nói của cố Tổng thống Mỹ Richard Nixon (1913 - 1994, tại vị từ năm 1969 - 1974) rằng: "Các giáo sư là kẻ thù".
Chính quyền của Tổng thống Trump thường xuyên ám chỉ các đại học và tổ chức khoa học có xu hướng nghiêng về đảng Dân chủ. Vị chủ nhân đương nhiệm Nhà Trắng cho rằng hoạt động của nhiều trường đại học đi ngược lại giá trị của nước Mỹ.
Kể từ khi Tổng thống Trump tiếp nhận nhiệm kỳ thứ 2 đến nay, hàng chục ủy ban cố vấn liên bang tại các cơ quan khoa học đã bị giải tán, đóng băng hoặc bị gián đoạn - một xu hướng tương tự như sự gián đoạn trong tư vấn khoa học trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump. Nhà Trắng cũng cắt giảm mạnh mẽ ngân sách dành cho các quỹ nghiên cứu khoa học cũng như hoạt động nghiên cứu của các đại học danh tiếng.
Đầu năm ngoái, Đại học Johns Hopkins đã phải sa thải hơn 2.000 nhân sự sau khi mất 800 triệu USD tài trợ liên bang. Đại học Harvard và Nhà Trắng đã có một cuộc tranh cãi, kiện cáo căng thẳng kéo dài nhiều tháng.
Nhà khoa học chính trị Matt Grossmann, thuộc Đại học bang Michigan (Mỹ), cho rằng: "Nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump để tiến hành chiến tranh văn hóa đã tiến xa hơn nhiều trong nhiệm kỳ thứ 2, với nhiều sự chuẩn bị và nhân sự được trao quyền sử dụng nhiều công cụ có sẵn hơn để khuyến khích và ép buộc các tổ chức văn hóa trong các danh mục thay đổi hành vi".
Không những vậy, chính quyền Tổng thống Trump còn hạn chế các chương trình trao đổi nghiên cứu, hạn chế cả các chương trình thu hút nhân tài nước ngoài như hình thức visa H-1B. Ông cho rằng những chương trình như vậy làm hạn chế quyền lợi của chính người Mỹ. Trong khi đó, ngược lại, nhiều người lo ngại sẽ làm suy yếu nước Mỹ nếu không có những chương trình thu hút nhân tài từ những nước khác.
Từ năm ngoái, ngay sau khi ông Trump quay lại Nhà Trắng chỉ vài tháng, nhà kinh tế học Paul Krugman đã cho rằng "những gì đang xảy ra với nước Mỹ" chính là một phiên bản của "Cách mạng văn hóa" mà nhà lãnh đạo Mao Trạch Đông từng phát động ở Trung Quốc.
Theo hãng tin AFP, truyền thông Nhật Bản dẫn thông tin từ công ty năng lượng Taiyo Oil cho biết một tàu chở dầu thô từ dự án khai thác dầu khí Sakhalin-2 đã cập bờ biển Imabari, tỉnh Ehime vào ngày 4-5.
Dự án tại vùng Sakhalin của Nga hiện không nằm trong diện bị trừng phạt kinh tế toàn cầu nhằm vào Matxcơva, vốn được áp đặt sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine năm 2022.
Taiyo Oil cho biết đã nhận được yêu cầu từ Bộ Kinh tế Nhật Bản để tiếp nhận lô dầu này, song chưa rõ số lượng cụ thể.
Lượng dầu thô này dự kiến được đưa tới nhà máy lọc dầu để chế biến thành xăng, naphtha (nguyên liệu sản xuất nhiều sản phẩm từ nhựa, sợi hóa học đến sơn) và các sản phẩm dầu mỏ khác.
Nhật Bản phụ thuộc vào Trung Đông cho khoảng 95% lượng dầu nhập khẩu. Từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra ngày 28-2, Tokyo đã tìm cách đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.
Phát biểu tại Canberra sau cuộc hội đàm với Thủ tướng Úc Anthony Albanese hôm 4-5, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae nhận định tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu toàn cầu đang gây ra "tác động rất lớn" đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Bà cho biết hai nước sẽ khẩn trương hành động để bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định.
Khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua eo biển Hormuz trước xung đột. Do đó, việc tuyến đường này gần như đóng cửa đã khiến giá dầu thế giới tăng vọt.
Tuần trước, bà Takaichi cho biết Nhật Bản dự kiến vẫn đủ các sản phẩm hóa chất có nguồn gốc từ naphtha để dùng đến hết năm nay, nhờ tăng cường nhập khẩu từ ngoài khu vực Trung Đông.
Quan hệ Nhật - Nga đã xấu đi kể từ khi Tokyo tham gia áp lệnh trừng phạt toàn cầu nhằm vào Matxcơva vì cuộc chiến ở Ukraine.
Theo tờ Asahi, các quan chức Chính phủ Nhật Bản đã vận động để dầu mỏ từ dự án Sakhalin-2 được miễn trừ khỏi các lệnh trừng phạt này.
"Nếu Tổng thống Nga Vladimir Putin thấy hồi kết của cuộc chiến này đang đến gần, tại sao ông ấy không tự chấm dứt nó? Khi đó, ông ấy hoàn toàn có thể kiểm soát được thời điểm", Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nói khi thăm Kiev hôm nay.
Phát biểu được ông Pistorius đưa ra sau khi Tổng thống Putin nói trong cuộc họp báo ngày 9/5 rằng "cuộc xung đột với Ukraine đang đi đến hồi kết". Ông Putin không nêu chi tiết về điều này, nhưng tuyên bố của ông khiến nhiều người kỳ vọng chiến sự Nga - Ukraine sắp kết thúc.
Ông Putin cũng cho biết sẵn sàng gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại một quốc gia thứ ba, nhưng chỉ sau khi mọi điều kiện cho một thỏa thuận hòa bình đã được dàn xếp xong.
Bộ trưởng Quốc phòng Đức bày tỏ hoài nghi về phát biểu trên của Tổng thống Nga. "Như mọi khi, ông ấy lại đưa ra các điều kiện. Tôi lo ngại đây chỉ là một chiến thuật đánh lạc hướng khác, dù hy vọng là mình sai", ông Pistorius nói. "Tuy nhiên, không thể loại trừ khả năng này và nó dường như là một phần trong chiến lược chiến tranh của ông ấy".
Tổng thống Putin hôm 9/5 cũng nói rằng ông thích đàm phán với cựu thủ tướng Đức Gerhard Schroeder nếu tham gia đối thoại với châu Âu. "Với tôi, cựu thủ tướng Cộng hòa Liên bang Đức Schroeder là lựa chọn ưu tiên", ông nói.
Bộ trưởng Pistorius cho rằng những tuyên bố như vậy của Tổng thống Nga chỉ nhằm "đánh lạc hướng dư luận" khỏi những tổn thất quân sự gần đây trên chiến trường.
Phát ngôn viên chính phủ Đức Stefan Kornelius cùng ngày cho biết ông chưa thấy bất kỳ "tiến triển thực chất" nào hướng tới đàm phán bất chấp những bình luận mới của ông Putin.
"Nga biết rõ những đối tác mà họ có thể đối thoại tại châu Âu nếu họ thực sự nghiêm túc về việc đàm phán", ông Kornelius nói.
Sau hơn 4 năm xung đột, lực lượng Nga vẫn chưa thể kiểm soát toàn bộ vùng Donbass ở miền đông Ukraine, nơi quân đội Kiev đã lùi về thiết lập các phòng tuyến tại những thành phố pháo đài. Dù Moskva hiện kiểm soát gần 1/5 lãnh thổ Ukraine, tốc độ tiến quân của họ đã chậm lại trong năm nay.
