Trưa cuối tháng 5, căn nhà cổ của gia đình bà Nguyễn Thị Ngà ở xã Thuận Mỹ (Tây Ninh) vang tiếng búa, cưa. “Chờ nhà nước sửa gần 20 năm không xong nên chúng tôi quyết định tự sửa để cứu căn nhà”, bà Ngà nói.
Trong khi nhóm thợ trèo lên mái thay những viên ngói vỡ, người nhà tranh thủ che chắn đồ đạc, di chuyển di ảnh trên bàn thờ để tránh vật liệu rơi xuống.
Bên trong, hệ thống cột gỗ căm xe vẫn còn chắc chắn nhưng nhiều đòn tay, kèo đã bị mối mọt. Tường bong tróc, ẩm mốc, xuất hiện nhiều vết nứt lớn. Nền gạch lún, vỡ; nhiều cửa gỗ hư hỏng không thể sử dụng. Khu vực hàng ba xuống cấp nặng, một số cột chống bị gãy phải chèn tạm bằng gỗ.
Nhà bà Ngà là một trong ba căn thuộc cụm “xóm nhà giàu” nổi tiếng ở xã Thanh Phú Long (Long An cũ), được công nhận di tích quốc gia năm 2007.
Cụm nhà cổ hơn 100 năm tuổi thuộc dòng họ Nguyễn Hữu, từng là những phú hào nổi tiếng trong vùng. Mỗi căn rộng khoảng 600 m2, mang kiến trúc Nam Bộ truyền thống với hệ khung gỗ quý và nhiều chi tiết chạm khắc tinh xảo.
Ngôi nhà của gia đình bà Ngà được xây dựng từ năm 1924, mất 5 năm hoàn thành. Thời điểm đó, chi phí xây dựng khoảng 12.000 đồng Đông Dương, là khoản tiền rất lớn.
Trong chiến tranh, công trình nhiều lần bị trúng pháo và phải sửa chữa. Gia đình bà Ngà có bốn anh chị em nhưng đều lập nghiệp nơi khác, chỉ còn bà ở lại trông coi nhà thờ họ.
Mỗi năm vào mùa mưa, người phụ nữ 75 tuổi lại tất bật chuẩn bị hàng chục xô chậu hứng nước. Có thời điểm, bà phải đặt gần 50 vật dụng khắp nhà vì mái ngói dột nhiều vị trí.
Theo quy định, công trình thuộc diện di tích phải được cơ quan chuyên môn chấp thuận trước khi sửa chữa. Những năm qua, không ít lần gia đình kiến nghị được trùng tu nhưng vì nhiều lý do việc bảo tồn chưa thể thực hiện.
Ba năm trước, căn nhà sau có nguy cơ đổ sập nên gia đình buộc phải tháo dỡ toàn bộ đòn tay gỗ và mái ngói, thay bằng kết cấu thép, mái tôn. Riêng căn nhà chính tiếp tục xuống cấp, bà không dám ở mà chỉ vào thắp hương.
Gần đây, tình trạng dột mưa trở nên nghiêm trọng hơn. Đồ đạc bên trong liên tục bị ướt, hư hỏng. Không thể chờ đợi thêm, các anh chị em bà Ngà góp tiền thuê thợ sửa mái.
Họ tận dụng một phần đòn tay gỗ và ngói cũ từ căn nhà sau để tiết kiệm chi phí. Dù vậy, đợt sửa chữa vẫn dự kiến tiêu tốn khoảng 100 triệu đồng.
Cách đó hơn 100 km, căn nhà cổ Huỳnh Thủy Lê ở phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp – một trong những ngôi nhà cổ nổi tiếng nhất miền Tây – cũng đang xuống cấp.
Dù là cuối tuần, khu di tích vẫn khá vắng khách. Nhân viên tại đây cho biết phần lớn khách tham quan là người châu Âu, thường tập trung vào cuối và đầu năm. Một số du khách cho hay tình trạng xuống cấp của căn nhà khiến họ ngại đến.
Ngôi nhà rộng gần 260 m2 được xây dựng năm 1895, nổi tiếng nhờ sự kết hợp kiến trúc Việt – Hoa – Pháp và gắn với chuyện tình giữa ông Huỳnh Thủy Lê và nữ văn sĩ Pháp Marguerite Duras.
Sau hơn 130 năm tồn tại, nhiều hạng mục đã xuống cấp. Mặt tiền phủ rêu, một số phù điêu và chữ đắp nổi bong tróc. Mái ngói hư hỏng khiến nước mưa thấm vào tường, gây ẩm mốc và bong sơn.
Tại khu vực hàng ba, nhiều bức tường mọc rêu và dương xỉ. Nền nhà lún lệch, một số chi tiết gỗ trong gian thờ bị mối mọt.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại làng cổ Đông Hòa Hiệp, xã Cái Bè. Nơi đây có hàng chục căn nhà cổ hơn 100 năm tuổi nhưng chỉ khoảng ba căn được quản lý và khai thác du lịch hiệu quả. Phần lớn còn lại đang xuống cấp theo thời gian.
Đứng cạnh hàng cột gỗ bị mối mọt ăn hỏng tại nhà cổ Ông Tòng, chị Đỗ Hồng Vân, 39 tuổi, hậu duệ đời thứ tư của chủ nhà, cho biết gia đình đã nhiều lần sửa chữa để giữ gìn công trình.
Năm 2000, do phần vách cây mục nát, gia đình phải xây tường và lát lại nền nhà. Sáu năm sau chủ nhà tiếp tục gia cố khu bếp.
Vài năm gần đây, kinh tế gia đình khá hơn nhờ trồng khoảng một ha sầu riêng. Hai vợ chồng chị Vân muốn kết hợp khai thác du lịch nhưng gặp nhiều trở ngại.
“Khách đến chủ yếu đứng ngoài chụp ảnh rồi đi vì căn nhà quá xập xệ”, chị nói.
Theo chị Vân, nhiều bao lam gỗ đã mục nát, một số vị trí phải dùng tre chống tạm. Kèo, đòn tay cũng hư hỏng nặng, có thể rơi bất cứ lúc nào. Mỗi khi mưa lớn, nước lại dột xuống khiến đồ đạc trong nhà tiếp tục hư hại.
Không riêng Tây Ninh hay Đồng Tháp, nhiều địa phương miền Tây đang đối mặt bài toán bảo tồn nhà cổ.
Tại Cà Mau, địa phương hiện có 21 căn nhà cổ, trong đó 14 căn được xếp hạng di tích cấp tỉnh. Theo thống kê, có ít nhất 8 công trình đang xuống cấp, một số cần trùng tu khẩn cấp như nhà cổ 174 trên đường Điện Biên Phủ, nhà cổ số 29 đường Trần Phú hay nhà cổ số 25 trên đường Hai Bà Trưng.
Ông Lý Vỹ Triều Dương, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau, cho biết phần lớn công trình được xây dựng từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20.
Một số ngôi nhà bị bỏ trống sau quá trình sắp xếp bộ máy hành chính, số khác thuộc sở hữu tư nhân nên việc quản lý, bảo tồn gặp nhiều khó khăn.
Theo ông Dương, giá trị lớn nhất của các công trình nằm ở kiến trúc nghệ thuật, song kinh phí tu bổ rất cao trong khi nguồn lực địa phương hạn chế.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tấn Quốc, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh, cho rằng Đồng bằng sông Cửu Long có số lượng nhà cổ lớn nhưng không phải công trình nào cũng đủ điều kiện để được đầu tư trùng tu.
Việc xếp hạng di tích phải dựa trên các tiêu chí về giá trị tiêu biểu, trong khi ngân sách bảo tồn phải chia sẻ cho nhiều loại hình di sản khác nhau.
Theo ông Quốc, một số nhà cổ ở Tây Ninh đã được đầu tư tu bổ nhưng nhu cầu thực tế vẫn rất lớn. Vì vậy, ngoài nguồn vốn nhà nước, cần huy động thêm nguồn lực xã hội hóa.
“Tăng cường năng lực quản lý và khai thác hiệu quả sẽ giúp các công trình có thêm nguồn lực để bảo tồn lâu dài”, ông nói.
Sau hơn một thế kỷ, ba căn nhà trong cụm di tích “xóm nhà giàu” có số phận khác nhau.
Một căn được nhà nước đầu tư khoảng 7 tỷ đồng để trùng tu cách đây 14 năm. Căn khác do chủ nhà tự bỏ khoảng 800 triệu đồng sửa chữa.
Riêng căn nhà của bà Nguyễn Thị Ngà vẫn chật vật chống chọi với thời gian.
“Anh chị em chúng tôi đều đã về hưu, không dư giả gì nên có bao nhiêu sửa bấy nhiêu. Không biết còn giữ được căn nhà bao lâu nữa”, bà Ngà buồn rầu nói.
Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 95/NQ-CP ngày 6/4/2026, thông qua hồ sơ 2 đề án: thành lập 10 phường thuộc tỉnh Đồng Nai và thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương.
Nghị quyết nêu rõ, việc thông qua hồ sơ 2 đề án được thực hiện theo đề nghị của Bộ Nội vụ.
Chính phủ giao Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tiếp thu đầy đủ ý kiến của các thành viên Chính phủ để hoàn thiện tờ trình, đề án, dự thảo Nghị quyết Ủy ban Thường vụ Quốc hội về thành lập 10 phường của tỉnh Đồng Nai và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương theo quy định.
Chính phủ giao Bộ trưởng Nội vụ thừa ủy quyền Thủ tướng ký tờ trình, báo cáo tiếp thu, giải trình và hoàn thiện hồ sơ liên quan đến việc thành lập 10 phường và thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương.
Theo đó, Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm toàn diện về nội dung hồ sơ đề án, các dự thảo Nghị quyết và các vấn đề đề xuất, báo cáo; chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu gửi Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, bảo đảm chất lượng, thời hạn theo quy định; chủ động báo cáo, giải trình với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội bảo đảm chặt chẽ, đúng quy định; kịp thời báo cáo Thủ tướng Chính phủ những vấn đề phát sinh vượt thẩm quyền.
Đồng Nai nằm ở vùng Đông Nam Bộ, có lịch sử hình thành hơn 325 năm. Sau khi sáp nhập với Bình Phước, địa phương có diện tích hơn 12.000km2, dân số khoảng 4,5 triệu, trở thành cực tăng trưởng năng động của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Liền kề và liên kết trực tiếp với siêu đô thị TPHCM, Đồng Nai còn là điểm giao thoa của nhiều hành lang kinh tế và trục kết nối chiến lược, giữ vai trò cầu nối với Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Ngày 4.4, Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Đà Nẵng cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố và bắt tạm giam 9 bị can để điều tra về hành vi “gây rối trật tự công cộng” theo khoản 2 điều 318 bộ luật Hình sự.
Các bị can gồm: Huỳnh Gia Luân (18 tuổi, trú phường An Khê), Trương Đăng Khôi (18 tuổi, trú phường Hòa Khánh), Huỳnh Thanh Huy (18 tuổi, trú xã Việt An), Trần Lê Anh Đức (18 tuổi, trú phường An Khê), Đinh Duy Thành (24 tuổi, trú phường Thanh Khê), Ngô Xuân Hưng (21 tuổi, trú phường Hòa Khánh), Lâm Văn Đạt (20 tuổi, trú phường Hội An Tây, cùng thành phố Đà Nẵng), Lê Văn Bút (21 tuổi, trú xã Phú Lộc, thành phố Huế), Hoàng Anh Kiệt (19 tuổi, trú xã Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk).
Theo điều tra, trước đó khoảng 19 giờ 50 ngày 29.3, lực lượng công an phát hiện trên mạng xã hội xuất hiện clip ghi lại cảnh nhiều nhóm thanh thiếu niên mang theo hung khí, điều khiển xe máy tốc độ cao, nẹt pô, rượt đuổi nhau trên đường 2 Tháng 9 (phường Hải Châu), gây mất an ninh trật tự nghiêm trọng. Ngay sau đó, lãnh đạo Phòng Cảnh sát hình sự chỉ đạo triển khai lực lượng truy xét.
Chỉ trong 3 ngày, toàn bộ diễn biến vụ việc được làm rõ, các nghi phạm liên quan bị triệu tập.
Cơ quan điều tra xác định, rạng sáng 29.3, do mâu thuẫn với nhóm thanh niên khác chưa rõ lai lịch, các bị can đã tụ tập, chuẩn bị hung khí, điều khiển nhiều xe máy tháo biển số, gắn pô độ, chạy nhiều vòng trên đường 2 Tháng 9 với tốc độ hơn 80 km/giờ, liên tục rú ga, nẹt pô để tìm đối thủ đánh nhau nhưng không gặp.
Hành vi này gây náo loạn tuyến đường trung tâm, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông. Công an thành phố Đà Nẵng thu giữ 6 xe máy (nhiều xe đã độ chế, không gắn biển số) và 2 cây kiếm.
Ngày 4-7, ông Nguyễn Văn Quản, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Cà phê Gia Lai, xác nhận có hơn 160 trong gần 300 hộ nhận khoán của công ty đã tái ký hợp đồng giao khoán để tiếp tục sản xuất kinh doanh; còn khoảng 130 hộ chưa đồng thuận.
Theo ông Quản, công ty đang phối hợp với cơ quan chức năng tỉnh Gia Lai và chính quyền xã Chư Sê xử lý, thu hồi hơn 6ha đất của công ty bị một số hộ lấn chiếm.
Liên quan vụ việc, ngày 24-6, UBND tỉnh Gia Lai đã có thông báo kết luận về giải quyết kiến nghị các hộ nhận khoán tại Chi nhánh Chư Sê - Công ty cổ phần Cà phê Gia Lai.
Lãnh đạo tỉnh Gia Lai ghi nhận nỗ lực xử lý vụ việc của các cơ quan liên quan, nhưng kết quả đạt được chưa đáp ứng yêu cầu. Cụ thể, số hộ ký hợp đồng nhận khoán còn thấp; nhiều hộ chưa hợp tác, chưa ký nhận khoán.
Đáng chú ý, UBND tỉnh nhận định có một số đối tượng cầm đầu tuyên truyền, kích động, lôi kéo người dân không ký hợp đồng nhận khoán với công ty, gây khó khăn trong việc giải quyết vụ việc.
Lãnh đạo tỉnh phê bình Đảng ủy, UBND xã Chư Sê chưa thực sự quyết liệt, chưa chủ động xử lý dứt điểm các vi phạm hành chính về đất đai; để xảy ra tình trạng lấn chiếm, cho thuê, sang nhượng đất trái phép trên diện tích công ty quản lý.
Bên cạnh đó, một số cán bộ, đảng viên tại cơ sở thiếu tinh thần trách nhiệm, chưa tích cực tham gia vận động quần chúng.
Có trường hợp tham gia, tiếp tay hoặc đồng tình với các hoạt động gây phức tạp tình hình an ninh trật tự tại địa phương.
Do đó lãnh đạo tỉnh yêu cầu Đảng ủy, UBND xã Chư Sê khẩn trương lãnh đạo, chỉ đạo giải quyết dứt điểm vụ việc. Tỉnh giao xã kiểm tra, lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính đối với các hộ lấn chiếm đất, cho thuê đất, sang nhượng đất trái phép, sử dụng đất sai mục đích trên diện tích do công ty quản lý.
Đối với cán bộ, đảng viên vi phạm hoặc có biểu hiện tiếp tay, kích động, tham gia khiếu kiện đông người, tỉnh đề nghị Đảng ủy xã xem xét trách nhiệm, xử lý nghiêm theo quy định của Đảng.
Cùng với đó, giao Công an tỉnh đấu tranh, xử lý các trường hợp có hành vi kích động, lôi kéo, tụ tập đông người, gây mất an ninh trật tự.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, lãnh đạo UBND xã Chư Sê cho biết đang thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh và rà soát, xử lý vụ việc; phối hợp với cơ quan chức năng giải quyết dứt điểm, không để khiếu nại, khiếu kiện kéo dài gây mất an ninh trật tự.
Liên quan sai phạm trong việc cổ phần hóa Công ty Cà phê Gia Lai, Tuổi Trẻ đã có nhiều tin bài phản ánh. Cụ thể, việc thực hiện cổ phần hóa để xảy ra nhiều sai phạm, làm ảnh hưởng quyền và lợi ích hợp pháp các hộ nhận khoán, tác động đời sống, sản xuất và gây thiệt hại cho người dân.
Theo phản ánh của người dân, phương án khoán, mức khoán và các chế độ chính sách bồi thường, hỗ trợ, chuyển đổi cây trồng chưa rõ ràng, chưa phù hợp thực tế và quyền lợi người nhận khoán.
Thanh tra tỉnh Gia Lai đã vào cuộc và kết luận nhiều sai phạm tại doanh nghiệp. Sau đó, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đã khởi tố, bắt tạm giam ông Võ Ngọc Hiếu, cựu Giám đốc Công ty Cà phê Gia Lai, và 3 thuộc cấp để điều tra về tội "vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí".
Đối với việc giải quyết hậu quả sau cổ phần hóa, lãnh đạo UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu công ty phải tính toán và hỗ trợ thiệt hại hợp lý, chính đáng cho hộ nhận khoán.
Đồng thời doanh nghiệp phải xây dựng phương án khoán hợp lý theo mặt bằng chung để ký hợp đồng với người dân; đảm bảo hài hòa lợi ích người dân, doanh nghiệp.
