Ngày xưa tôi từng phải ăn cơm với trái cây, cụ thể là ăn với chuối vì không có món khác.
Lúc đó tôi ở một nội trú thời trung học, gặp bữa thức ăn ở trường tệ quá, tôi nuốt không trôi mà khẩu phần của ai cũng có một trái chuối, là món tráng miệng thường xuyên của học trò, không chuối già thì chuối sứ.
Vậy là tôi ăn cơm với chuối, ban đầu cũng lạ lạ, phải chan nước mắm để “rào chắn” độ ngọt. Lâu dần cũng quen, trở thành một dạng nhận thức. Ăn tự nhiên hơn.
Tôi hỏi một người bạn dân Cần Thơ gốc Gò Công: Dân miền Tây ăn cơm với chuối, xoài hoặc dưa hấu có phải bất đắc dĩ không?
Ông trả lời: “Nhiều người lớn nói hồi xưa làm lụng ngoài đồng nên gặp chuối chín thì xắn ra ăn với cơm, ăn lẹ để làm tiếp riết thành quen, còn ăn với xoài – non hoặc xanh thì kèm với khô hay món kho lạt là có chủ đích đàng hoàng.
Như vậy ăn cơm với xoài phức tạp hơn, phải gọt vỏ bằng dao và cắt miếng để loại bỏ hột, không phải là bữa cơm tiện ích như ăn cơm với chuối mà là một dạng bữa ăn chính thức dùng xoài như một thứ điều vị đối với cái mặn của mắm, của khô”.
Tôi hỏi: “Thế ông từng ăn cơm với chuối chưa?”. Ông nói kẹt lắm mới ăn cơm với chuối chan nước mắm.
Nhiều người dân miền Tây thường nói một câu tự an ủi: “Cơm có chuối là đủ đôi, nghèo mấy cũng vui”. Câu này nói về hai loại nông sản quen thuộc tại chỗ của người dân tại đây: cơm – từ gạo và chuối.
Người Việt có hai lằn ranh trong văn hóa ẩm thực của số đông: mặn và ngọt. Cơm là thứ tinh bột nặng về bên mặn hơn nhiều. Người ta thường nói: “Cơm với cá như má với con”. Đó cũng là một thứ kinh nghiệm chắt lọc từ ngàn năm.
Tinh bột cơm được xếp vào loại carbonhydrate (bột đường) chung với chuối chín là hỗn hợp của ba thứ đường sucrose, fructose và gluocose. Các thứ đó cũng được xếp loại là carbonhydrate. Một món ăn thường dành cho những người làm việc nặng.
Còn những trái cây khác? Do là một địa phương phong phú trái cây nhiệt đới, người miền Nam đã thử đưa trái cây vào trong bữa cơm, nhưng không phải kiểu bất đắc dĩ như hoàn cảnh cơm với chuối đã nói ở trên.
Ngoài cá hay động vật địa phương sông nước, ngoài rau, người miền Tây thường đưa các loại trái cây vào bữa ăn làm phong phú cho hương vị mảng xanh thực vật.
Trước là cây nhà lá vườn từ thời xưa theo lối tự cung tự cấp. Nhưng ăn với loại trái cây nào ngon, nhận thức hình thành, món đó sẽ được giữ lại và phổ biến.
Những món còn lại đó ăn trong bữa cơm, ta có thể thấy như dưa hấu trong những bữa ăn tại rẫy. Rồi một số món được nâng cấp lên thành cao cấp hơn như gỏi măng cụt.
Trong văn học, phần viết về các loại mắm miền Nam, Vũ Bằng đã dành một đoạn để tả lại sự ngạc nhiên của mình khi lần đầu chứng kiến nếp ăn uống của người bản địa. Ông kể lại cảnh nhìn thấy người dân lao động xới một chén cơm trắng phau phau, gắp một miếng khô mặn chát hoặc một miếng mắm sống, rồi ngay lập tức cắn kèm một miếng dưa hấu đỏ au hoặc bẻ trái chuối cắn ăn cùng cơm.
Kiểu ăn thực ra là để cân bằng cái mặn của miếng khô. Còn nói mắm sống mặn chát có lẽ Vũ Bằng tiên sanh chưa biết hân thưởng mắm miền Nam.
Trong các tản văn viết về ẩm thực tuổi thơ hay đời sống xóm giềng, Nguyễn Ngọc Tư thường xuyên nhắc đến cảnh những đứa trẻ hoặc những người nông dân đi làm đồng về trễ, lỡ bữa.
Nguyễn Ngọc Tư viết: Họ thường bới một chén cơm hoặc dĩa cơm nguội, trong bếp không còn đồ mặn gì ngoài chút nước tương hay cặn nước kho cá tộ. Người ta chan chút nước mặn mòi đó vào cơm, rồi lột một trái chuối sứ chín rục bóp bấy trộn đều vào chén cơm rồi lùa ăn.
Đó là một hoàn cảnh, không phải là món thư khoái (comfort food) như các nhà tiếp thị du lịch nói: cơm với chuối ngon nhức nách.
Khi nói “cơm chuối ngon nhức nách”, họ phải chứng minh cái việc vượt qua lằn ranh mặn ngọt bằng nghiễn ra một số món cơm với chuối 2.0, 3.0, như dùng chuối xắt miếng nhỏ, tẩm bột chiên rồi đem kho ăn với cơm biểu sao không nhức nách?
Cũng có thể nói thêm, những người làm việc nặng ngoài trời, cần nhiều năng lượng, nên thích đồ ngọt. Trong các loại trái cây, dễ trồng nên chuối được dùng làm nguồn “ngọt” tạo năng lượng. Đó là một hành trình truyền thống.
Cho đến khi khá giả, cảnh người cha ăn cơm với chuối ngoài đồng gây luyến nhớ. Mỗi người làm một chén cơm chuối. Nhưng phải có nước mắm, chớ không quen, ăn cơm với chuối chay sao được!
Có lẽ chính vì vậy chuối ấy đã đi vào đời sống phong phú hơn chớ không chỉ là cơm với chuối. Bánh tét nhưn chuối có tỷ lệ ăn ngang với bánh tét nhưn mặn. Bánh chuối – dùng bột bánh mì nhào chung với chuối rồi nướng chín, cũng là một sản phẩm nằm trong khẩu vị của người miền Tây.
Các nhà tiếp thị du lịch còn đi xa hơn, chiên cơm với các thứ xong, nắm lại thành vắt, cho chuối vào làm nhưn như một biến tấu của bánh tét nhưn chuối.
Đỉnh Tam Đảo Bắc (hay Bắc Tam Đảo) có độ cao 1.592 m, nằm trên ranh giới giữa Thái Nguyên và Phú Thọ, thuộc Vườn Quốc gia Tam Đảo. Dù là điểm đến mới nổi gần Hà Nội, nhưng đây được đánh giá là cung trekking khắc nghiệt, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho những người thiếu kinh nghiệm.
Anh Quang Tiến, người có nhiều năm kinh nghiệm chinh phục dãy Tam Đảo, cho biết điểm khó nhất của cung đường này là địa hình rừng rậm dày đặc. "90% đường đi là xuyên rừng, rất ít người qua lại và gần như không có khoảng trống để quan sát toàn cảnh hay xác định phương hướng bằng mắt thường", anh Tiến nói.
Tổng chiều dài toàn cung khoảng 15,5 km. Do không có hệ thống lán nghỉ hay biển chỉ dẫn rõ ràng, người leo núi rất dễ rơi vào trạng thái tâm lý hoang mang nếu không kịp thoát ra khỏi rừng trước 18h, khi bóng tối bao trùm và nhiệt độ giảm sâu.
Anh Tiến cho biết đây là một trong những cung trekking mới nổi khoảng vài tháng nay. Hồi tháng 1, một nhóm thành viên những người đam mê leo núi, cùng Ban quản lý Vườn quốc gia Tam Đảo đã cắm cột mốc trên đỉnh Tam Đảo Bắc.
"Những người mới, chưa có kinh nghiệm không nên leo đỉnh này, hoặc phải có người dẫn đường, mang theo đủ nước và đồ ăn dự phòng'', anh Tiến nói.
Ba ngày trước (19/4), Nguyễn Tuấn Anh, 19 tuổi, đã đi lạc gần 40 giờ khi tự ý tách đoàn, tự tìm đường xuống núi vào lúc chiều tối. Lực lượng cứu hộ hơn 100 người đã phải chia làm 8 tổ tìm kiếm xuyên đêm mới tìm thấy nạn nhân ở độ cao gần 600 m trong tình trạng kiệt sức.
Theo anh Mạnh Chiến, người sáng lập Hội Đam mê leo núi và Yolo Trekking, từng leo đỉnh Tam Đảo Bắc, cho biết sai lầm lớn nhất của những người mới là sự chủ quan.
"Nhiều người nghĩ đường nào cũng gặp nhau nên tự ý rẽ lối khác. Trong rừng, chỉ cần lệch một lối rẽ là sẽ đi vào vùng cô lập hoàn toàn", anh Chiến nhận định.
Trước khi quyết định chinh phục đỉnh Tam Đảo Bắc, các chuyên gia khuyến cáo du khách cần chuẩn bị kỹ lưỡng:
Trang bị bắt buộc: Dù đi trong ngày, vẫn phải mang theo đèn pin, bật lửa, dao, còi và bộ sơ cứu y tế (bông băng, thuốc sát trùng, thuốc tiêu hóa).
Thực phẩm dự phòng: Luôn có lương khô và nước uống đủ dùng trong 2-3 ngày để cầm cự nếu chẳng may bị lạc.
Nguyên tắc "quay lại": Khi nhận ra mình lạc đường, tuyệt đối không cố mở đường mới. Cách an toàn nhất là quay lại vị trí cũ hoặc đứng yên tại chỗ chờ đoàn phía sau.
Giữ ấm: Nếu phải qua đêm trong rừng, cần dựng lán tạm bằng lá cây và nhóm lửa để giữ nhiệt, xua đuổi thú dữ và tạo tín hiệu cho đội cứu hộ.
Hiện tại, khu vực phía bắc đã bắt đầu bước vào mùa mưa. Địa hình núi đá trở nên trơn trượt, rêu mốc và tiềm ẩn nguy cơ lũ quét tại các khe suối. Các chuyên gia khuyến nghị người leo núi nên tạm dừng các hoạt động trekking tự phát tại khu vực này để đảm bảo an toàn.
"Nếu không có kỹ năng, tốt nhất hãy đặt tour hoặc đi cùng người dẫn đường chuyên nghiệp. Việc đi tự túc không chỉ gây nguy hiểm cho bản thân mà còn gây phiền toái cho các lực lượng chức năng khi xảy ra sự cố", thành viên Cao Thắng trên diễn đàn leo núi nhấn mạnh.
Sự kiện đồng đăng cai World Cup 2026 cùng Mexico và Canada từng được kỳ vọng sẽ mang lại làn sóng kích cầu du lịch mạnh mẽ cho Mỹ. Tuy nhiên, ngành du lịch nước này đang đối mặt thực tế ảm đạm. Tại thành phố Kansas, nơi diễn ra các trận đấu của nhiều đội tuyển lớn, 85% cơ sở lưu trú cho biết tỷ lệ lấp đầy thấp hơn nhiều so với dự báo.
Hãng phân tích hàng không Cirium cho biết lượng đặt phòng trong tháng 7 giảm 14% so với cùng kỳ năm trước. Tờ Telegraph nhận định giải đấu có thể là "cú sốc kinh hoàng" chứ không phải là sự bùng nổ du lịch mà giới chức FIFA đã hứa hẹn nhiều năm qua.
Nguyên nhân lớn nhất khiến du lịch Mỹ mất điểm là chi phí đắt đỏ và thủ tục hành chính rườm rà. Hệ thống khách sạn và giá vé xem các trận đấu tại Mỹ cao hơn hẳn hai quốc gia đồng chủ nhà.
Ngoài ra, chi phí di chuyển đường bộ tốn kém giữa các thành phố tổ chức cũng khiến người hâm mộ chùn bước, quay sang lựa chọn xem các trận đấu tại Mexico hoặc Canada.
Thực tế, đà suy giảm của ngành công nghiệp không khói nước Mỹ đã xuất hiện từ trước khi giải đấu diễn ra. Nghiên cứu từ Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC) chỉ ra lượng khách quốc tế đến Mỹ năm 2025 giảm 5,5% so với năm 2024. Đây là mức giảm sâu nhất trong vòng 20 năm qua, chỉ sau giai đoạn đại dịch và vượt qua cả thời kỳ suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2008.
Bà Gloria Guevara, Giám đốc điều hành WTTC, nhận định Mỹ cần cải thiện chính sách để trở thành điểm đến thân thiện hơn trước khi đánh mất vị thế vào tay các đối thủ cạnh tranh lớn tại châu Á.
Sự sụt giảm này kéo theo thiệt hại lớn về tài chính. WTTC cho biết tổng chi tiêu của du khách đến Mỹ đã hụt mất 8,4 tỷ USD do lượng khách giảm mạnh. Trong khi đó, Tạp chí Kinh tế Du lịch Mỹ ước tính con số thiệt hại thực tế lên tới 25 tỷ USD nếu tính theo tốc độ tăng trưởng kỳ vọng.
Báo cáo hồi tháng 4 của WTTC khẳng định, thế giới có thêm 80 triệu người đi du lịch quốc tế, nhưng họ chọn các điểm đến khác ngoài Mỹ. Lượng khách giảm mạnh nhất đến từ Đức, Ấn Độ, Pháp, Chile, Australia và Trung Quốc. Ngược lại, Mexico - quốc gia láng giềng của Mỹ - tăng thêm một triệu lượt khách quốc tế năm 2025 so với 2024.
Tình trạng vắng khách quốc tế tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp dịch vụ nội địa của Mỹ. Ông Joe Koenen, Giám đốc điều hành công ty Seattle Free Walking Tours, cho biết dù đã chi khoản ngân sách lớn chưa từng có cho quảng cáo trực tuyến, lượng đặt tour của công ty vẫn tiếp tục giảm sâu.
Tại Santa Monica, bang California, ông Adam Duford, chủ hãng lữ hành Surf City Tours, thậm chí phải sa thải toàn bộ 7 nhân viên vào tháng 10 năm ngoái. Doanh thu năm 2025 của công ty còn chưa bằng một nửa so với những năm trước đó. Hiện tại, Duford vẫn đang cố gắng trả hết khoản vay từ thời Covid.
Ngay cả các "ông lớn" giải trí cũng không đứng ngoài tầm ảnh hưởng. Trong báo cáo quý gần đây nhất của Disney, các giám đốc điều hành cho biết lượng khách tham quan công viên giải trí trong nước đã giảm 1% so với cùng kỳ năm ngoái, "phản ánh một phần sự sụt giảm liên tục về lượng khách quốc tế". Tỷ lệ lấp đầy phòng khách sạn trong nước của Disney cũng giảm, từ 92% một năm trước xuống 89% trong quý II năm nay.
Bên cạnh yếu tố kinh tế, rào cản từ thủ tục nhập cảnh từ cuối năm 2025 cũng là lý do khiến du khách quay lưng. Những cảnh báo về việc chậm trễ visa và các thông tin về việc thu thêm phí xác thực visa, kiểm tra lịch sử mạng xã hội 5 năm đã làm giảm niềm tin của khách hàng.
Tổ chức xúc tiến du lịch quốc gia Mỹ (Brand USA) gần đây đã phát động một chiến dịch nhằm "xây dựng niềm tin cho du khách" và làm rõ thông tin sai lệch, bao gồm việc làm rõ phí xác thực visa vẫn chưa được thu và đề xuất thu thập lịch sử hoạt động mạng xã hội trong 5 năm của một số du khách không phải là chính sách hiện hành.
Tuy nhiên, những nỗ lực này được đánh giá là muộn khi dòng khách đã thay đổi lộ trình. Ông John Stewart, một du khách Canada, chi khoảng 10.000 USD cho chuyến du lịch Mỹ mỗi mùa xuân suốt 35 năm qua, cho biết năm nay ông hủy kế hoạch do không thoải mái với các chính sách đối ngoại của Mỹ. Tương tự, Caesar và vợ, Jane Nagai, gần đây đã chi hàng chục nghìn USD cho chuyến đi đến Nhật Bản, thay vì New York. Ông cho biết họ có kế hoạch quay lại Nhật Bản và cũng sẽ đến Vienna và Italy trong tương lai gần.
Văn phòng Du lịch và Lữ hành Quốc gia dự báo lượng khách quốc tế đến Mỹ sẽ không vượt quá mức trước đại dịch cho đến năm 2029, tức là tròn một thập kỷ sau đó.
World Cup là một điểm sáng hiếm hoi. Ông Adam Sacks, Chủ tịch công ty phân tích dữ liệu Tourism Economics cho biết các trận đấu dự kiến sẽ thu hút khoảng 1 triệu du khách đến Mỹ năm nay, vì vậy lợi ích đối với các thành phố đăng cai sẽ rất đáng kể, mặc dù doanh số bán phòng khách sạn theo nhóm không mạnh mẽ như các thành phố đó kỳ vọng.
Ông Sacks cho biết FIFA đã dự đoán lượng khách tham quan sẽ tương đương với 100 trận Super Bowl (siêu cúp bóng bầu dục), nhưng thực tế sẽ chỉ khoảng 10 trận Super Bowl, con số này sẽ không đủ để bù đắp cho những tổn thất năm 2025.
Để thoát khỏi tình trạng khó khăn này, Sacks cho biết các nhà lãnh đạo Mỹ cần bắt đầu bằng việc đầu tư đầy đủ vào "Thương hiệu Mỹ", giảm bớt những lời lẽ gay gắt, đặc biệt là chống lại các đồng minh và "tự cản trở chính mình."
"Chúng ta cũng sẽ vượt qua được điều này, vấn đề chỉ là sẽ mất bao lâu", Sacks nói.
Thảo Cầm Viên Sài Gòn (2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, P. Sài Gòn, TP.HCM) sáng 30.4 tấp nập, đông đúc hơn hẳn vì khách du lịch đổ về dự "đám cưới hưu cao cổ" từ sớm. Tại đây, khu vực "nhà gái" đã thu hút đông đảo người dân, đặc biệt là các gia đình có trẻ nhỏ và du khách quốc tế đến tham quan, chụp ảnh và tham gia các hoạt động trải nghiệm. Khách tới dự làm đồ thủ công, viết thiệp chúc mừng và chuẩn bị quà cưới cho cô dâu, chú rể hươu.
Không gian được trang trí sinh động, gần gũi với thiên nhiên, điểm nhấn của chương trình là màn rước dâu độc đáo. Hồi môn được Thảo cầm viên chuẩn bị là các loại lá tươi, trái cây… những món ăn quen thuộc của hươu cao cổ.
Đoàn rước dâu với sự góp mặt của nhiều loài động vật thân thiện như dê, cừu, chim… di chuyển quanh khuôn viên, tạo nên khung cảnh nhộn nhịp.
Ông Nguyễn Bá Phú, Phó Giám đốc Xí nghiệp Động vật Thảo Cầm Viên Sài Gòn nói, để chuẩn bị cho đám cưới hươu cao cổ, các bộ phận đã phối hợp chặt chẽ từ nhiều ngày trước để làm các công việc như xây dựng kịch bản, bố trí không gian sao cho sinh động cho đến tính toán khẩu phần thức ăn phù hợp làm lễ vật...
Được biết, cô dâu hươu có tên Thảo Em, sinh năm 2023, thuộc gia đình hươu cao cổ Thái, là một trong những đàn hươu gắn bó lâu năm tại đây. Còn chú rể hươu có tên là Phi Phi, là cá thể trưởng thành, sinh năm 2011, có vóc dáng cao lớn nhưng tính cách hiền lành, thân thiện.
"Trước khi cặp đôi nên duyên, hươu cái Thảo Em được tập làm quen dần với khu chuồng của Phi Phi bằng cách đưa vào môi trường mới trong thời gian ngắn, theo dõi phản ứng và sức khỏe. Sau khi thích nghi, hai cá thể được ghép đôi từng bước để tạo sự gần gũi, tránh căng thẳng. Khi đã quen nhau, ổn định tập tính, đơn vị mới tổ chức đám cưới nhằm đảm bảo an toàn và tự nhiên nhất cho cả hai", ông Phú cho biết thêm.
Sau phần diễu hành, nghi thức thành hôn được tổ chức tại khu vực chuồng của chú rể Phi Phi. Đông đảo du khách đã tập trung theo dõi, cổ vũ và ghi lại những khoảnh khắc đáng nhớ của đám cưới đặc biệt này. Anh Trần Công Minh, du khách đến phường Tân Sơn cho biết: "Tôi đưa con đi chơi dịp lễ, không nghĩ lại được xem một đám cưới dễ thương như vậy. Các bé rất thích vì vừa vui, vừa học thêm kiến thức về động vật, đây là hoạt động rất ý nghĩa".
Tại chương trình này, ban tổ chức còn lồng ghép nội dung về tập tính sinh học và đời sống của hươu cao cổ để giới thiệu với khách du lịch.
