Suốt nhiều năm qua, chúng ta đã chứng kiến tài nguyên, công sức, thời gian và sức sống của cả gia đình lẫn học sinh bị dồn vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10 – cuộc đua khốc liệt chỉ để ‘giành’ được một ‘cái ghế có sẵn’ mà xã hội đang phân phối.
Hệ sinh thái giáo dục mà ai cũng chạy đua với thi cử đã và đang vận hành bằng nhiên liệu của nỗi sợ: sợ con thua bạn thua bè, sợ không có chỗ đứng, sợ làm cha mẹ thất bại. Việc thay đổi bỏ thi tuyển sinh lớp 10 đại trà, chuyển sang xét tuyển là một nỗ lực để phá vỡ vòng lặp khốc liệt này, khiến các em không còn phải “chạy đua” đến kiệt sức ngay trong những tháng ngày tuổi thơ tươi đẹp nhất của mình.
Nhiều người sẽ lo lắng rằng nếu không có áp lực thi cử, ở đây là thi tuyển sinh lớp 10, học sinh sẽ đánh mất động lực. Tuy nhiên, sự thật là chúng ta đang nhầm lẫn giữa sự tuân phục do sợ hãi và động lực học tập chân chính. Tôi tin rằng trong thế giới đầy biến động mà các em sẽ lớn lên, động lực bền vững nhất không đến từ việc ganh đua điểm số, mà cần đến từ chí nguyện sống (purpose).
Để giữ động lực cho học sinh mà không cần đến những áp lực không đáng, chúng ta cần làm 2 việc:
Thứ nhất, giúp trẻ tìm ra “điểm nung nấu” của riêng mình. Đó là những vấn đề, những chủ đề mà khi nghĩ đến, hệ thần kinh và thân thể của trẻ phản ứng mạnh mẽ: thân thể ấm lên, mắt sáng lên, năng lượng hừng hực. Đây là tín hiệu chân thật nhất từ cơ thể giúp xác nhận sự say mê đích thực. Khi một đứa trẻ tìm được chí nguyện, tự trẻ sẽ có kỷ luật và nỗ lực để vượt khó mà không cần bất kỳ hình phạt hay kỳ vọng áp đặt nào.
Thứ hai, chuyển từ việc đánh giá theo chuẩn đồng nhất sang đánh giá theo tiến bộ cá nhân. Thay vì nhìn vào điểm số và thứ hạng để so sánh với bạn bè, chúng ta hãy nhìn vào sự phát triển của từng em qua thời gian. Mỗi đứa trẻ là một vũ trụ riêng biệt, có nhịp độ và cách học riêng. Khi được ghi nhận tiến trình nỗ lực chân thực và cá nhân hóa, động lực nội tại của các em sẽ tự nhiên nảy nở.
Nếu không dùng bài thi đại trà, làm sao để các trường chất lượng tốt chọn được đúng học sinh phù hợp? Lời giải nằm ở việc chúng ta phải thay đổi giả định về “tài năng” và “sự xuất sắc”.
Chúng ta cần bỏ quan niệm rằng giáo dục là quá trình tìm ra những viên ngọc thô có sẵn qua các bài kiểm tra sàng lọc. Giáo dục bản chất là quá trình kiến tạo. Các trường THPT chất lượng tốt nên chuyển hướng tuyển sinh dựa trên sự phù hợp giữa định hướng, triết lý của nhà trường và bản thể độc đáo của học sinh.
Mỗi học sinh không nên bị đánh giá chỉ qua năng lực giải đề toán, vật lý hay ngữ văn, mà cần được nhìn nhận qua cách các em nhào nặn những kiến thức, trải nghiệm, và cả những khao khát của mình thành một “hợp kim” độc nhất.
Một trường chất lượng cao có thể chọn những học sinh không giỏi đều mọi môn, nhưng lại xuất sắc trong tư duy hệ thống, hoặc có khả năng đồng cảm sâu sắc và cam kết với các dự án cộng đồng thực tế. Bằng cách xét tuyển dựa trên hồ sơ quá trình học tập (portfolio), năng lực thực tiễn và khát vọng của từng em, nhà trường sẽ không chỉ chọn được những học sinh giỏi tuân theo công thức, mà sẽ tìm được những nhà sáng tạo dám sống thật, có đam mê, có tư duy độc lập, tò mò khám phá theo hướng riêng, nhờ đó có khả năng đóng góp giá trị nguyên bản cho xã hội.
Sự thay đổi chính sách này là một thách thức thích nghi rất lớn, đòi hỏi sự thay đổi sâu sắc trong quan niệm, triết lý và giá trị của toàn hệ thống – từ các nhà lãnh đạo, quản lý, giáo viên đến cha mẹ học sinh – chứ không đơn thuần chỉ là một quyết định hành chính.
Tiến trình chuyển đổi chắc chắn sẽ có trắc trở, khó khăn, bộc lộ những điểm chưa hoàn thiện so với trước đây, nhưng đó là một bước lùi cần thiết của hệ thống để chúng ta tiến lên phía trước, đưa giáo dục thực sự quay về với sứ mệnh kiến tạo những con người toàn vẹn và có giá trị không thể thay thế. Đó mới là những con người cần thiết nhất trong thời đại AI.
Ngày 12-7, ông Phạm Văn Nam, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai, cho hay đã kiểm tra các tin tố giác phản ánh thí sinh gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 trên mạng xã hội tại tỉnh này và kết luận những nội dung trên không có cơ sở.
Sau khi xác minh các nội dung tố giác, Sở đã có báo cáo kết quả gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tỉnh ủy và UBND tỉnh.
Cụ thể, những ngày qua trên mạng xã hội có một số tài khoản không xác định được danh tính đăng tin tố giác: trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 vừa qua tại Gia Lai có một số thí sinh đưa điện thoại vào phòng thi giải đáp án nhưng không bị giám thị ngăn chặn.
Có hai tin tố giác riêng lẻ, được đăng tải lên mạng xã hội gây nhiều chú ý từ dư luận những ngày qua, đặc biệt trong bối cảnh cơ quan điều tra đang làm rõ vi phạm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 tại tỉnh Tuyên Quang.
Sau khi nắm bắt thông tin từ dư luận, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai đã phối hợp cùng Công an tỉnh vào cuộc làm rõ.
Với phản ánh thí sinh H.N.L.Q. mang điện thoại di động vào phòng thi 859 tại điểm thi Trường phổ thông dân tộc nội trú, trung học cơ sở và trung học phổ thông Vân Canh nhưng giám thị không có biện pháp giải quyết, cơ quan chức năng đã có kết luận.
Cụ thể, cơ quan có thẩm quyền xác định vào đầu buổi thi, khi phát giấy thi và giấy nháp cho thí sinh (chưa tới giờ nhận đề thi), giám thị phát hiện thí sinh Q. mang điện thoại để trong cặp tài liệu đặt trong hộc bàn.
Hai giám thị lập tức thu giữ điện thoại của thí sinh này và bàn giao cho phó trưởng điểm thi cất giữ tại phòng bảo quản vật dụng cá nhân của thí sinh, cách phòng thi 50m.
Năm thí sinh tại phòng thi này cũng trình bày hai giám thị có phát hiện điện thoại của thí sinh Q. và bàn giao cho cán bộ phụ trách điểm thi tại thời điểm chưa phát đề thi, buổi thi sáng 12-6 diễn ra bình thường.
Do đó, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai kết luận nội dung phản ánh thí sinh mang điện thoại vào phòng thi nhưng giám thị không có biện pháp giải quyết là sai sự thật.
Ngày 9-5, Movenpick resort Cam Ranh tổ chức cuộc thi nghệ thuật tái chế với chủ đề “Waste 2 Art - Nghệ thuật từ tái chế”, thu hút hàng trăm học sinh trong tỉnh Khánh Hòa tham gia.
Không còn giấy vẽ hay toan màu truyền thống, chất liệu của cuộc thi là những món đồ bị xem là phế thải như chai nhựa, nắp chai, muỗng dùng một lần, bìa các tông… Dưới đôi tay sáng tạo của các học sinh, chúng dần được “hồi sinh” thành những con cá mập, rùa biển, cá heo, cá voi… 3D sống động.
Các đội thi sử dụng bìa các tông để tạo khung, sau đó phủ lớp "da" bằng vật liệu tái chế rồi phối màu acrylic để hoàn thiện tác phẩm. Có nhóm dùng muỗng nhựa làm vảy cá, nhóm khác cắt vỏ lon tạo mai rùa hoặc tận dụng nắp chai nhiều màu để tạo hiệu ứng chuyển sắc trên thân cá voi...
Tỉ mỉ gắn từng chiếc nắp chai lên mô hình rùa biển, em Trần Bình An, học sinh lớp 7 Trường THCS Quang Trung (xã Cam Lâm), cho biết trước đây em nghĩ rác chỉ là đồ bỏ đi, nhưng khi ghép lại mới thấy có thể tạo thành những tác phẩm đẹp mắt.
"Làm mô hình xong, chúng mình càng hiểu nếu mỗi người giảm xả nhựa thì biển sẽ sạch hơn rất nhiều", An chia sẻ.
Đại diện ban tổ chức cho biết cuộc thi không chỉ tạo sân chơi sáng tạo cho học sinh địa phương mà còn hướng đến nâng cao nhận thức về bảo tồn đại dương, tác động của rác thải nhựa đối với hệ sinh thái biển và tinh thần làm việc nhóm của thế hệ trẻ.
Sau khi hoàn thiện, 25 tác phẩm mang tên “Ocean Guardians - Những người bảo vệ đại dương” được trưng bày dọc lối đi và khu vực bãi biển của khu nghỉ dưỡng trong suốt mùa hè như một không gian nghệ thuật sinh thái, lan tỏa thông điệp sống xanh đến du khách.
Một số tác phẩm cá, mực, cá ngựa đẹp mắt của các bạn học sinh - Ảnh: TRẦN HOÀI
“Ba ơi, con được học sinh xuất sắc rồi, ba thấy con có giỏi không? Con có hứa con học giỏi để con lo cho ba. Nhưng sao giờ ba lại ngồi trên đây rồi”, nữ sinh nói, vừa khóc nức nở, sau khi đặt giấy khen cạnh di ảnh của ba trên ban thờ, trong đoạn clip đăng tải trên mạng xã hội.
Những ngày qua, đoạn clip ghi lại khoảnh khắc bé Nguyễn Ngọc Thy (học sinh Trường Tiểu học Trần Quang Cơ, phường Trung Mỹ Tây, TPHCM) đứng trước di ảnh người ba đã mất, nghẹn ngào bật khóc và nói lời cảm ơn sau lễ ra trường lớp 5 đã khiến nhiều người xúc động.
Nhiều cư dân mạng chia sẻ họ không cầm được nước mắt khi chứng kiến nỗi nhớ thương và sự thiếu vắng tình cảm cha mẹ của cô bé trong thời khắc đáng lẽ phải tràn ngập niềm vui.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, cô út của bé Thy, người đăng tải đoạn clip, cho biết Ngọc Thy vừa hoàn thành chương trình tiểu học với thành tích học sinh xuất sắc và chuẩn bị bước vào lớp 6.
Đằng sau những giọt nước mắt trong đoạn clip là câu chuyện nhiều mất mát. Mẹ của Thy qua đời khi em chuẩn bị vào lớp 1. Ba em cũng mới mất cách đây khoảng 3 tháng. Hiện nay, Thy sống cùng ông bà nội đều đã gần 70 tuổi.
Theo người thân, Thy là cô bé giàu tình cảm nhưng thường xuyên buồn và tủi thân vì sớm mồ côi cả ba lẫn mẹ. Tuy nhiên, gia đình cũng không ngờ cảm xúc của em lại vỡ òa trong ngày tổng kết cuối cấp.
"Hôm đó là lễ ra trường lớp 5. Các bạn đều quay sang ôm ba mẹ và nói lời cảm ơn. Bé chỉ có cô út đi cùng. Khi ôm cô, bé bật khóc rồi xin về quay clip khoe giấy khen với ba", người cô kể.
Ban đầu, gia đình chỉ định quay clip về khoảnh khắc này để lưu giữ kỷ niệm. Thế nhưng khi đứng trước bàn thờ a, Thy bất ngờ nói ra những suy nghĩ và tình cảm đã giấu kín từ lâu. Càng nói, em càng xúc động. Thấy bé khóc quá nhiều, người thân cũng nghẹn lòng nên phải dừng quay video giữa chừng để an ủi em.
Sau khi được chia sẻ lên mạng xã hội, đoạn clip nhanh chóng nhận được sự quan tâm lớn. Nhiều người ngỏ ý muốn hỗ trợ vật chất cho cô bé, xin số tài khoản của gia đình để gửi tiền động viên.
Tuy nhiên, người thân cho biết gia đình đã từ chối nhận tiền quyên góp. Một phần vì lo ngại câu chuyện của bé bị hiểu sai là nhằm kêu gọi từ thiện, phần khác vì muốn bảo vệ tâm lý của em.
"Gia đình chỉ muốn chia sẻ câu chuyện để nhắc nhở mọi người biết yêu thương và trân trọng cha mẹ khi còn có thể. Hiện tại gia đình vẫn cố gắng lo cho bé có cuộc sống ổn định. Chúng tôi cũng sợ có người lợi dụng clip để kêu gọi từ thiện hoặc khai thác hình ảnh của bé trên mạng xã hội", người cô nói.
Người thân cũng gửi lời cảm ơn tới những người đã quan tâm, động viên và chia sẻ câu chuyện của bé trong những ngày qua.
