Phi hành đoàn trên tàu vũ trụ Orion thuộc nhiệm vụ Artemis II đang trong ngày thứ tư trên chuyến bay 10 ngày quay quanh Mặt Trăng. Đây là sự kiện được đánh giá mang tính lịch sử bởi khôi phục lại hoạt động thám hiểm không gian của con người ngoài Trái Đất. Artemis II còn là chuyến bay có người lái lên Mặt Trăng đầu tiên chứng minh tính ưu việt của công nghệ truyền dữ liệu bằng tia laser, hứa hẹn cách mạng hóa cách thức liên lạc giữa các tàu vũ trụ.
Tàu Orion hiện mang theo O2O, hệ thống liên lạc laser được phát triển tại Phòng thí nghiệm Lincoln của của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phối hợp với Trung tâm không gian Goddard của NASA. Công nghệ này có khả năng truyền dữ liệu băng thông cao hơn từ không gian so với các hệ thống tần số vô tuyến (RF) truyền thống. Trong sứ mệnh Artemis II, O2O sử dụng chùm tia laser để gửi video và hình ảnh độ phân giải cao về bề mặt Mặt Trăng xuống Trái Đất với tốc độ tới 260 Mb/giây (Mbps).
“Truyền dữ liệu trong không gian luôn là một thách thức lớn”, Farzana Khatri, kỹ sư hệ thống trưởng kiêm thành viên cấp cao của Nhóm Truyền thông Quang học và Lượng tử thuộc Phòng thí nghiệm Lincoln, cho biết trên trang MIT. “Cách thức truyền qua RF đã hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. Phổ tần RF hiện bị tắc nghẽn nghiêm trọng và cũng không hoạt động hiệu quả ở khoảng cách xa hơn trong không gian. Truyền dữ liệu qua laser (lasercom) có thể giải quyết vấn đề”.
Phòng thí nghiệm Lincoln đã phát triển O2O trong hơn hai thập kỷ. NASA tích hợp công nghệ này vào Artemis II và các sứ mệnh trong tương lai nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về thám hiểm không gian đường dài và thu thập dữ liệu lớn.
Tàu vũ trụ Orion đã thu thập được lượng dữ liệu khổng lồ trong ngày đầu tiên của sứ mệnh. Theo Khatri, trước đây, những dữ liệu này nằm trên tàu vũ trụ cho đến khi hạ cánh xuống biển, thậm chí có thể mất nhiều tháng để được chuyển xuống. Nhưng với O2O hoạt động ở tốc độ cao nhất, tất cả dữ liệu có thể đưa xuống Trái Đất trong vòng vài giờ để phân tích. Nhờ đó, NASA có thể “livestream” mọi hoạt động trong sứ mệnh Artemis II.
“Với tốc độ 260 megabit mỗi giây, O2O giúp truyền video độ phân giải cao 4K từ Mặt Trăng”, Steve Horowitz, quản lý dự án O2O, cho biết trên website NASA. “Ngoài video và hình ảnh, O2O sẽ truyền và nhận quy trình, hình ảnh, kế hoạch bay và đóng vai trò là cầu nối giữa Orion và trung tâm điều khiển nhiệm vụ trên Trái Đất”.
Cốt lõi của O2O là thiết bị đầu cuối quang học dạng module linh hoạt và có khả năng mở rộng (MAScOT). Có kích thước bằng một con mèo nhà, MAScOT gồm một kính viễn vọng 4 inch được gắn trên một giá đỡ xoay hai trục (gimbal) với hệ thống quang học phía sau cố định. Gimbal định hướng chính xác kính viễn vọng và theo dõi chùm tia laser, qua đó các tín hiệu liên lạc được phát ra và nhận theo hướng người nhận hoặc người gửi dữ liệu mong muốn. Bên dưới gimbal là hệ thống quang học gồm các thấu kính hội tụ ánh sáng, cảm biến theo dõi, gương chuyển hướng nhanh và một số thành phần khác để định hướng chùm tia laser một cách chính xác.
Theo Axios, MAScOT là một phần của Dự án trình diễn chuyển tiếp truyền laser tích hợp (LCRD), gồm thiết bị đầu cuối dạng modem và bộ khuếch đại ILLUMA-T, được phóng lần đầu lên Trạm Vũ trụ Quốc tế ISS vào tháng 11/2023. Trong 6 tháng tiếp theo, nhóm nghiên cứu của MIT đã thực hiện các thí nghiệm kiểm tra, đánh giá chức năng cơ bản, hiệu suất và tiện ích của hệ thống.
Ban đầu, nhóm đã kiểm tra xem liên kết quang ILLUMA-T đến LCRD có hoạt động ở tốc độ dữ liệu lý tưởng là 622 Mbps tải xuống và 51 Mbps tải lên hay không. Trên thực tế, tốc độ dữ liệu thậm chí còn cao hơn mong đợi với 1,2 Gb/giây (Gbps) tải xuống và 155 Mbps tải lên. MAScOT được vinh danh trong Giải thưởng R&D 100 năm 2025, sau đó được sử dụng cho Artemis II và sẽ hỗ trợ các sứ mệnh không gian trong tương lai.
“Thành công của chúng tôi với ILLUMA-T đặt nền tảng cho việc truyền phát video độ phân giải HD đến và đi từ Mặt Trăng”, Jade Wang, đồng trưởng nhóm nghiên cứu Nhóm Truyền thông Quang học và Lượng tử, cho biết. “Bạn có thể hình dung tốc độ cho phép phi hành gia Artemis sử dụng để kết nối với bác sĩ, phối hợp các hoạt động nhiệm vụ và phát trực tiếp chuyến đi lên Mặt Trăng”.
Trong sứ mệnh Artemis II, một nhóm vận hành chuyên trách của Phòng thí nghiệm Lincoln đảm nhiệm nhiệm vụ theo dõi các vấn đề kết nối kéo dài 10 ngày của phi hành đoàn từ các trạm mặt đất ở Houston (Texas) và White Sands (New Mexico) của Mỹ, thậm chí cả một trạm mặt đất ở Australia giúp quan sát tàu vũ trụ tốt hơn từ bán cầu Nam. Trước khi phóng, nhóm đã thực hiện một loạt mô phỏng từ trước đến khi phóng, hành trình lên Mặt Trăng và trở về, cho đến khi hạ cánh xuống biển vào cuối sứ mệnh.
“Những bài học kinh nghiệm từ sứ mệnh Artemis II sẽ mở đường cho con người quay trở lại bề mặt Mặt Trăng và xa hơn nữa, cuối cùng là đến Sao Hỏa”, Khatri nói thêm. “Thông qua các chương trình Artemis, O2O sẽ đặt nền tảng cho kết nối dữ liệu tốc độ cao từ không gian, tạo nên di sản cho thế hệ tương lai”.
Tàu Artemis II rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội), đưa bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng, đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Nếu không có vấn đề lớn nào khác phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
Bảo Lâm tổng hợp
Toàn cảnh Trái Đất nhìn từ Artemis II
Phi hành đoàn Artemis II vượt mốc ‘nửa đường tới Mặt Trăng’
Điểm đặc biệt của bốn phi hành gia Artemis II
Chương trình Mặt Trăng mới của Mỹ khác gì 54 năm trước?
Google dường như đã nhận ra sự bất cân đối trong bảng giá dịch vụ AI Gemini của hãng. Một gói cước mới mang tên Ultra Lite đang rục rịch ra mắt, hứa hẹn sẽ là lựa chọn tốt cho những người dùng chuyên nghiệp.
Hiện tại, Google đang cung cấp các gói dịch vụ AI dưới hệ sinh thái Google One với nhiều mức độ ưu đãi khác nhau. Trong khi gói AI Plus (7,99 USD) và AI Pro (19,99 USD) là lựa chọn tuyệt vời cho người dùng phổ thông, thì bước nhảy vọt lên gói AI Ultra với giá tới 250 USD (khoảng hơn 6 triệu đồng) mỗi tháng đã tạo ra một lỗ hổng lớn trên thị trường.
So với các đối thủ như Anthropic hay OpenAI vốn đã có các gói 100 USD/tháng để làm cầu nối giữa nhóm người dùng cá nhân và doanh nghiệp, Google hoàn toàn để trống phân khúc này. Sự xuất hiện của gói AI Ultra Lite (được phát hiện qua mã nguồn ứng dụng Gemini trên macOS) cho thấy gã khổng lồ tìm kiếm đang muốn giành lại những khách hàng cần hiệu năng cao nhưng chưa sẵn sàng chi trả mức giá của một chiếc điện thoại tầm trung hằng tháng.
Nếu đi theo lộ trình của các đối thủ, gói AI Ultra Lite có thể sẽ có mức giá quanh ngưỡng 100 USD (khoảng 2,5 triệu đồng). Đây được xem là 'điểm rơi' hoàn hảo cho các chuyên gia dữ liệu, lập trình viên hoặc những nhà sáng tạo nội dung cần giới hạn sử dụng cao gấp nhiều lần gói Pro nhưng chưa cần tới toàn bộ đặc quyền doanh nghiệp của gói Ultra.
Không chỉ dừng lại ở gói cước mới, Google còn được cho là đang xây dựng một trang quản lý hạn mức sử dụng chuyên biệt. Tại đây, người dùng có thể theo dõi chi tiết số lượng token đã tiêu tốn, thời gian còn lại cho đến lần reset kế tiếp và các thông số kỹ thuật khác.
Trong bối cảnh việc tính toán token đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của những người dùng chuyên sâu, tính năng này được đánh giá là một sự bổ sung đáng giá, giúp người dùng chủ động hơn trong công việc thay vì phải 'đoán mò' khi nào mình sẽ bị giới hạn băng thông.
Sự kiện Google I/O của năm 2026 đang đến gần. Với việc Gemini ngày càng trở nên mạnh mẽ và đa năng hơn, giới công nghệ kỳ vọng Google sẽ chính thức trình làng gói AI Ultra Lite ngay tại sự kiện này. Đây chắc chắn sẽ là một đòn đáp trả mạnh mẽ của Google trong cuộc đua giành thị phần AI đang ngày càng khốc liệt.
Theo PhoneArena, một số người dùng dòng Galaxy S23 phản ánh về việc xuất hiện đường kẻ màu xanh lá cây trên màn hình sau khi cài đặt One UI 8.5, vốn bắt đầu được Samsung triển khai vào tháng trước. Mặc dù được kỳ vọng sẽ cải thiện trải nghiệm người dùng, nhưng nhiều báo cáo cho thấy hiện tượng đường kẻ màu xanh lá cây dọc xuất hiện trên màn hình Galaxy S23, không chỉ ở phiên bản tiêu chuẩn mà còn ở phiên bản Ultra, bao gồm cả những thiết bị mới mua.
Diễn đàn cộng đồng của Samsung và các nền tảng trực tuyến như Reddit và Threads đều ghi nhận nhiều phản hồi từ người dùng về sự cố. Một người dùng Galaxy S23 Ultra đã chia sẻ trên mạng xã hội X rằng thiết bị của họ bắt đầu hiển thị đường kẻ màu xanh ngay sau khi cập nhật ngay cả khi không có dấu hiệu hư hỏng vật lý nào.
Ngoài ra, một số người dùng cũng báo cáo về việc xuất hiện đường sọc màu hồng sau khi cài đặt bản cập nhật bảo mật tháng 5. Điều đó cho thấy vấn đề không chỉ giới hạn ở một màu sắc hay một phiên bản cụ thể.
Hiện tại, nguyên nhân chính xác của sự cố vẫn chưa được Samsung xác nhận, nhưng hiện tượng quá nhiệt trong quá trình cập nhật có thể là một yếu tố góp phần. Một số chuyên gia khuyên người dùng nên tránh cập nhật thiết bị khi đang sạc hoặc dưới ánh nắng mặt trời để giảm thiểu rủi ro.
Mặc dù có nhiều báo cáo về sự cố này, cũng có những người dùng Galaxy S23 cho biết không gặp phải vấn đề tương tự và thấy thiết bị hoạt động mượt mà hơn sau khi cập nhật One UI 8.5. Vì vậy, người dùng nên cân nhắc tạm hoãn việc cập nhật cho đến khi có thông tin rõ ràng hơn.
Đây không phải là lần đầu tiên Samsung gặp phải vấn đề tương tự. Trước đây, đã có nhiều phàn nàn về hiện tượng đường kẻ màu xanh trên các thiết bị khác của hãng. Nếu thiết bị của người dùng đã hết bảo hành và gặp phải sự cố này, chi phí sửa chữa màn hình có thể lên tới khoảng 206 USD. Do đó, người dùng nên theo dõi thông tin từ Samsung để có những quyết định hợp lý về việc cập nhật thiết bị của mình.
Theo quyết định có hiệu lực từ ngày 1-7, danh mục công nghệ chiến lược gồm 10 nhóm công nghệ chiến lược bao quát nhiều lĩnh vực then chốt:
- Công nghệ số (trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, điện toán biên, Internet vạn vật và chuỗi khối).
- Công nghệ mạng di động thế hệ sau.
- Công nghệ robot và tự động hóa.
- Công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến.
- Công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến.
- Công nghệ chip bán dẫn.
- Công nghệ an ninh mạng và lượng tử.
- Công nghệ biển, đại dương và lòng đất.
- Công nghệ hàng không và vũ trụ.
- Công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.
Quyết định cũng đưa ra danh sách 30 sản phẩm công nghệ chiến lược chia thành 2 nhóm. Bao gồm nhóm các sản phẩm công nghệ chiến lược đã có thị trường, có thể tạo ra tác động lớn và trực tiếp đến phát triển kinh tế.
Cụ thể là: Mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo và trí tuệ nhân tạo (AI) chuyên ngành; AI camera xử lý tại biên; nền tảng bản sao số; nền tảng điện toán đám mây; hạ tầng mạng chuỗi khối và hệ thống truy xuất nguồn gốc; thiết bị và hệ thống mạng di động 5G/5G-Advanced.
Robot di động tự hành và robot công nghiệp; nền tảng, giải pháp và mô hình phục vụ sản xuất thông minh; giải pháp bảo mật và an ninh mạng cho hạ tầng quan trọng và cơ sở dữ liệu quốc gia.
Vắc xin thế hệ mới dùng cho người; liệu pháp tế bào (tế bào gốc, tế bào miễn dịch) dùng cho người; hệ thống sản xuất sản phẩm y tế cá thể hóa ứng dụng công nghệ in 3D; hệ thống cảm biến sinh học thông minh.
Vắc xin và chế phẩm sinh học thế hệ mới dùng trong chăn nuôi, thú y, thủy sản, trồng trọt và bảo vệ thực vật; hệ thống sản xuất, thu hoạch và chế biến sâu sản phẩm, phụ phẩm nông nghiệp và sinh khối; giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản thế hệ mới được tạo ra từ công nghệ tế bào, chỉnh sửa gene và công nghệ sinh học.
Vật liệu tiên tiến và vật liệu chức năng hiệu năng cao cho công nghiệp chế biến, chế tạo; pin, ắc quy tiên tiến và hệ thống tích trữ năng lượng tích hợp (BESS); hệ thống sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và phân phối hydrogen xanh, nhiên liệu sinh học.
Thiết bị điện cao áp, siêu cao áp; máy điện, động cơ điện và hệ thống truyền tải - truyền động điện hiện đại, hiệu suất cao; hệ thống thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon; thiết bị, phương tiện bay không người lái (UAV); hệ thống quản lý, phát hiện, giám sát và chế áp UAV.
Nhóm 2 gồm các sản phẩm công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng.
Cụ thể là chip chuyên dụng; truyền thông lượng tử, tính toán lượng tử và cảm biến lượng tử; hệ thống khai thác, chế biến sâu và sản phẩm chế biến sâu từ khoáng sản, dầu khí và đất hiếm; hệ thống, thiết bị, dịch vụ và giải pháp công nghệ thăm dò lòng đất, biển sâu, công trình biển và năng lượng ngoài khơi.
Lò phản ứng hạt nhân mô đun nhỏ (SMR); vệ tinh và chùm vệ tinh quỹ đạo thấp quan sát Trái đất; công trình xây dựng đường sắt tốc độ cao; nền tảng công nghiệp, phương tiện, thiết bị và các hệ thống tích hợp đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị.
Căn cứ tình hình phát triển kinh tế - xã hội từng giai đoạn, Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ có liên quan rà soát, đánh giá định kỳ, trình Thủ tướng cập nhật, ban hành quyết định các danh mục trên.
