Tôi 45 tuổi, bị đau dạ dày nhiều năm và từng nhiễm vi khuẩn HP. Gần đây tôi thường buồn nôn, chán ăn và đi ngoài phân đen nên rất lo lắng không biết đây có phải dấu hiệu ung thư dạ dày hay không?
(Tuấn Minh – Thái Nguyên)
ThS.BS Nguyễn Thế Phương, Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai trả lời:
Những triệu chứng của bác cho thấy dạ dày đang có tổn thương kéo dài và có thể được xem là bệnh lý mạn tính.
Tuy nhiên, để khẳng định có nguy cơ ung thư dạ dày hay không thì cần thăm khám và làm các xét nghiệm chuyên sâu.
Trên thực tế, ung thư dạ dày ở giai đoạn sớm thường không có triệu chứng đặc hiệu. Các biểu hiện ban đầu nhiều khi chỉ giống viêm dạ dày mạn tính hoặc loét dạ dày thông thường như đau âm ỉ vùng thượng vị, đầy bụng, buồn nôn hay chán ăn.
Riêng tình trạng đi ngoài phân đen là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý vì có thể liên quan đến xuất huyết tiêu hóa.
Vì vậy, bác nên đi nội soi dạ dày càng sớm càng tốt, đặc biệt tại các cơ sở chuyên sâu có hệ thống máy móc hiện đại và bác sĩ có nhiều kinh nghiệm.
Thông qua nội soi, bác sĩ có thể đánh giá chính xác tổn thương, phát hiện sớm bất thường nếu có và giúp người bệnh yên tâm hơn khi kết quả nằm trong giới hạn bình thường.
Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc ung thư dạ dày ở mức trung bình cao trong khu vực Đông Nam Á. Bên cạnh yếu tố vi khuẩn Helicobacter pylori (HP), chế độ ăn uống và lối sống đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
HP được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư nhóm 1 đối với dạ dày. Vi khuẩn này gây viêm dạ dày mạn tính kéo dài. Theo thời gian, quá trình viêm có thể dẫn đến teo niêm mạc, dị sản ruột, loạn sản và cuối cùng là ung thư biểu mô tuyến.
Tuy nhiên, không phải mọi người nhiễm HP đều tiến triển thành ung thư. Nguy cơ gia tăng khi có sự kết hợp của nhiều yếu tố khác, đặc biệt là thói quen ăn uống.
Chế độ ăn nhiều muối là một yếu tố nguy cơ quan trọng. Thực phẩm ướp muối, lên men, xông khói, thịt cá muối, dưa muối, thực phẩm chứa nitrit và nitrosamine có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư dạ dày.
Trong văn hóa ẩm thực Việt Nam, ăn mặn và sử dụng các món muối chua là thói quen phổ biến. Nhiều gia đình thường xuyên dùng dưa muối, cà muối, cá khô, thịt ướp mặn, đồ hun khói hoặc đồ nướng cháy cạnh. Khi sử dụng kéo dài, các yếu tố này có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày và làm tăng nguy cơ hình thành tế bào ác tính.
Bên cạnh đó, chế độ ăn ít rau xanh và trái cây tươi cũng là vấn đề đáng lưu ý. Rau quả chứa nhiều chất chống oxy hóa, vitamin và chất xơ có vai trò bảo vệ niêm mạc tiêu hóa. Việc thiếu hụt những thành phần này làm giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của cơ thể
Hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ độc lập. Người đang hút thuốc có nguy cơ ung thư dạ dày cao hơn khoảng 30% đến 50% so với người không hút. Rượu bia sử dụng nhiều cũng góp phần làm tăng nguy cơ, đặc biệt khi đi kèm hút thuốc và nhiễm HP.
Ngoài ra, béo phì, hội chứng chuyển hóa và trào ngược dạ dày thực quản được ghi nhận liên quan nhiều hơn đến ung thư vùng tâm vị (vị trí nối giữa thực quản và dạ dày).
Rau lang là một món ăn quen thuộc trên mâm cơm của nhiều gia đình. Bác sĩ Trương Gia Minh, khoa Di truyền và Ưu sinh thuộc Bệnh viện Tổng hợp Cựu chiến binh Đài Bắc, Đài Loan (Trung Quốc), chỉ ra rằng đây là loại rau càng tìm hiểu lại càng mang đến nhiều bất ngờ.
Nhờ sở hữu hàm lượng dưỡng chất phong phú, rau lang đóng vai trò tích cực trong việc ổn định đường huyết, bảo vệ hệ tim mạch, phòng ngừa ung thư, chăm sóc đôi mắt và nuôi dưỡng làn da, xứng đáng được mệnh danh là siêu thực phẩm.
Trong một bài viết chia sẻ trên trang cá nhân, bác sĩ Trương cho biết rau lang vừa có giá thành phải chăng, hương vị thơm ngon lại vừa mang giá trị dinh dưỡng vượt trội. Ban đầu, loại rau này vốn chỉ được sử dụng như một nguồn bổ sung chất xơ thông thường nhưng về sau, các nghiên cứu phát hiện ra chúng sở hữu hàng loạt công dụng quý giá như kháng viêm, chống oxy hóa và hạ đường huyết.
Đến nay, các nghiên cứu khoa học chuyên sâu còn khẳng định rau lang có khả năng kích thích cơ thể tự bài tiết hormone GLP-1, vốn là cơ chế cốt lõi mà các loại "tiêm giảm cân" thịnh hành hiện nay áp dụng.
Bác sĩ Trương giải thích các mũi tiêm giảm cân hoạt động bằng cách đưa một cấu trúc tương tự GLP-1 từ bên ngoài vào cơ thể để mô phỏng hormone do đường ruột tiết ra, từ đó làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, tăng cảm giác no, ổn định đường huyết và giảm cảm giác thèm ăn nhằm đạt hiệu quả giảm cân và kiểm soát đường huyết. Mặc dù phương pháp này mang lại tác dụng nhanh chóng, nó lại tiềm ẩn một số tác dụng phụ không mong muốn như buồn nôn, khó chịu ở đường tiêu hóa và gây suy giảm khối lượng cơ bắp.
Ngược lại, các kết quả nghiên cứu cho thấy các axit caffeoylquinic, điển hình là axit chlorogenic, có rất nhiều trong rau lang lại có khả năng thúc đẩy các tế bào L ở đường ruột tăng cường sản sinh GLP-1. Điều này đồng nghĩa với việc cơ thể không cần đến các nguồn kích thích tiêm ngoại sinh mà có thể tự đánh thức các tế bào nội tại tự bài tiết hormone một cách tự nhiên. Cơ chế nội sinh này diễn ra ôn hòa hơn, hoàn toàn không gây tác dụng phụ và rất phù hợp để duy trì trong thời gian dài.
Bên cạnh đặc tính thúc đẩy bài tiết GLP-1, rau lang còn hội tụ hàng loạt phân tử nhỏ có lợi cho sức khỏe. Trong đó có chất anthocyanin giúp cơ thể chống lại các gốc tự do, làm chậm tiến trình lão hóa, đồng thời ổn định mạch máu và các tín hiệu thần kinh não bộ. Các chất axit chlorogenic và axit dicaffeoylquinic mang lại khả năng chống oxy hóa, kháng viêm và chống khối u mạnh mẽ.
Đặc biệt, loại rau này còn chứa một loại protein lưu trữ đặc trưng của khoai lang, có tiềm năng lớn trong việc chống ung thư, giải tỏa căng thẳng và ức chế hoạt tính của các enzym thúc đẩy khối u.
Sự kết hợp giữa lutein và beta-carotene trong rau lang giúp bảo vệ thị lực, tăng cường hệ miễn dịch, nuôi dưỡng làn da cùng lớp niêm mạc của hệ hô hấp. Nguồn khoáng chất dồi dào như kali, magie, sắt và canxi đóng vai trò hỗ trợ dẫn truyền thần kinh cơ, thúc đẩy quá trình tạo máu và giữ cho hệ xương luôn ổn định. Ngoài ra, hàm lượng chất xơ dồi dào cùng các polysaccharide hòa tan có trong rau lang sẽ giúp nuôi dưỡng các lợi khuẩn đường ruột, ổn định lượng đường trong máu, đồng thời làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thụ của cơ thể.
Bác sĩ Trương nhận định chính sự tổng hòa của các thành phần này đã biến rau lang trở thành một loại rau dinh dưỡng toàn diện, sở hữu đồng thời các đặc tính chống đường hóa, kháng ung thư, bảo vệ tim, giải độc gan, sáng mắt và chống lão hóa.
Thêm vào đó, nhiều báo cáo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Molecules vào năm 2021 và tạp chí Foods vào năm 2024 đã chỉ ra rằng các dưỡng chất có trong rau lang không chỉ có ích mà còn sở hữu hoạt tính sinh học cao cùng độ ổn định tuyệt vời, biến loại rau quen thuộc này thành một nguồn cung cấp các thành phần chức năng tự nhiên lý tưởng cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe hàng ngày.
Ngày 2-4, ông Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho biết hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân năm 2026 với chủ đề "Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh", đơn vị triển khai chuỗi hoạt động chuyên môn và truyền thông nhằm lan tỏa thông điệp về phòng ngừa, tầm soát sớm và nâng cao ý thức chủ động bảo vệ sức khỏe trong cộng đồng.
Hiện nhiều bệnh lý ung thư có xu hướng gia tăng và vẫn còn được phát hiện ở giai đoạn muộn. Các giải pháp phòng bệnh từ sớm, tầm soát định kỳ và tiêm chủng vắc xin phòng ngừa ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh và nâng cao hiệu quả điều trị.
Cũng trong dịp này, bệnh viện sẽ đưa vào hoạt động Đơn vị Tiêm chủng, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong việc mở rộng các dịch vụ phòng ngừa ung thư bằng vắc xin.
Bệnh viện Ung bướu triển khai tuần lễ tiêm chủng vắc xin 0 đồng tại khu tiêm chủng của bệnh viện, dành 250 suất tiêm vắc xin cúm hoặc não mô cầu miễn phí cho bệnh nhân đang điều trị tại bệnh viện, diễn ra từ ngày 6 đến 10-4 hoặc đến khi đủ số lượng đăng ký.
Hoạt động nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của vắc xin trong phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến ung thư.
Đồng thời, bệnh viện cũng tổ chức chương trình "Khám tầm soát ung thư 0 đồng" cho 50 người nhà người bệnh đang điều trị tại bệnh viện tại Phòng khám chuyên gia từ ngày 6 đến 8-4, mang đến cơ hội được khám và tư vấn tầm soát ung thư bởi đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm.
Ngoài ra, bệnh viện còn phối hợp tổ chức chương trình khám tầm soát ung thư miễn phí và trao tặng quà cho người dân TP.HCM, với 200 suất dành cho người dân phường Bà Rịa, 200 suất dành cho người dân phường Tam Long và 300 suất dành cho người dân phường Tăng Nhơn Phú. Người tham gia sẽ được khám, tư vấn sức khỏe và nhận hỗ trợ thiết thực.
Cô T.T.H (67 tuổi, ở TP.HCM) cho biết, từ khi bị tăng huyết áp, cô và một số thành viên trong gia đình không dám ăn mỡ vì nghe nói sẽ làm “mỡ trong máu, tăng cholesterol”, không tốt cho người có tuổi. Khi nấu ăn, cô H. cũng thường dùng dầu ăn thực vật và dùng lượng rất ít.
Mặt khác, chị N.T.T (48 tuổi, ở Đồng Tháp) cho biết chị và gia đình không quá quan tâm tới mỡ máu, cũng không có triệu chứng bệnh gì cần kiêng béo nên không hề “né” mỡ và các món có chất béo. Trong bữa ăn thường ngày của gia đình chị T., nguồn chất béo chủ yếu đến từ thịt, cá và các món chiên rán.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Lâm Nguyễn Thùy An, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, người sau 45 tuổi nếu kiêng chất béo quá mức, cơ thể có thể bị ảnh hưởng về nhiều mặt như giảm hấp thu các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K; ảnh hưởng sức khỏe tim mạch, não bộ, làn da, nội tiết và quá trình điều hòa phản ứng viêm. Đặc biệt, vitamin D và các axit béo thiết yếu lại có vai trò quan trọng với sức khỏe cơ, xương và miễn dịch.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chất béo vẫn là một thành phần cần thiết trong khẩu phần. WHO khuyến cáo nên ưu tiên chất béo không bão hòa, chiếm dưới 10% tổng năng lượng hằng ngày. Loại chất béo này có nhiều trong cá, quả bơ, các loại hạt và các loại dầu thực vật như dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu hạt cải, dầu ô liu.
Ngược lại, cần hạn chế chất béo bão hòa có trong thịt mỡ, bơ, dầu cọ, dầu dừa, kem, phô mai và mỡ lợn; đồng thời giảm chất béo chuyển hóa xuống dưới 1% tổng năng lượng khẩu phần.
Theo bác sĩ Thùy An, không nhất thiết phải ăn cá hồi mới có omega-3. Nhiều loại cá quen thuộc ở chợ Việt như cá trích, cá nục, cá mòi, cá cơm, cá thu là nguồn đạm tốt, đồng thời cung cấp omega-3, vitamin B12, selen và canxi nếu ăn được cả xương nhỏ.
Các loại cá như cá trích, cá thu, cá mòi, cá cơm đều được xếp vào nhóm giàu omega-3. Riêng với cá nục, các nghiên cứu trên nhóm cá nục tròn ghi nhận đây là nguồn lipid biển có tỷ lệ EPA và DHA đáng kể (2 dạng omega-3 chuỗi dài có giá trị sinh học cao).
Ngoài ra, với người lớn tuổi, nên ưu tiên các cách chế biến như hấp, nấu canh, kho nhạt, om lửa nhỏ hoặc nướng/om trong giấy bạc. Một nghiên cứu về ảnh hưởng của phương pháp nấu đối với EPA và DHA cho thấy hấp giúp giữ các axit béo omega-3 tốt hơn so với nướng trong giấy bạc ở nhiệt độ cao.
Ngược lại, nên hạn chế chiên ngập dầu, chiên đi chiên lại, cá khô hoặc kho quá mặn vì có thể làm tăng năng lượng khẩu phần, tăng lượng muối, không có lợi cho người vốn có bệnh nền về huyết áp, tim mạch hoặc bệnh thận.
