ĐH quốc gia phải trở thành trung tâm trí tuệ, trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi sản sinh tri thức mới, công nghệ mới, mô hình phát triển mới và cung cấp luận cứ khoa học cho các quyết sách chiến lược của quốc gia. Tinh thần được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài phát biểu tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống ĐH Quốc gia Hà Nội cuối tuần qua cho thấy hai chữ “quốc gia” không chỉ là danh xưng, mà còn là trách nhiệm lịch sử, là sứ mệnh dẫn dắt tương lai đất nước.
Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc là giai đoạn VN hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao, có năng lực cạnh tranh quốc tế và vị thế ngày càng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong giai đoạn này, lợi thế phát triển không còn chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên hay mở rộng vốn đầu tư, mà ngày càng phụ thuộc vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng thể chế, năng lực quản trị và trình độ nhân lực.
Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới, công nghệ tài chính và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế, phương thức quản trị xã hội và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh đó, các ĐH nghiên cứu hàng đầu không chỉ là nơi truyền bá tri thức, mà phải là nơi tạo ra tri thức, chuyển hóa tri thức thành công nghệ, biến công nghệ thành năng lực sản xuất và góp phần xây dựng thể chế phát triển.
Đối với ĐH Quốc gia TP.HCM (ĐHQG-HCM), yêu cầu định vị lại sứ mệnh càng trở nên cấp thiết. Nếu trước đây, vai trò chủ yếu của ĐHQG-HCM được nhìn nhận trên 3 phương diện: đào tạo, nghiên cứu, và gắn kết cộng đồng, thì trong giai đoạn mới, cần mở rộng sang vai trò kiến tạo phát triển.
ĐHQG-HCM không chỉ là một trung tâm đào tạo và nghiên cứu lớn ở phía nam, mà cần được xác lập như một thiết chế chiến lược của quốc gia trong không gian phát triển năng động nhất cả nước.
ĐHQG phải là trung tâm đào tạo nhân tài và nhân lực chiến lược cho quốc gia. Điều này yêu cầu phải đào tạo được đội ngũ nhà khoa học, kỹ sư, chuyên gia công nghệ, chuyên gia chính sách, nhà quản trị, doanh nhân đổi mới sáng tạo và thế hệ lãnh đạo có tư duy toàn cầu, bản lĩnh dân tộc và năng lực phụng sự đất nước.
Để trở thành trung tâm nghiên cứu và làm chủ công nghệ lõi, ĐHQG-HCM cần ưu tiên các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vi mạch, công nghệ sinh học, y sinh, vật liệu mới, năng lượng tái tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, đô thị thông minh, logistics, kinh tế số và công nghệ xanh. Đây không chỉ là các hướng nghiên cứu khoa học, mà là những nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước.
ĐHQG-HCM cần được định vị là trung tâm tư vấn chính sách và cung cấp luận cứ khoa học cho phát triển. TP.HCM và vùng Nam bộ đang đứng trước nhiều bài toán lớn: xây dựng siêu đô thị, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp, chuyển đổi xanh khu công nghiệp, phát triển hạ tầng số, quản trị dữ liệu, thích ứng biến đổi khí hậu và liên kết vùng. Những vấn đề này đòi hỏi tư duy liên ngành, dữ liệu lớn, mô hình phân tích hiện đại và năng lực dự báo chính sách. ĐHQG-HCM phải là nơi cung cấp các luận cứ đó.
ĐHQG-HCM phải là hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đại học – doanh nghiệp – nhà nước.
ĐHQG-HCM phải là không gian văn hóa học thuật và phát triển con người toàn diện. Trong khi khoa học công nghệ tạo ra năng lực cạnh tranh, thì văn hóa, đạo đức, bản lĩnh và tinh thần phụng sự tạo nên chiều sâu phát triển.
Phải gắn sứ mệnh ĐHQG-HCM với các nghị quyết chiến lược: Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là nền tảng trực tiếp để phát huy vai trò đại học nghiên cứu.
Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế phát triển. Đây là cơ sở để ĐHQG-HCM tham gia sâu hơn vào nghiên cứu chính sách, pháp luật và thiết kế các cơ chế thử nghiệm.
Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân mở ra yêu cầu gắn đại học với doanh nghiệp. Nếu kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, thì đại học phải là nơi cung cấp tri thức, nhân lực, công nghệ và năng lực đổi mới cho khu vực này.
Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo là cơ sở để ĐHQG-HCM đổi mới mô hình đào tạo. Đào tạo đại học không thể chỉ truyền đạt kiến thức, mà phải phát triển năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực thích ứng và năng lực học tập suốt đời.
Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh vai trò của văn hóa như nguồn lực nội sinh. Đối với ĐHQG-HCM, điều này đòi hỏi việc phát triển khoa học công nghệ phải gắn với phát triển con người, đạo đức, văn hóa học thuật và trách nhiệm xã hội. Một đại học quốc gia không thể chỉ mạnh về công nghệ, mà còn phải là nơi nuôi dưỡng nhân cách, khí phách, trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam.
Trước hết, cần trao cho hai ĐHQG nói chung và ĐHQG-HCM nói riêng cơ chế tự chủ đặc biệt gắn với trách nhiệm giải trình quốc gia. Tự chủ ở đây không chỉ là tự chủ tài chính, mà bao gồm tự chủ học thuật, nhân sự, tổ chức bộ máy, tài sản, hợp tác quốc tế và lựa chọn nhiệm vụ khoa học công nghệ. ĐHQG cần được quyền tuyển dụng và đãi ngộ nhân tài theo cơ chế cạnh tranh, thành lập đơn vị nghiên cứu mới, hợp tác với doanh nghiệp, sử dụng tài sản công cho đổi mới sáng tạo và phân bổ nguồn lực theo kết quả đầu ra.
Thành lập “Policy Lab ĐHQG-HCM” như một phòng thí nghiệm chính sách quốc gia ở phía nam. Policy Lab này có nhiệm vụ nghiên cứu, thử nghiệm, đánh giá và đề xuất chính sách trong các lĩnh vực mới như trung tâm tài chính quốc tế, sandbox công nghệ, quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, chuyển đổi xanh, kinh tế biển, logistics vùng, đô thị thông minh và đổi mới sáng tạo trong khu vực công. Đây sẽ là cầu nối giữa tri thức học thuật và quyết sách quản trị.
Xây dựng các trung tâm xuất sắc về công nghệ chiến lược, tập trung nguồn lực cho một số lĩnh vực mũi nhọn. Các trung tâm này phải được vận hành theo mô hình mở, có sự tham gia của nhà khoa học, doanh nghiệp, chuyên gia quốc tế và chính quyền địa phương.
Hình thành Quỹ Đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ trong ĐHQG. Đây là công cụ tài chính nhằm hỗ trợ giai đoạn sau nghiên cứu, bao gồm hoàn thiện nguyên mẫu, thử nghiệm, kiểm định, đăng ký sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn hóa, gọi vốn và thành lập doanh nghiệp spin-off.
Cần thiết lập cơ chế đặt hàng lớn từ Nhà nước, TP.HCM, vùng Đông Nam bộ và doanh nghiệp. ĐHQG chỉ có thể phát huy vai trò quốc gia khi được giao những bài toán quốc gia.
Đột phá trong đào tạo sau đại học, tiến sĩ và chương trình tài năng. Muốn trở thành đại học nghiên cứu hàng đầu châu Á, ĐHQG phải nâng mạnh tỷ trọng đào tạo sau đại học, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược và chính sách công.
Có cơ chế thu hút nhân tài toàn cầu và người VN ở nước ngoài. ĐHQG cần được phép áp dụng chế độ hợp đồng linh hoạt, lương cạnh tranh, ngân sách khởi động nghiên cứu, phòng thí nghiệm riêng và quyền sở hữu trí tuệ rõ ràng để thu hút chuyên gia giỏi.
Phát triển khu đô thị ĐHQG-HCM thành khu đô thị đổi mới sáng tạo. Khu đô thị đại học không chỉ là nơi học tập, mà phải là không gian tích hợp giữa đại học, viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm, doanh nghiệp công nghệ, không gian khởi nghiệp, nhà ở chuyên gia, hạ tầng số, giao thông công cộng và thiết chế văn hóa. Đây phải là một “innovation district” thực sự, kết nối với Khu Công nghệ cao TP.HCM, các khu công nghiệp, trung tâm tài chính, doanh nghiệp công nghệ và mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc tế.
Trường THPT Nguyễn Tất Thành tổ chức chương trình văn nghệ với chủ đề “Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước” do chính học sinh nhà trường thực hiện.
Các tiết mục tái hiện nhiều dấu mốc trong cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh như thời niên thiếu, cuộc trò chuyện với cha trước lúc chia xa, thời gian dạy học tại trường Dục Thanh và khoảnh khắc xuống tàu Amiral Latouche Tréville tại Bến cảng Nhà Rồng cùng hành trình hoạt động cách mạng tại nơi đất khách.
Em Phạm Thiên Phú, học sinh lớp 10, gây chú ý khi đảm nhận vai người thanh niên Nguyễn Tất Thành qua nhiều phân cảnh quan trọng. Nam sinh cho biết áp lực lớn nhất khi hóa thân thành Bác Hồ thời trẻ là phải thể hiện được diễn biến tâm lý của nhân vật qua từng giai đoạn.
Theo Thiên Phú, ở cảnh chia tay với cha, em phải thể hiện nỗi buồn và sự day dứt. Ngay sau đó là phân cảnh bước xuống tàu ra đi tìm đường cứu nước, nhân vật lại mang tâm thế của sự quyết tâm và khát vọng lớn.
Để chuẩn bị cho vai diễn, Thiên Phú đã dành nhiều thời gian xem tư liệu về Bác Hồ, tập luyện từ dáng đi, cách giao tiếp đến thần thái trên sân khấu.
Cô Mỹ Á, giáo viên bộ môn múa kiêm biên đạo chương trình, cho biết ê-kíp mất gần hai tháng để tìm học sinh phù hợp với vai Nguyễn Tất Thành. Theo cô, ngoài yếu tố ngoại hình, điều quan trọng là học sinh phải thể hiện được thần thái và cảm xúc của nhân vật trên sân khấu.
Bên cạnh hoạt động sân khấu hóa, chương trình còn diễn ra phần giao lưu giữa các thế hệ giáo viên, học sinh và các cá nhân tiêu biểu trong học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Theo cô Á, thông qua chương trình, nhà trường mong muốn học sinh tiếp cận lịch sử bằng hình thức trực quan, sinh động hơn thay vì chỉ học qua sách vở.
Nhà trường cũng mong muốn các hoạt động này sẽ góp phần lan tỏa việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong môi trường học đường, đồng thời tạo thêm động lực cho học sinh trong học tập và rèn luyện dưới mái trường mang tên thời thanh niên của Bác.
Dịp này, nhiều trường học tại TPHCM cũng tổ chức loạt hoạt động ý nghĩa nhân kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp lý tưởng sống và lan tỏa việc học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong cán bộ, giáo viên và học sinh.
Tại Trường THPT Trần Nguyên Hãn (phường Tam Thắng), chương trình kỷ niệm với chủ đề “Người là niềm tin tất thắng” tái hiện sinh động cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Từ tuổi thơ của Người, hành trình ra đi tìm đường cứu nước, từ những năm tháng hoạt động cách mạng đầy gian khó đến sự nghiệp vẻ vang và những giây phút cuối đời gắn với bản Di chúc thiêng liêng đều được khắc họa qua nhiều tiết mục nghệ thuật, tư liệu và phần trình bày giàu cảm xúc.
Trong khi đó, Trường THCS Phước Hưng (phường Bà Rịa) tổ chức nhiều hoạt động thiết thực như báo công dâng Bác, trồng cây, tổng vệ sinh khuôn viên trường, chăm sóc bồn hoa và dọn dẹp vệ sinh.
Đây cũng là cách thầy và trò nhà trường thực hiện lời dạy của Bác Hồ: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”. Qua đó, giúp các em học sinh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh bằng những việc làm cụ thể trong cuộc sống hằng ngày.
Thời gian gần đây, tình trạng học sinh sử dụng xe điện "độ chế" có xu hướng gia tăng. Việc tự ý nâng công suất, tháo bỏ thiết bị an toàn hoặc lắp thêm phụ kiện không đúng quy chuẩn khiến xe điện mất ổn định, khó kiểm soát, đặc biệt trong các tình huống bất ngờ dễ xảy ra tai nạn nếu các em không có kỹ năng xử lý, có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, làm gia tăng nguy cơ tai nạn giao thông.
Trước tình hình đó, sáng 14-4, Đội Cảnh sát giao thông An Lạc thuộc Phòng Cảnh sát giao thông (PC08) Công an TP.HCM phối hợp Công an xã Vĩnh Lộc tiến hành kiểm tra bất ngờ bãi xe Trường THCS Đồng Đen và Trường THCS Vĩnh Lộc A.
Theo ghi nhận, tại bãi xe Trường THCS Đồng Đen trên đường Quách Điêu (ấp 67), hàng trăm học sinh sử dụng xe đạp điện để đi học mỗi ngày.
Kết quả lực lượng chức năng kiểm tra cho thấy đa số các xe điện giữ nguyên thiết kế ban đầu của nhà sản xuất, không phát hiện trường hợp "độ chế" hay thay đổi kết cấu trái quy định. Tuy nhiên nhiều trường hợp xe điện được học sinh tự ý gắn thêm hoặc tháo bớt các phụ kiện như đèn, phuộc... để trang trí cũng tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ.
Qua công tác kiểm tra, đây được xem là kết quả bước đầu ghi nhận từ sự phối hợp giữa lực lượng chức năng, nhà trường và gia đình trong công tác tuyên truyền, quản lý các em học sinh.
Làm việc với Ban giám hiệu nhà trường, thiếu tá Lê Minh Trí, Phó đội trưởng Đội Cảnh sát giao thông An Lạc, cho biết không chỉ dừng lại ở việc các em học sinh có "xu hướng" thích "độ chế" xe điện, hành vi tham gia giao thông của học sinh cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như không đội mũ bảo hiểm, đi dàn hàng ngang, chở ba, bám đẩy nhau hoặc sử dụng điện thoại khi đang chạy xe.
Những thói quen này không chỉ đe dọa trực tiếp đến an toàn của các em, mà còn ảnh hưởng đến những người tham gia giao thông xung quanh.
Trước thực trạng đó, lực lượng chức năng đã tăng cường kiểm tra tại các trường học, đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền về độ tuổi lái xe đạp điện, xe máy điện, tác hại của việc "độ chế" xe điện và kỹ năng tham gia giao thông an toàn. Bên cạnh đó, lực lượng chức năng cũng tăng cường tuần tra, xử lý học sinh vi phạm giao thông trên đường liên quan xe điện.
Ban giám hiệu nhà trường ký cam kết trong việc tuyên truyền, nhắc nhở các em học sinh chấp hành nghiêm Luật Trật tự, an toàn giao thông, không sử dụng xe điện "độ chế"... Nếu học sinh vi phạm nội quy, nhà trường sẽ có biện pháp xử lý kỹ luật, đây được xem là giải pháp thiết thực nhằm nâng cao ý thức tự giác ngay từ sớm của các em học sinh.
Thiếu tá Lê Minh Trí cho biết thêm để hạn chế tai nạn giao thông trong lứa tuổi học sinh, cần sự chung tay của toàn xã hội. Phụ huynh phải quản lý chặt chẽ xe của con em, nhà trường tăng cường giáo dục ý thức pháp luật, còn lực lượng chức năng tiếp tục kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
Ngày 26-5, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị trực tuyến hướng dẫn nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh.
Chia sẻ tại hội nghị, ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế, cho biết nghị định hướng dẫn một số điều Luật Phòng bệnh có nhiều điểm mới tập trung vào công tác y tế trường học, phòng chống dịch bệnh, phát triển nhân lực y tế dự phòng và cơ chế tài chính cho lĩnh vực phòng bệnh.
Theo ông Đức, Luật Phòng bệnh với nhiều chính sách phát triển nguồn nhân lực cho y học dự phòng, y tế công cộng và dinh dưỡng.
Cụ thể, nghị định hướng dẫn thực hiện chính sách hỗ trợ, cấp học bổng đối với người học đại học, sau đại học thuộc lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng.
Theo đó, nghị định hướng dẫn cấp học bổng khuyến khích đối với người học đại học, sau đại học tại các trường công lập thuộc lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng có kết quả học tập, rèn luyện tốt.
Học viên sau đại học của chương trình đào tạo cấp văn bằng thạc sĩ, tiến sĩ các ngành y học dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa tại cơ sở giáo dục thuộc khối ngành sức khỏe được Nhà nước hỗ trợ toàn bộ học phí và hỗ trợ chi phí sinh hoạt.
Người đang công tác tại trạm y tế cấp xã, cơ sở y tế dự phòng ở khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, nếu đi học sau đại học các lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng cũng được cấp học bổng.
Đồng thời Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân cấp học bổng hoặc trợ cấp cho sinh viên, học viên.
Ông Đức cho hay hiện nay đã có quy định chính sách hỗ trợ học bổng đối với người học các ngành y học dự phòng, y tế công cộng và dinh dưỡng.
"Một số học bổng quy định trong Luật Phòng bệnh sẽ được cấp bổ sung bên cạnh các học bổng theo quy định hiện hành của ngành giáo dục. Nguồn kinh phí dự kiến do Quỹ Phòng bệnh chi trả.
Đối với học viên sau đại học theo học thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành y học dự phòng và dịch tễ học thực địa, Nhà nước sẽ hỗ trợ toàn bộ học phí, đồng thời hỗ trợ thêm chi phí sinh hoạt trong thời gian học tập", ông Đức nêu rõ.
Theo ông Đức, các nội dung cụ thể liên quan đến cơ chế hỗ trợ khác sẽ cân đối thu - chi ngân sách để các cơ sở đào tạo nghiên cứu, triển khai.
Tại hội nghị, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đề nghị các đơn vị liên quan sớm hoàn thiện chính sách hỗ trợ sinh viên, mức hỗ trợ phù hợp, cụ thể để áp dụng ngay từ ngày 1-7 tới đây.
Liên quan đến công tác phòng chống bệnh truyền nhiễm, ông Đức cho biết từ ngày 1-7 tới sẽ không còn thực hiện "công bố dịch" như trước đây.
Theo đó, nếu dịch bệnh vẫn nằm trong khả năng kiểm soát của ngành y tế thì cơ quan y tế sẽ chủ động thông tin và tổ chức chống dịch. Trường hợp dịch vượt quá khả năng ứng phó của ngành y tế sẽ xử lý theo các cấp độ của Luật Phòng thủ dân sự.
Luật Phòng bệnh cũng quy định Nhà nước bảo đảm chi đầu tư và chi thường xuyên cho hệ thống y tế dự phòng. Ngân sách nhà nước sẽ bảo đảm 100% kinh phí hoạt động thường xuyên của các cơ sở y tế dự phòng, bao gồm tiền lương, phụ cấp, chế độ ưu đãi nghề và các khoản đóng góp theo quy định.
Ngoài ra, Quỹ Phòng bệnh được hình thành trên cơ sở kế thừa Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá sẽ tiếp tục được mở rộng phạm vi hoạt động.
Quỹ sẽ hỗ trợ các nội dung như khám sàng lọc, khám sức khỏe định kỳ, dinh dưỡng, phòng chống rối loạn sức khỏe tâm thần, bệnh không lây nhiễm và cấp học bổng cho sinh viên lĩnh vực y tế dự phòng, y tế công cộng và dinh dưỡng.
Luật Phòng bệnh chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7.
