CNN ngày 20/5 dẫn nguồn thạo tin về tình báo Mỹ cho biết trong 6 tuần ngừng bắn với Mỹ, Iran đã tái khởi động một số dây chuyền sản xuất máy bay không người lái (UAV) từng bị tổn hại do các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Đây được coi là dấu hiệu cho thấy Iran đang hồi sinh một số năng lực quân sự với tốc độ nhanh hơn dự tính của tình báo Mỹ.
“Iran đã vượt xa mọi mốc thời gian mà cộng đồng tình báo Mỹ từng dự đoán cho quá trình phục hồi năng lực quân sự của họ”, một quan chức Mỹ nói.
Theo nguồn tin, việc tái thiết năng lực quân sự, bao gồm xây dựng lại các bãi phóng tên lửa, khôi phục bệ phóng và năng lực sản xuất những hệ thống vũ khí chủ chốt bị phá hủy trong xung đột, đồng nghĩa Iran vẫn là mối đe dọa đáng kể đối với các đồng minh của Mỹ trong khu vực nếu Tổng thống Donald Trump nối lại chiến dịch không kích.
Điều này cũng đặt ra nghi vấn về những tuyên bố mà ông Trump và Lầu Năm Góc đưa ra rằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã “gần như xóa sổ” năng lực quân sự Iran về lâu dài.
Dù thời gian khôi phục sản xuất đối với từng loại linh kiện vũ khí khác nhau, một số đánh giá tình báo Mỹ cho thấy Iran có thể tái lập hoàn toàn năng lực tấn công bằng UAV chỉ trong vòng 6 tháng.
Các cuộc tấn công bằng UAV của Iran từng khiến các đồng minh của Mỹ trong khu vực lo ngại. Nếu xung đột tái diễn, Iran có thể bù đắp cho năng lực sản xuất tên lửa, vốn đã bị suy giảm đáng kể, bằng cách gia tăng những đợt phóng UAV nhắm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh nằm trong tầm bắn của cả hai loại vũ khí này.
Tổng thống Trump nhiều lần đe dọa nối lại chiến dịch quân sự nếu hai nước không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột. Ông hôm 19/5 thậm chí còn công khai nói đã ra quyết định nối lại chiến dịch không kích nhưng sau đó hoãn lại để tạo điều kiện cho đàm phán.
Một nguồn tin tình báo Mỹ cho biết Iran có thể phục hồi nhanh hơn dự kiến nhờ nhiều yếu tố kết hợp, từ “sự hỗ trợ của bên ngoài” cho tới việc Mỹ và Israel không gây ra mức độ thiệt hại lớn như hai nước kỳ vọng.
Theo các đánh giá tình báo Mỹ gần đây, Iran vẫn duy trì được năng lực tên lửa đạn đạo, tấn công bằng UAV và phòng không bất chấp thiệt hại nghiêm trọng do các cuộc không kích của Mỹ và Israel gây ra. Điều đó có nghĩa quá trình tái thiết năng lực sản xuất quân sự của Iran không phải bắt đầu lại từ con số không.
Người phát ngôn Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) từ chối bình luận về thông tin này, với lý do cơ quan này không thảo luận các vấn đề liên quan đến tình báo.
Trong khi đó, phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell nói “quân đội Mỹ là lực lượng mạnh nhất thế giới và có mọi phương tiện cần thiết để hành động vào thời gian và địa điểm mà Tổng thống lựa chọn”.
“Chúng tôi đã thực hiện nhiều chiến dịch thành công, đồng thời bảo đảm quân đội Mỹ sở hữu kho vũ khí hùng hậu để bảo vệ người dân và lợi ích của mình”, ông Parnell nói thêm.
CNN hồi tháng 4 đưa tin tình báo Mỹ đánh giá Iran vẫn còn khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa sau các cuộc không kích của Washington. Một báo cáo gần đây nâng con số này lên 2/3, một phần do lệnh ngừng bắn đã tạo thời gian để Iran đào lại các bệ phóng có thể từng bị vùi lấp.
Đánh giá của tình báo Mỹ có thể bao gồm cả những bệ phóng hiện chưa thể tiếp cận, chẳng hạn hệ thống bị chôn vùi dưới lòng đất do không kích nhưng chưa bị phá hủy hoàn toàn.
Hai nguồn tin trước đó cho hay tình báo Mỹ cũng xác định Iran vẫn còn hàng nghìn UAV, tương đương khoảng 50% năng lực UAV của nước này.
Các đánh giá tình báo cho thấy phần lớn tên lửa hành trình phòng thủ ven biển của Iran vẫn còn nguyên vẹn, phù hợp với thực tế Mỹ không tập trung chiến dịch không kích vào khí tài ven biển dù vẫn tấn công tàu chiến của Tehran. Những tên lửa này là năng lực then chốt để Iran đe dọa hoạt động vận tải hàng hải tại eo biển Hormuz.
Nhìn tổng thể, các báo cáo tình báo Mỹ gần đây cho thấy cuộc chiến đã làm suy giảm nhưng chưa thể phá hủy hoàn toàn năng lực quân sự Iran, đồng thời chứng minh Tehran có khả năng hạn chế tác động lâu dài của chiến sự bằng cách nhanh chóng phục hồi sau các đợt không kích. Điều đó bao gồm cả việc tái thiết nền công nghiệp quốc phòng, lĩnh vực mà Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper, hôm 19/5 tuyên bố đã bị “xóa sổ 90%” và “không thể phục hồi trong nhiều năm”.
Tuyên bố này trái ngược rõ rệt với đánh giá tình báo Mỹ về khả năng Iran tái thiết năng lực quân sự cũng như thời gian cần thiết để họ làm được điều đó. Hai nguồn tin nói với CNN rằng thông tin tình báo Mỹ thu thập được không nhất quán với mô tả mà Tư lệnh CENTCOM đưa ra.
Một nguồn tin nắm được các đánh giá tình báo gần đây cho biết thiệt hại đối với nền công nghiệp quốc phòng Iran có thể chỉ khiến tiến trình phục hồi của nước này chậm lại vài tháng, không phải nhiều năm. Nguồn tin cũng lưu ý một phần nền công nghiệp quốc phòng Iran vẫn còn nguyên vẹn, giúp rút ngắn thời gian khôi phục một số năng lực quân sự nhất định.
Hôm qua 2.6, Đài NBC dẫn thông báo từ lực lượng Hezbollah (ở Li Băng) rằng Lực lượng phòng vệ Israel (IDF) cùng ngày tiếp tục phát động các cuộc tấn công gây chết người ở Li Băng. Trước đó, Tel Aviv cũng đã cáo buộc Hezbollah phát động các cuộc tấn công nhằm vào phía Israel. Lực lượng Hezbollah cũng đã nhận trách nhiệm về một số cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu của Israel ở miền nam Li Băng vào tối 1.6.
Việc tấn công "ăn miếng trả miếng" giữa IDF và Hezbollah vẫn xảy ra sau khi đại diện Li Băng thông báo hai phía đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Qua đó, Li Băng kêu gọi Tel Aviv kiềm chế các cuộc tấn công vào thủ đô Beirut (Li Băng) và các vùng ngoại ô do Hezbollah kiểm soát, đồng thời Hezbollah ngừng tập kích Israel.
Trước đó, viết trên mạng xã hội Truth Social vào tối 1.6 (theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo vừa có cuộc gọi cho Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và nhận được sự đồng ý ngừng bắn với Hezbollah. Theo ông Trump, thông qua các trung gian thì Hezbollah cũng đã cam kết không tấn công Israel.
Tuy nhiên, theo tờ The Times of Israel, Tổng thống Trump đã gây sức ép khi gọi điện cho Thủ tướng Netanyahu để giải quyết vấn đề trên. Trong cuộc gọi, Tổng thống Trump được cho là đã lớn tiếng chỉ trích Thủ tướng Netanyahu "điên rồ", đồng thời cho rằng chính ông Netanyahu đã khiến "mọi người đều ghét Israel".
Cũng theo đó, Tổng thống Trump còn nhắc nhở rằng nhờ ông hỗ trợ mà Thủ tướng Netanyahu không phải nhận án tù vì các cáo buộc tham nhũng. Thực tế, Tổng thống Trump nhiều lần công khai khẳng định đã đề nghị Tổng thống Israel Isaac Herzog ân xá cho Thủ tướng Netanyahu liên quan các vụ án tham nhũng.
Thực tế, Thủ tướng Netanyahu đang chịu áp lực ngày càng tăng trong việc leo thang xung đột ở Li Băng khi tên lửa của Hezbollah đã tiến sâu hơn vào Israel. Nghị sĩ đối lập Avigdor Liberman ngày 1.6 tuyên bố Israel từ lâu lẽ ra nên ném bom Dahiyeh - vùng phụ cận phía nam thủ đô Beirut của Li Băng và được cho là tập trung nhiều cơ sở của Hezbollah.
Kể từ khi lệnh ngừng bắn với Iran có hiệu lực vào tháng 4, Mỹ phần lớn đã cấm Israel tấn công Beirut. Thay vào đó, IDF tấn công vào miền nam Li Băng và gần đây là thung lũng Beqaa. Trong thời gian ngừng bắn, Israel chỉ tấn công Beirut hai lần nhằm vào các chỉ huy cấp cao của Hezbollah. Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Netanyahu ngày 1.6 tuyên bố không chấp nhận kịch bản mà "trong đó Hezbollah tấn công các thành phố và công dân của chúng tôi, và trụ sở khủng bố của họ ở Beirut, ở Dahiyeh, vẫn nằm ngoài ranh giới".
Tuy nhiên, nếu Israel và Hezbollah vẫn tiếp tục "ăn miếng trả miếng" thì sẽ cản trở quá trình đàm phán giữa Mỹ với Iran. Bởi phía Tehran đặt ra điều khoản trong thỏa thuận với Washington sẽ bao gồm cả việc ngừng bắn giữa Israel với Hezbollah và lực lượng Hamas (ở Dải Gaza).
Trong khi đó, Tổng thống Trump ngày 1.6 tiết lộ thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz và gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran có thể đạt được "trong tuần tới". Nhưng Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran nhiều khả năng sẽ gây khó cho sự nghiệp chính trị của Thủ tướng Netanyahu. Một số thông tin rò rỉ cho thấy thỏa thuận này có thể bao gồm các điều khoản như mở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ, giải phóng các tài sản bị đóng băng của Tehran (thông qua Qatar), và gia hạn lệnh ngừng bắn, đồng thời trì hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân. Đặc biệt, thỏa thuận dường như không có điều khoản giải tán các lực lượng ủy nhiệm của Tehran ở khu vực, không có hạn chế nào đối với chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, không có lệnh cấm vĩnh viễn việc làm giàu uranium, không có việc tiếp quản kho dự trữ uranium được làm giàu cao, không đặt điều kiện về người được lựa chọn đứng đầu Iran, không có sự thay đổi chế độ.
Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, cho rằng những điều khoản như thế là điều khó chấp nhận với ông Netanyahu vì tình hình cuộc chiến Iran hiện đang khiến dư luận Israel thất vọng.
"Khi một thỏa thuận giữa Nhà Trắng với Tehran không chỉ giữ nguyên vẹn chế độ Iran mà còn giúp chính quyền nước này củng cố sức mạnh về địa chính trị sẽ làm suy yếu lập luận của Thủ tướng Netanyahu trước cử tri rằng chỉ ông mới có thể đánh bại mối đe dọa từ Iran, hợp tác hiệu quả với Tổng thống Trump và giữ an toàn cho Israel", TS Bremmer đặt vấn đề.
Cũng theo TS Bremmer, dù sự ủng hộ trong nước đối với cuộc chiến trên nhiều mặt trận vẫn còn cao do hầu hết người dân Israel xem Tehran và các lực lượng ủy nhiệm Iran là mối đe dọa đối với nhà nước Do Thái, nhưng phần lớn người dân mệt mỏi với các vụ bê bối tham nhũng của Thủ tướng Netanyahu và nhiều vấn đề đối nội khác.
Trong khi đó, cuộc bầu cử Quốc hội nước này lại đang đến gần, dự kiến diễn ra vào tháng 10 tới, đóng vai trò quyết định trong việc ông Netanyahu có tiếp tục cầm quyền hay không. Thế nhưng, liên minh cầm quyền của Thủ tướng Netanyahu đang thiếu đáng kể so với 61 ghế cần thiết để duy trì đa số tại quốc hội. Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy khối đối lập Israel đang bám sát phe của ông Netanyahu.
Vì thế, quyền lợi chính trị giữa Thủ tướng Netanyahu và Tổng thống Trump đang ngày càng chia rẽ sâu sắc.
Trong cuộc họp báo ở Nhà Trắng hôm 6.4, Tổng thống Trump than phiền rằng Hàn Quốc và Nhật Bản "đã không giúp đỡ chúng tôi", dù Mỹ đang duy trì sự hiện diện của hàng chục ngàn binh sĩ để bảo vệ 2 nước này, theo Hãng thông tấn Kyodo hôm 7.4.
Nhà lãnh đạo cho rằng sự hỗ trợ quân sự của Mỹ dành cho 2 đồng minh chủ chốt tại châu Á, cũng như Úc, cần phải nhận được sự "đáp lại tương xứng".
Hàn Quốc và Nhật Bản chưa bình luận về phát biểu của Tổng thống Mỹ.
Cũng trong cuộc họp báo, chủ nhân Nhà Trắng tiếp tục chỉ trích NATO là một "con cọp giấy".
Ngược lại, ông khen ngợi một số nước ở Trung Đông, bao gồm Kuwait, Qatar và Ả Rập Xê Út, là những đối tác tốt của Washington kể từ khi Mỹ cùng Israel phát động chiến dịch quân sự ở Iran hôm 28.2.
Trong khi một lần nữa lập trường cứng rắn đối với Iran, ông Trump tuyên bố Mỹ "đã giành chiến thắng về mặt quân sự" trong cuộc xung đột với quốc gia Hồi giáo.
Ông cảnh báo trừ phi Tehran đạt được thỏa thuận với Washington, nếu không các cơ sở hạ tầng trọng yếu của đối phương có thể bị phá hủy trong vòng 4 giờ, bắt đầu từ 7 giờ sáng 8.4 (giờ Việt Nam).
Đó là thời hạn được ông Trump đặt ra cho Iran để mở lại eo biển Hormuz, mà theo ông là ưu tiên rất lớn của Mỹ vào thời điểm hiện tại.
"Chúng tôi cần một thỏa thuận có thể chấp nhận được đối với bản thân tôi, và một phần của thỏa thuận đó chúng tôi muốn dòng chảy tự do của dầu mỏ và mọi thứ", Tổng thống Mỹ nhấn mạnh.
