Hai chữ “thành tích” nghe quen đến mức người ta dễ lướt qua. Nhưng đặt trong một vụ án hình sự liên quan đến kỳ thi quốc gia, hai chữ ấy khiến người có con đang đi học như tôi phải dừng lại. Một hành vi làm sai lệch kết quả thi, nếu không vì tiền mà vì thành tích, liệu có nhẹ hơn không?
Nhiều người sẽ trả lời là có. Vì thành tích nghe không giống tham nhũng. Người thầy không bỏ túi đồng nào. Tôi hiểu cách nhìn đó. Áp lực thành tích không tự sinh ra trong đầu một người. Nó đến từ cách nhà trường được đánh giá, cách địa phương báo cáo, cách xã hội quen ngợi ca những con số đẹp mà ít khi hỏi con số ấy ra đời thế nào. Ở tầng nguyên nhân, thành tích là một áp lực có thật, và nó không chừa riêng ai.
Nhưng luật hình sự không chấm điểm động cơ theo cảm giác đạo đức của số đông. Điều 356 Bộ luật Hình sự năm 2015 xử lý người vì vụ lợi hoặc vì động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ.
Thành tích, danh tiếng, uy tín nghề nghiệp, vị trí trong nhà trường… tất cả nằm gọn trong khái niệm động cơ cá nhân khác. Làm sai vì thành tích vì thế không phải một tình tiết được luật xem là nhẹ hơn làm sai vì tiền. Đó là một dạng động cơ phạm tội độc lập, cấu thành tội danh y hệt.
Có một điểm ít người để ý. Từ lần sửa đổi năm 2017, điều luật này bổ sung cụm gây thiệt hại khác bên cạnh thiệt hại về tài sản. Nghĩa là tội phạm có thể hoàn thành mà không cần một thiệt hại vật chất nào. Sự công bằng của một kỳ thi bị xâm phạm đã là thiệt hại mà điều luật bảo vệ.
Nhìn ở góc này, động cơ thành tích không làm hành vi bớt nguy hiểm. Nó chỉ làm hành vi khó nhận diện hơn, vì nó khoác lên mình thứ mà xã hội vốn quen tưởng thưởng.
Cũng cần công bằng với chiều ngược lại. Động cơ vì thành tích hiện mới là kết luận điều tra ban đầu. Để buộc tội thì cơ quan tố tụng vẫn phải chứng minh từng hành vi cụ thể. Ai làm gì, ở khâu nào, tác động ra sao đến bài thi, hậu quả đến đâu? Sự bất thường của phổ điểm chỉ là dấu hiệu. Cái quyết định trách nhiệm hình sự là hành vi và mối quan hệ nhân quả, không phải một con số thống kê.
Điều khiến tôi suy nghĩ nằm ở chỗ khác. Nếu động cơ thật sự là thành tích thì vụ án này khó được đọc như sai phạm của vài cá nhân đơn lẻ. Thành tích của một điểm thi là sản phẩm của một hệ quy chiếu, nơi con số đẹp mang lại uy tín và uy tín được quy đổi thành đánh giá, vị thế, danh dự tập thể. Khi một hệ quy chiếu như vậy tồn tại thì nó tạo ra động cơ cho cả những người ban đầu không hề tính toán vụ lợi.
Vì vậy tôi cho rằng xử lý nghiêm những người trực tiếp làm sai là cần thiết, nhưng chưa đủ. Câu hỏi lớn hơn là vì sao một kỳ thi được canh gác nhiều lớp vẫn có thể bị tác động chỉ bởi áp lực thành tích. Đạo đức nghề nghiệp là cần nhưng một quy trình khiến người muốn làm sai cũng khó làm được còn cần hơn.
Đề xuất lắp camera giám sát phòng thi là một phản ứng đúng. Nhưng camera chỉ chặn được bàn tay. Cái cần chặn nằm sâu hơn, ở chỗ ta đã để thành tích trở thành một giá trị đủ lớn để người ta đánh đổi.
Chúng ta đang phải dùng máy quay để bảo vệ một thứ lẽ ra được giữ bằng lòng trung thực. Một điểm 10 có thể làm đẹp một bản báo cáo. Nhưng nó không làm một học sinh giỏi hơn, không làm một ngôi trường mạnh hơn và không đáng để một người thầy đánh đổi tự do của mình.
Điều nguy hiểm nhất của bệnh thành tích không phải vài con điểm được nâng. Nguy hiểm hơn là nó âm thầm dạy rằng kết quả quan trọng hơn cách người ta đạt tới kết quả.
Trong phòng thi ở Tuyên Quang hôm ấy, những đứa trẻ đã học một điều nằm ngoài đề toán. Rằng người lớn có thể gian lận, miễn là con số đủ đẹp. Bài học đó không có trong sách giáo khoa nào và nó ở lại lâu hơn bất kỳ điểm 10 nào.
Chừng nào một con số đẹp còn được tưởng thưởng nhiều hơn một quá trình trung thực, chừng đó ngành giáo dục vẫn còn nợ chính những học sinh mà nó có nhiệm vụ bảo vệ.
4 trường năm nay tuyển 500 sinh viên hệ dân sự, trong đó, Đại học Phòng cháy chữa cháy tuyển nhiều nhất - 250 chỉ tiêu.
Trường này sử dụng hai phương thức: xét tuyển thẳng theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, dựa vào kết quả thi tốt nghiệp THPT các tổ hợp A00 (Toán, Lý, Hóa), A01 (Toán, Lý, Anh), D01 (Toán, Văn, Anh), D07 (Toán, Hóa, Anh).
Tương tự, Học viện An ninh nhân dân cũng dùng hai phương thức trên để tuyển 100 học viên hệ dân sự, ở hai ngành Công nghệ thông tin và An toàn thông tin. Tuy nhiên, tổ hợp đa dạng hơn, cụ thể như sau:
Trong khi đó, Học viện Chính trị Công an nhân dân tuyển 50 sinh viên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền nhà nước hệ dân sự. Bốn phương thức gồm xét tuyển thẳng, xét tuyển tài năng, dựa vào chứng chỉ SAT, TOEFL, IELTS, TOEIC, xét điểm thi tốt nghiệp THPT.
Trong đó, phương thức xét tuyển tài năng dành cho học sinh vào vòng tuyển chọn đội tuyển quốc tế; thí sinh đạt giải khuyến khích cấp tỉnh trở lên hoặc học sinh hệ chuyên (môn Toán, Lý, Hóa, Ngoại ngữ, Ngữ văn hoặc Tin học).
Với xét chứng chỉ, thí sinh cần có điểm SAT tối thiểu 900/1600, IELTS 5.0, TOEFL iBT 35 hoặc TOEIC Nghe và Đọc 500-599 hoặc Nói và Viết 200-241.
Điều kiện với cả hai phương thức trên là điểm học bạ ba năm của thí sinh từ 7, hạnh kiểm khá trở lên.
Với xét điểm thi tốt nghiệp THPT, học viện xét các tổ hợp A01 (Toán, Lý, Anh), C00 (Văn, Sử, Địa), C03 (Toán, Văn, Sử), D01 (Toán, Văn, Anh), X02 (Toán, Văn, Tin), X03 (Toán, Văn, Công nghệ công nghiệp), X04 (Toán, Văn, Công nghệ nông nghiệp).
Học viện Kỹ thuật và Công nghệ an ninh tuyển 100 chỉ tiêu hệ dân sự với 4 phương thức tương tự, chia đều cho ngành Công nghệ thông tin (Khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo) và Kỹ thuật Điện tử - Viễn thông (Công nghệ điện tử và vi mạch bán dẫn).
Điểm khác là trường chỉ xét giải thưởng, lớp chuyên các môn Toán, Lý, Hóa, Tin, không xét môn Ngoại ngữ và Ngữ văn.
Với phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT, học viện sử dụng các tổ hợp sau:
4 trường công an đều quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế sang điểm môn tiếng Anh khi xét tuyển. Cụ thể như sau:
Ngoài hệ dân sự, 8 trường công an năm nay tuyển 2.070 sinh viên đại học chính quy, giảm 280 so với năm ngoái. Các phương thức tuyển sinh hệ này gồm: tuyển thẳng (giải quốc gia và quốc tế); xét điểm thi đánh giá của Bộ Công an kết hợp chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế; xét điểm đánh giá với điểm thi tốt nghiệp THPT.
Bộ GD-ĐT đã có văn bản hướng dẫn tuyển sinh ĐH, tuyển sinh CĐ 2026. Văn bản này hướng dẫn các bước cụ thể thí sinh cần thực hiện khi tham gia xét tuyển năm nay.
Trong đó, một lưu ý quan trọng nhất là tất cả thí sinh (bao gồm cả thí sinh được xét tuyển thẳng) phải thực hiện đăng ký xét tuyển trực tuyến, đưa tất cả nguyện vọng xét tuyển trên Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ GD-ĐT tại địa chỉ http://thisinh.thitotnghiepthpt.edu.vn hoặc Cổng dịch vụ công quốc gia trong thời gian quy định.
Việc đăng ký các nguyện vọng này không phân biệt trường, ngành hay phương thức xét tuyển nào. Thí sinh không thực hiện các bước đăng ký trên hệ thống này coi như không tham gia quy trình xét tuyển năm nay.
Tuy nhiên, quy trình xét tuyển ĐH năm 2026 yêu cầu thí sinh phối hợp chặt chẽ giữa hai hệ thống: Cổng thông tin riêng của trường ĐH (cho các phương thức xét tuyển từng trường) và Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ GD-ĐT (cho khâu đăng ký nguyện vọng).
Do vậy, hướng dẫn của Bộ GD-ĐT yêu cầu thí sinh tìm hiểu kỹ thông tin tuyển sinh, quy chế tuyển sinh của các cơ sở đào tạo, không đăng ký nguyện vọng xét tuyển vào những nhóm ngành, ngành, chương trình đào tạo không đủ điều kiện.
Trường hợp trường có tổ chức các hình thức đăng ký xét tuyển riêng, thí sinh nộp hồ sơ và các minh chứng trực tiếp hoặc trực tuyến tại trường theo quy định của trường nhưng vẫn phải đăng ký đầy đủ thông tin trên Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ GD-ĐT để được xét tuyển chung với tất cả thí sinh khác. Thí sinh nộp hồ sơ minh chứng xét tuyển tại cơ sở đào tạo và theo hướng dẫn của cơ sở đào tạo. Hiện nhiều trường ĐH đã có thông báo yêu cầu thí sinh nộp minh chứng xét tuyển trên cổng tuyển sinh của trường, với các nội dung: chứng chỉ ngoại ngữ, kết quả SAT, kết quả các kỳ thi riêng, minh chứng hưởng điểm cộng, điểm thưởng… Thí sinh cần lưu ý nộp hồ sơ minh chứng theo trường và cả trên Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ GD-ĐT.
Ngoài ra, thí sinh xét tuyển có môn năng khiếu, sử dụng điểm năng khiếu của trường khác để xét tuyển, phải liên hệ với trường để đăng ký dự thi, dự thi, hoặc nộp điểm thi năng khiếu.
Thí sinh cần đặc biệt lưu ý các mốc thời gian xét tuyển quan trọng trước và trong thời gian thực hiện đăng ký trên Hệ thống của Bộ GD-ĐT để không bỏ lỡ cơ hội.
Năm nay, khi đăng ký nguyện vọng thí sinh lưu ý những điểm mới của quy chế tuyển sinh.
Thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng xét tuyển. Trong đó, các trường đào tạo giáo viên chỉ xét tuyển thí sinh đăng ký ở các nguyện vọng có thứ tự từ 1 đến 5; các trường khối quốc phòng, công an thực hiện theo quy định của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.
Để đủ điều kiện tham gia xét tuyển ĐH (bất kể theo phương thức nào), thí sinh phải đạt tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển đạt tối thiểu từ 15 điểm trở lên trên thang điểm 30.
Năm nay không còn xét học bạ theo các học kỳ riêng lẻ, quy định mới bắt buộc phải dựa trên kết quả học tập của toàn bộ 6 học kỳ (lớp 10, 11 và 12). Trong đó, tổ hợp xét phải có ít nhất 3 môn, bắt buộc có môn toán hoặc ngữ văn (với trọng số không thấp hơn 1/3 tổng điểm).
Tổng điểm cộng từ chứng chỉ quốc tế và thành tích đặc biệt không quá 1,5 điểm (theo thang điểm 30). Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng theo 1 trong 2 cách: quy đổi điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp hoặc tính điểm cộng, không được áp dụng đồng thời cả hai.
Dưới đây là đề thi và đáp án môn ngữ văn tỉnh Lạng Sơn năm 2026:
Câu 1. (0,5 điểm) Thể thơ 6 chữ
Câu 2. (0,5 điểm) Loài hoa được nhắc đến trong bài thơ: hoa sen
Câu 3. (1,0 điểm) HS đọc kĩ câu thơ và đưa ra cách hiểu phù hợp.
Gợi ý:
Khi con trưởng thành, thành công và tỏa sáng trong cuộc đời thì mẹ đã già yếu, sức khỏe dần hao mòn theo năm tháng. Hình ảnh “lắt lay chiếc bóng” cho thấy sự cô đơn, nhỏ bé và nhọc nhằn của mẹ ở tuổi xế chiều. Qua đó, tác giả bày tỏ niềm xúc động, biết ơn sâu sắc trước công lao và tình yêu thương bao la của mẹ.
Đáp án gợi ý đang được cập nhật...
Theo lịch thi, sáng 26/5, thí sinh thi môn ngữ văn trong thời gian 120 phút; buổi chiều thi môn tiếng Anh trong 60 phút. Ngày 27/5, thí sinh làm bài thi môn toán với thời gian 120 phút.
Ngày 28/5 dành cho các thí sinh đăng ký dự thi vào lớp 10 Trường THPT Chuyên Chu Văn An và các trường phổ thông dân tộc nội trú với các bài thi môn chuyên theo quy định.
Mời bạn đọc theo dõi đề thi và đáp án tuyển sinh lớp 10 năm 2026 của các tỉnh, thành được cập nhật liên tục tại: Đề thi và đáp án thi lớp 10 năm 2026 của tất cả 34 tỉnh, thành
