Sút cân, hết sạch tiền tiết kiệm vì ‘khối nghỉ hè’

Người thợ may này là chỗ quen biết của gia đình tôi. Hơn hai mươi năm trước, thay vì vào đại học hay đi làm công nhân, cô quyết định học nghề may. Số tiền học nghề khi đó tương đương vài chỉ vàng, là khoản đầu tư không hề nhỏ đối với một gia đình nông thôn. Sau khi học xong, cô mở tiệm tại nhà.

Đến nay, khi nhiều người cùng thời đã nghỉ việc hoặc liên tục chuyển nghề, cô vẫn sống tốt bằng chiếc máy may của mình. Tay nghề càng cao, khách càng đông.

Chỉ cần đo số đo, vẽ rập, cắt và may, cô có thể tạo ra những bộ đồ vừa vặn với từng người. Điều quan trọng hơn là hiện nay rất khó tìm được một người may giỏi như vậy.

Trước Tết, tôi đi chợ quê, ghé vào một sạp mua vài mét vải may áo bà ba làm quà cho mẹ. Những tấm vải đẹp, hoa văn đa dạng, màu sắc bắt mắt. Người mua chỉ cần nói với chủ sạp là họ cắt cho một khúc vải đủ may áo bà ba. Tiền vải chỉ khoảng 120 nghìn đồng.

Về nhà, mẹ tôi bảo nếu muốn có áo mặc Tết thì phải đặt may từ tháng 10 âm lịch. Còn cận Tết thì gần như không kịp nữa. Điều khiến tôi bất ngờ hơn là tiền công may một chiếc áo bà ba là 350 nghìn đồng, gần gấp ba lần tiền vải. Ngay cả những tháng bình thường, khách cũng phải chờ hơn một tháng mới nhận được đồ.

Đúng là trên các sàn thương mại điện tử, ao bà ba may sẵn bán rất nhiều, nhưng nhiều người vẫn thích may đo trực tiếp. Họ muốn bộ quần áo vừa với cơ thể, đúng kiểu dáng mình thích, mặc thoải mái và bền hơn. Chính nhu cầu tưởng như rất bình thường đó lại tạo ra một thị trường việc làm ổn định cho những người có tay nghề.

Gần nơi tôi sống trên thành phố có một chị chuyên sửa quần áo, lên lai, thay dây kéo, đóng nút, vắt sổ. Tiệm nhỏ nằm trong con hẻm nhưng lúc nào cũng có khách.

Trong khi nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học đang chật vật tìm việc đúng chuyên môn, không ít nhân viên văn phòng thấp thỏm trước nguy cơ bị AI thay thế, thì những nghề chân tay đòi hỏi kỹ năng thực tế lại đang thiếu nhân lực nghiêm trọng.

Câu chuyện "thừa thầy thiếu thợ" đã được nhắc đến suốt nhiều năm qua. Nhưng dường như xã hội vẫn chưa thật sự thay đổi cách nhìn. Nhiều gia đình vẫn xem đại học là con đường gần như duy nhất dẫn đến thành công.

Học nghề thường bị coi là lựa chọn thứ yếu, thậm chí là giải pháp dành cho những học sinh không đủ khả năng học tiếp. Chính tâm lý đó khiến lượng người trẻ bước vào các ngành nghề kỹ thuật, thủ công, dịch vụ tay nghề ngày càng ít.

Trong khi đó, thị trường lao động lại vận hành theo một quy luật rất đơn giản: nơi nào khan hiếm lao động thì giá trị lao động sẽ tăng lên.

Một người có thể mất bốn năm đại học để cạnh tranh cho một vị trí văn phòng với hàng trăm ứng viên khác. Nhưng cũng có người chỉ cần vài năm học nghề, rèn luyện tay nghề thật tốt là đã có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định, thậm chí cao hơn mặt bằng chung. Thời gian linh hoạt, có thể vừa làm việc tại nhà, vừa có thời gian đưa rước con đi học.

Dĩ nhiên, không phải ai cũng phù hợp với nghề may, nghề sửa đồ hay các công việc thủ công khác. Xã hội cần cả kỹ sư, bác sĩ, giáo viên lẫn thợ lành nghề. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đã quá lâu đề cao bằng cấp mà xem nhẹ giá trị của kỹ năng thực hành.

Có phải chúng ta đang dư thừa nhân công ngồi bàn giấy? Và cần những người trực tiếp tạo ra sản phẩm, sửa chữa đồ vật, xây dựng công trình, vận hành máy móc và cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho đời sống?

Tin Gốc: Vnexpress

Mùa tuyển sinh nào cũng vậy, bên cạnh niềm vui của những gia đình có con đỗ vào các trường đại học danh tiếng là những nỗi buồn âm thầm của những phụ huynh có con không đạt được kết quả như mong đợi. Gia đình anh trai tôi cũng từng trải qua cảm giác đó.

Con trai anh sinh năm 2007, đáng lẽ ở thời điểm này đã là sinh viên năm hai đại học nếu thi đỗ ngay từ đầu. Thế nhưng vì không đủ điểm vào đại học, gia đình đã quyết định cho cháu theo học một trường cao đẳng. Đó là lựa chọn không hề dễ dàng, bởi phía sau quyết định ấy là rất nhiều băn khoăn, áp lực, tốn kém và cả những nỗi lo về tương lai.

Trong xã hội hiện nay, đại học vẫn được xem là con đường lý tưởng nhất đối với nhiều học sinh sau khi tốt nghiệp THPT. Tấm bằng đại học không chỉ mang ý nghĩa học vấn mà còn là niềm tự hào của gia đình.

Chính vì vậy, khi một học sinh không thể bước chân vào giảng đường đại học, cảm giác hụt hẫng là điều khó tránh khỏi. Con trai anh trai tôi cũng từng trải qua khoảng thời gian như thế.

Trong khi bạn bè hào hứng chia sẻ về cuộc sống đại học, về những hoạt động ngoại khóa, những cơ hội học tập và nghiên cứu mới, cháu lại phải đối diện với cảm giác mình đã thất bại trong một kỳ thi quan trọng.

Khó khăn đầu tiên mà những học sinh học cao đẳng thường gặp phải chính là rào cản tâm lý. Không ít em cho rằng mình kém cỏi hơn bạn bè. Sự mặc cảm ấy nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến động lực học tập và quá trình phát triển bản thân. Nhiều em thậm chí còn mất phương hướng, không biết mình cần cố gắng như thế nào trong tương lai.

Khó khăn thứ hai là cơ hội nghề nghiệp trong một số lĩnh vực vẫn còn tồn tại sự khác biệt giữa bằng đại học và bằng cao đẳng. Mặc dù xã hội hiện đại ngày càng coi trọng năng lực thực tế, nhưng không thể phủ nhận rằng nhiều vị trí tuyển dụng vẫn ưu tiên ứng viên có trình độ đại học. Khi tham gia tuyển dụng hoặc xét thăng tiến, người học cao đẳng đôi khi phải nỗ lực nhiều hơn để chứng minh năng lực của mình.

Khó khăn thứ ba là cơ hội tiếp cận môi trường học thuật và nghiên cứu chuyên sâu có phần hạn chế hơn. Đại học thường có hệ thống giảng viên, cơ sở vật chất và các chương trình nghiên cứu bài bản hơn.

Điều đó tạo điều kiện cho sinh viên phát triển tư duy học thuật, kỹ năng nghiên cứu và khả năng sáng tạo. Trong khi đó, chương trình cao đẳng thường thiên về thực hành nghề nghiệp, giúp người học nhanh chóng tiếp cận công việc thực tế nhưng có thể thiếu chiều sâu lý luận trong một số ngành nghề.

Ngoài ra, nhiều gia đình cho rằng học cao đẳng sẽ tiết kiệm hơn đại học. Điều này không hoàn toàn đúng. Thực tế, con trai anh trai tôi vẫn phải đóng học phí, chi phí sinh hoạt, đi lại, mua sắm tài liệu học tập và các khoản phát sinh khác. Sau khi tốt nghiệp cao đẳng, nếu muốn liên thông lên đại học để nâng cao trình độ thì gia đình lại tiếp tục phải đầu tư thêm thời gian và tiền bạc. Tổng chi phí có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí không hề thấp hơn so với việc học đại học ngay từ đầu.

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách công bằng, học cao đẳng không phải là con đường bế tắc. Điều quan trọng là người học biết định hướng tương lai cho bản thân. Trong bối cảnh thị trường lao động đang thiếu hụt nguồn nhân lực có tay nghề, nhiều ngành nghề kỹ thuật, công nghệ, cơ khí, điện tử, tự động hóa, logistics hay dịch vụ chất lượng cao đang rất cần những lao động được đào tạo thực hành bài bản. Nếu học tập nghiêm túc, tích lũy kỹ năng nghề nghiệp và không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, sinh viên cao đẳng hoàn toàn có thể tìm được việc làm ổn định với mức thu nhập tốt.

Tôi cho rằng điều quan trọng nhất đối với con trai anh trai tôi lúc này không phải là tiếc nuối vì không vào được đại học mà là xác định rõ mục tiêu phát triển lâu dài. Cháu cần tập trung học tốt chuyên ngành đã lựa chọn, rèn luyện kỹ năng ngoại ngữ, kỹ năng công nghệ thông tin và các kỹ năng mềm cần thiết cho công việc. Sau khi tốt nghiệp, cháu có thể đi làm để tích lũy kinh nghiệm thực tế. Nếu cảm thấy cần thiết, cháu hoàn toàn có thể học liên thông lên đại học. Con đường học tập ngày nay rất mở. Một người có thể học tập suốt đời và không bị giới hạn bởi một kỳ thi hay một tấm bằng duy nhất.

Câu chuyện của gia đình anh trai tôi cũng là lời nhắc nhở đối với nhiều bậc phụ huynh. Không phải đứa trẻ nào cũng có khả năng đỗ vào những trường đại học danh tiếng ở Hà Nội. Mỗi học sinh có năng lực, sở trường và điều kiện khác nhau. Việc quá đặt nặng áp lực thành tích có thể khiến con cái rơi vào trạng thái căng thẳng, mất tự tin và thậm chí đánh mất động lực sống. Khi con không đạt được kết quả như mong muốn, điều các em cần nhất không phải là những lời trách móc mà là sự đồng hành, chia sẻ và định hướng từ gia đình.

Nhiều phụ huynh thường xem việc không đỗ đại học là một thất bại lớn. Nhưng thực tế, thất bại trong một kỳ thi không quyết định cả cuộc đời. Lịch sử đã chứng minh có rất nhiều người thành công dù không học đại học hoặc không học tại những ngôi trường nổi tiếng. Điều làm nên thành công không chỉ là nơi một người học mà còn là thái độ học tập, tinh thần cầu tiến và khả năng thích nghi với sự thay đổi của xã hội.

Vậy học đại học hay cao đẳng, cái nào tốt hơn? Theo tôi, không có câu trả lời tuyệt đối. Đại học có ưu thế về kiến thức chuyên sâu, cơ hội nghiên cứu, môi trường học thuật và khả năng thăng tiến trong một số lĩnh vực chuyên môn cao.

Trong khi đó, cao đẳng có ưu điểm về thời gian đào tạo ngắn hơn, chú trọng thực hành nghề nghiệp và giúp người học sớm tham gia thị trường lao động. Nếu một học sinh có năng lực học tập tốt, có điều kiện theo đuổi con đường học thuật dài hạn thì đại học là lựa chọn phù hợp. Ngược lại, nếu học sinh thiên về thực hành, muốn nhanh chóng có nghề nghiệp ổn định thì cao đẳng cũng là một hướng đi đáng cân nhắc.

Tin Gốc: Vnexpress

"Tôi từng rất háo hức khi dọn về ở nhà ba lầu, có sân vườn trồng cây, có chỗ đậu ôtô. Nhưng sau niềm vui, sự phấn khích ban đầu là chuỗi ngày leo cầu thang, ăn cơm ở lầu một, đi ngủ ở lầu ba, đi lên tới nơi thì không còn muốn đi xuống nữa vì phải leo quá xa và quá mệt. Thậm chí, bản thân tôi mới chưa tới 40 tuổi đã bị tràn dịch khớp. Sau một năm rưỡi, tôi quyết định mua một căn chung cư để chuyển lên đó ở.

Dù ở chung cư chật chội một chút nhưng thú thật tôi cảm thấy nhẹ nhàng hơn nhiều. Căn hộ có ban công nên tôi có thể ngắm cảnh từ tầng cao, không còn bị muỗi đốt. Mỗi loại hình nhà ở đều có ưu - nhược điểm riêng, nhưng với tôi, quyết định cho thuê nhà đất và lên ở chung cư là hoàn toàn đúng đắn. Nếu có ngày dọn về nhà đất, tôi nhất định phải lắp thêm cái thang máy cho đỡ cực".

Đó là chia sẻ của độc giả Raphhoang về lựa chọn loại hình nhà ở cho tuổi già của bản thân. Khi còn trẻ, nhiều người chọn nơi ở dựa trên công việc, trường học hay khoảng cách đi lại. Nhưng càng lớn tuổi, đặc biệt khi nghĩ đến chuyện dưỡng già, tiêu chí về chỗ ở lại thay đổi rất nhiều. Có người muốn sống trong nhà mặt đất để có khoảng sân nhỏ trồng cây, nuôi thú cưng, đi lại tự do và giữ cảm giác quen thuộc của nhiều thế hệ trước. Nhưng cũng không ít người lớn tuổi bắt đầu nghiêng về chung cư vì sự tiện lợi: có thang máy, bảo vệ, siêu thị, công viên, bệnh viện và hàng xóm ở gần khi cần hỗ trợ.

>> Băn khoăn khi bán chung cư để mua nhà mặt đất 18 tỷ dưỡng già

Từng trải nghiệm cả hai loại hình nhà ở, bạn đọc Dzungtranhung nêu quan điểm: Tôi từng sống trong một căn hộ 140 m2 tại quận trung tâm, và hiện ở nhà mặt đất (khu compound, cách căn hộ cũ 5 km). Đến giờ, tôi đang thấy hối tiếc vì đã bán căn hộ cũ đi, để chuyển xuống nhà đất. Tôi nhận thấy ở chung cư có đầy đủ cơ sở vật chất khép kín (bể bơi, phòng tập thể chất, phòng xông hơi, khuôn viên đi bộ, tập thể dục...). Quan trọng nhất là nhà không có muỗi và côn trùng - những thứ mà ở nhà mặt đất khó có thể tránh. Tôi cũng đang tìm mua căn hộ khác để vài năm nữa dọn lên đó dưỡng già".

Cùng chung suy nghĩ, độc giả Ohuynhthuy bình luận: "Tôi vừa dọn lên chung cư được mấy tháng. Theo ý kiến cá nhân tôi, tuổi già ở chung cư là khỏe nhất. Mọi thứ đã có ban quản lý lo hết. Phí quản lý cũng chỉ là một phần nhỏ, vì khi ở nhà mặt đất bạn phải tự bỏ tiền ra lo từ cái máy bơm đến an ninh. Chưa kể, tuổi già ập đến mà ở nhà nhiều tầng là không khả thi. Ở chung cư, tôi né được cảnh chó đánh dấu lãnh thổ trước cửa nhà, hay hàng xóm hát hò tận đêm khuya... Chưa kể những tiện ích như hồ bơi, phòng gym ngay dưới chân chung cư cũng là điều mà nếu ở nhà mặt đất tôi không thể có được. Tôi sẽ tiếp tục ở chung cư cho tới già".

Trong khi đó, lựa chọn ở nhà mặt đất, bạn đọc Nguyenthanhphat phân tích: "Vợ chồng tôi hiện 43 tuổi và đang sống trong nhà mặt đất với không gian rộng rãi, có sân thượng, ban công để trồng cây theo sở thích, nuôi vài bể cá kiểng. May mắn hơn là phía sau nhà tôi còn có một công viên nhỏ, mỗi ngày được nhìn cây cối, chim chóc và nhiều loài động vật sống khá tự nhiên. Thật sự sau khoảng 5 năm, chất lượng sống và sức khỏe của cả gia đình tôi cải thiện rất rõ. Vì vậy, tôi vẫn khuyên nên mua nhà đất để nâng chất lượng sống, nhất là ở tuổi trung niên trở đi".

Tin Gốc: Vnexpress