Vào hôm qua (25.5), Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), có trụ sở tại Thụy Điển, công bố báo cáo chỉ ra các hoạt động gìn giữ hòa bình đa phương trên toàn cầu đang rơi vào tình thế khó khăn. Báo cáo được đưa ra trước thềm Ngày Quốc tế lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ (29.5).
Theo SIPRI, tính đến cuối tháng 12 năm ngoái, lực lượng quốc tế tham gia các sứ mệnh gìn giữ hòa bình chỉ còn 78.633 người, giảm tới 49% so với năm 2016 và chạm mức thấp nhất kể từ năm 2000. Dù đà suy giảm đã diễn ra trong suốt một thập niên qua, năm 2025 đã ghi nhận mức giảm kỷ lục với 17% chỉ trong một năm.
Nguyên nhân cốt lõi của sự suy giảm trên đến từ những chia rẽ sâu sắc trong HĐBA LHQ. Theo SIPRI, các thành viên thường trực nhiều lần đưa ra những yêu cầu cứng rắn cùng đe dọa phủ quyết khiến các sứ mệnh khó được thông qua.
Điển hình như vào tháng 8.2025, Mỹ đã yêu cầu chấm dứt lực lượng lâm thời của LHQ tại Li Băng (UNIFIL) và HĐBA chỉ có thể đạt được thỏa hiệp gia hạn lần cuối đến tháng 12.2026. Trước đó, trong năm 2024, sáng kiến bố trí lực lượng gìn giữ hòa bình ở Haiti do Mỹ đề xuất cũng vấp phải phản đối từ Nga và Trung Quốc. Tình trạng bế tắc trên khiến các tổ chức khu vực như Liên minh châu Phi (AU) hay Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) phải gánh vác nhiệm vụ gìn giữ hòa bình, song các tổ chức này gặp hạn chế về nhân lực và nguồn tài chính.
Tiến sĩ Jair van der Lijn, Giám đốc Chương trình Quản lý xung đột và hoạt động hòa bình của SIPRI, cảnh báo: “Nếu hoạt động gìn giữ hòa bình tiếp tục suy giảm, chúng ta có thể chứng kiến sự suy yếu nghiêm trọng của cơ chế quản lý xung đột đa phương và các thể chế như LHQ sẽ gần như bị gạt ra ngoài lề. Hệ quả tất yếu là các cuộc xung đột sẽ bùng phát nhiều hơn, gây ra những tác động tàn khốc hơn cho dân thường”.
Không chỉ bế tắc về mặt chính trị, hoạt động gìn giữ hòa bình toàn cầu còn đang đối diện với tình trạng thiếu hụt tài chính trầm trọng. Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc các quốc gia tài trợ hàng đầu đã không thanh toán các khoản đóng góp theo cam kết đúng hạn hoặc không nộp đủ, tổ chức từ Thụy Điển cho hay.
Theo SIPRI, vào tháng 7.2025, các hoạt động gìn giữ hòa bình của LHQ ghi nhận thâm hụt lên tới 2 tỉ USD – chiếm hơn 35% tổng ngân sách 5,6 tỉ USD được duyệt cho giai đoạn 2024-2025. Hậu quả là hàng loạt phái bộ buộc phải cắt giảm nhân sự sâu rộng. Tình trạng cạn kiệt ngân sách này cũng đang tác động đến các tổ chức khu vực, khiến nỗ lực đảm bảo hòa bình tại các điểm nóng xung đột hiện nay như Sudan hay Ukraine gặp vô vàn trở ngại.
Trên lý thuyết, nhiều nước vẫn đang ủng hộ các sứ mệnh hòa bình. Hồi giữa năm ngoái, hơn 130 thành viên LHQ đã họp tại Đức để thảo luận về kế hoạch gìn giữ hòa bình mới, bao gồm việc triển khai lực lượng đa phương. Thế nhưng, trên thực tế, các đề xuất này chưa thể thực hiện do mâu thuẫn chính trị, sức ép từ các nước sở tại và đặc biệt là tình trạng thiếu ngân sách.
“Rõ ràng vẫn có sự ủng hộ rộng rãi dành cho các hoạt động hòa bình của LHQ. Tuy nhiên, để duy trì cơ chế này, các quốc gia không thể chỉ dừng lại ở những lời tuyên bố ủng hộ. Họ cần phải cung cấp nguồn tài chính ổn định và tạo ra đủ không gian chính trị để đưa ra các biện pháp ứng phó hiệu quả”, tiến sĩ Claudia Pfeifer Cruz, nhà nghiên cứu cấp cao của SIPRI, nhận định.
Sở Cảnh sát thành phố Park City, hạt Summit, bang Utah, Mỹ hôm 28/5 nhận được tin báo về một người đàn ông dùng kéo đe dọa các thành viên trong gia đình và có hành vi bạo lực. Khi cảnh sát đến nơi, nghi phạm bỏ chạy và đột nhập vào nhà John Santy để lẩn trốn.
Phát hiện nghi phạm cởi trần, người đầy hình xăm xuất hiện trong bếp, Santy lập tức rút súng. "Nằm xuống sàn ngay. Tôi sẽ bắn đấy", Santy hét lớn với kẻ đột nhập trong video ghi lại sự việc. Nghi phạm ban đầu định tiến lên, nhưng nghe tiếng Santy lên đạn nên đã lùi lại và nằm xuống sàn.
Santy không bắn, mà tiếp tục chĩa súng khống chế kẻ đột nhập cho tới khi cảnh sát băng qua sân hiên và bắt người này. "Tôi không muốn bắn anh ta, tôi không muốn làm thế", Santy nói với truyền thông địa phương sau sự việc.
Câu chuyện nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội và làm dấy lên nhiều tranh luận tại Mỹ về hành động chủ nhà nên làm khi có kẻ đột nhập. Nhiều người khen ngợi Santy vì đã giữ bình tĩnh và kiềm chế trong tình huống này.
"Anh ấy rõ ràng từng được huấn luyện sử dụng súng, biết cách khống chế nghi phạm trước mũi súng cho đến khi cảnh sát tới và không cần bóp cò. Đây mới là kiểu người sở hữu súng có trách nhiệm", một người dùng mạng xã hội bình luận.
Một số khác nói họ sẽ hành động quyết liệt hơn nếu ở trong hoàn cảnh của Santy. "Nếu ai đó đột nhập nhà tôi, khi gia đình tôi ở bên trong, người đó đã chọn từ bỏ mạng sống", một người cho hay.
Một tài khoản khác cho rằng xét về pháp lý, tài chính lẫn an toàn thân thể, chủ nhà có thể "an toàn hơn" nếu nổ súng vào người đột nhập.
Tuy nhiên, luật sư Clayton Simms cho biết cách hiểu này không hoàn toàn chính xác. Người dân có quyền bảo vệ bản thân và người khác trong nhà, nhưng việc nổ súng phải được xem xét dựa trên tính chất và mức độ cấp bách của mối đe dọa.
"Trong trường hợp này, việc dùng súng răn đe đã tỏ ra hiệu quả", Simms nói. "Khẩu súng khiến kẻ đột nhập sợ và làm theo yêu cầu. Anh ta nghe thấy tiếng lên đạn, và tôi nghĩ đó là một phần lý do khiến anh ta ngừng manh động".
Ông Simms cho biết nếu chủ nhà nổ súng trong trường hợp này, cảnh sát và công tố viên sau đó có thể xem xét liệu anh ta có lựa chọn khống chế kẻ đột nhập mà không cần bắn hay không. Nếu kẻ đột nhập tỏ ra tuân thủ yêu cầu, việc tiếp tục dùng vũ lực không còn cần thiết.
"Bạn không thể bắn vào lưng một người chỉ vì họ đang ở trong nhà mình", luật sư nói, cho biết việc sử dụng vũ lực luôn đi kèm rủi ro. Ngay cả khi không bị truy tố, chủ nhà vẫn có thể đối mặt nguy cơ bị kiện dân sự trong trường hợp như vậy.
Tuy nhiên, công tố viên cũng sẽ cân nhắc các yếu tố khác, như chênh lệch về vóc dáng và năng lực thể chất. "Anh ta vạm vỡ, to con hơn tôi rất nhiều", Santy mô tả người đột nhập nhà mình tuần trước.
"Trong khi tiếp cận để hạ cánh tại sân bay quốc tế Newark Liberty, chuyến bay 169 của Hãng hàng không United Airlines đã đụng một cột đèn trên đường cao tốc New Jersey Turnpike vào khoảng 14 giờ ngày 3.5 (giờ địa phương)", Cục Hàng không liên bang Mỹ (FAA) thông báo.
FAA khẳng định chiếc Boeing 767 của United Airlines bị hư hại nhẹ, nhưng đã hạ cánh an toàn sau khi bay từ Venice (Ý). FAA thông báo sẽ điều tra vụ việc.
Sự cố xảy ra khi chiếc máy bay này đang chở 221 hành khách và 10 thành viên phi hành đoàn, theo AFP.
Không có thương vong nào được báo cáo trên máy bay, và tài xế xe tải đã được đưa đến bệnh viện với những vết thương nhẹ, theo Cơ quan Cảng New York và New Jersey (PANYNJ).
PANYNJ cho biết thêm chiếc máy bay đã gây ra thiệt hại cho một cột đèn và một xe đầu kéo đang di chuyển về phía nam trên đường cao tốc New Jersey Turnpike.
United Airlines thông báo hãng dự định "tiến hành một cuộc điều tra an toàn bay nghiêm ngặt về vụ việc và phi hành đoàn của chúng tôi đã bị đình chỉ công tác như một phần của quá trình này".
Chiếc xe tải nói trên, thuộc công ty bánh H&S Bakery, không bị hư hại đáng kể, nhưng bánh xe của máy bay thương mại đã va chạm cửa bên tài xế, theo Phó chủ tịch H&S Bakery Chuck Paterakis. Ông cho biết thêm "tài xế xe tải bị thương nhẹ do vụ việc".
Cảnh sát bang New Jersey, những người đã có mặt tại hiện trường vụ tai nạn trên đường cao tốc, và Tập đoàn Boeing đã không trả lời ngay lập tức yêu cầu bình luận về máy bay chở 231 người đụng cột đèn và xe tải ở Mỹ, theo AFP.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và Trưởng bộ phận Tài chính của Bộ Quốc phòng Jules Hurst III hôm nay 12/5 đã điều trần trước Tiểu ban Phân bổ Ngân sách Quốc phòng của Hạ viện Mỹ.
Ông Pete Hegseth bắt đầu bài phát biểu bằng việc giải trình cho yêu cầu ngân sách quốc phòng trị giá 1.500 tỷ USD của Tổng thống Donald Trump.
"Khoản ngân sách 1.500 tỷ USD này sẽ đảm bảo Mỹ tiếp tục duy trì được một lực lượng quân đội mạnh mẽ và có năng lực nhất thế giới", ông nói.
Khi được hỏi liệu Lầu Năm Góc (Bộ Quốc phòng Mỹ) có một kế hoạch B nào hay không trong trường hợp quốc hội không cho phép tiếp tục các hoạt động quân sự chống lại Iran, ông Hegseth trả lời: “Tôi muốn nói rằng chúng tôi có kế hoạch cho tất cả những điều đó. Chúng tôi có kế hoạch để leo thang nếu cần thiết. Chúng tôi có kế hoạch để rút lui quân nếu cần thiết. Chúng tôi có kế hoạch để sơ tán các tài sản”.
Ông cũng nhấn mạnh: “Nhưng chắc chắn trong bối cảnh này, chúng tôi sẽ không tiết lộ bước tiếp theo có thể là gì, khi xem xét tính chất trọng đại của nhiệm vụ mà Tổng thống đang đảm nhận nhằm đảm bảo rằng Iran không bao giờ sở hữu bom hạt nhân”.
Phản bác lại ý kiến cho rằng quân đội Mỹ đang đối mặt với các vấn đề trong việc bổ sung bom và tên lửa đã sử dụng cho cuộc xung đột, ông Pete Hegseth cho biết: “Vấn đề đạn dược đã bị thổi phồng và không có ích gì cả. Chúng tôi biết chính xác những gì mình đang có, chúng tôi có thừa những gì mình cần”.
Trước đó, Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly cho biết, kho dự trữ tên lửa hành trình Tomahawk, Hệ thống Tên lửa Chiến thuật Lục quân (ATACMS), tên lửa đánh chặn SM-3, đạn cho hệ thống THAAD và tên lửa Patriot của Mỹ đã bị sụt giảm nghiêm trọng trong cuộc xung đột với Iran. Ông cảnh báo, việc bổ sung có thể mất nhiều năm và khiến Mỹ gặp bất lợi trong bất kỳ cuộc đối đầu tiềm tàng nào với Trung Quốc trong tương lai.
Mỹ phối hợp với Israel mở chiến dịch không kích Iran kể từ cuối tháng 2. Sau 40 ngày, cuộc chiến rơi vào tình trạng “đóng băng” khi 2 bên nhất trí ngừng bắn, nhưng tiến trình đàm phán vẫn bế tắc.
Tại phiên điều trần hôm nay, ông Jules Hurst III cho biết, chi phí cho chiến dịch chống lại Iran đến nay ước tính gần 29 tỷ USD. Con số này cao hơn 4 tỷ USD so với ước tính đưa ra hồi cuối tháng trước.
Một số nguồn tin cho biết, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang nghiêm túc cân nhắc việc nối lại chiến dịch quân sự chống lại Iran sau hơn một tháng ngừng bắn. Nhà Trắng đang dần mất kiên nhẫn do tình trạng phong tỏa kéo dài tại eo biển Hormuz, cũng như việc Tehran không đưa ra những nhượng bộ đáng kể
