Nguyễn Thái, 22 tuổi, đăng ký thi tốt nghiệp THPT tại trường cấp ba cũ chỉ một ngày trước hạn chót.
Năm 2024, khi chỉ còn cách tấm bằng kỹ sư công trình thủy lợi hơn một năm đại học, Thái bỏ ngang, dù gia đình hết lời can ngăn. Thái thấy mình không hợp ngành này, chỉ học theo định hướng của bố mẹ.
Trong hai năm sau đó, Thái làm phục vụ ở quán ăn, cà phê gần nhà gần 10 tiếng mỗi ngày, nhận lương khoảng 8 triệu đồng/tháng. Chán nản trong chuỗi ngày bất định kéo dài, sống không mục tiêu, Thái quyết định “làm lại cuộc đời” bằng cách đăng ký thi lại tốt nghiệp ba môn Văn, Sử, Địa (tổ hợp C00), để đăng ký vào đại học, các ngành Báo chí, Luật vốn yêu thích.
Quỳnh Anh, sinh viên năm thứ nhất ngành Quản trị kinh doanh ở một trường tư thục tại Hà Nội, cũng đăng ký thi tốt nghiệp năm nay. Năm ngoái, nữ sinh đạt điểm thấp hơn kỳ vọng nên đành nhập học dù không thích.
Vào học, cô nhanh chóng thấy lạc lõng giữa nhiều bạn bè “sang chảnh” và cũng mông lung về ngành học. Không muốn bỏ dở, cô đành vừa học, vừa ôn thi lại với mục tiêu vào các ngành dễ nhìn ra cơ hội nghề nghiệp hơn như Tài chính – Ngân hàng.
Thái và Quỳnh Anh nằm trong hơn 63.800 thí sinh tự do của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Con số này cao nhất kể từ năm 2020 đến nay, góp phần đưa tổng số thí sinh lên hơn 1,2 triệu, cũng là mức kỷ lục.
“Đây là hiện tượng đáng chú ý nhưng không bất thường”, ông Đỗ Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh, trường Đại học Mở Hà Nội, nói.
Các chuyên gia nhận định đây là hệ quả của việc chọn sai ngành, hoặc muốn tiếp tục theo đuổi nguyện vọng, trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học liên tục thay đổi.
Theo ông Ngọc Anh, kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện giữ vai trò quan trọng trong xét tuyển đại học. Năm ngoái, lần đầu tiên kỳ thi theo chương trình phổ thông mới, nhiều em chưa có kinh nghiệm thi cử hay chiến lược xét tuyển nên chưa đạt nguyện vọng mong muốn. Làm công tác tuyển sinh hàng chục năm, ông đánh giá phần đông thí sinh tự do thi lại để cải thiện điểm.
Đồng tình, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng nghịch lý “điểm chuẩn đại học cao vượt xa điểm thi” năm ngoái cũng có thể là nguyên nhân.
Phân tích kỹ hơn, ông cho biết điểm thi năm 2025 theo tổ hợp phổ biến trong khoảng 21-23, nhưng với mức điểm cộng, quy đổi IELTS khác nhau giữa các trường, các em có thể đạt 25-26 điểm và trúng tuyển. Trong khi đó, những thí sinh không có điểm cộng nhiều khả năng trượt, nên thi lại.
Ngoài ra, có nhóm đã trúng tuyển đại học đúng nguyện vọng nhưng nay không muốn theo đuổi nữa. Điều này bắt nguồn từ việc hướng nghiệp chưa tốt.
“Đây là vấn đề tồn tại nhiều năm, khiến học sinh chọn sai ngành và phải làm lại”, ông Vinh nói.
Ông Đỗ Ngọc Anh chỉ ra một lý do khác là thay đổi về quy chế tuyển sinh đại học năm nay. Cụ thể, thí sinh dù xét tuyển theo phương thức nào cũng phải đạt tổng điểm ba môn trong tổ hợp (hoặc Toán, Văn và một môn khác) từ 15 điểm trở lên. Do đó, có những thí sinh tự do dù định dùng đăng ký bằng học bạ vẫn phải thi tốt nghiệp để đáp ứng điều kiện.
Cuối cùng, còn một nhóm thí sinh chưa tốt nghiệp THPT ở năm trước đăng ký thi lại để hoàn thành hoặc người đã đi làm quay lại để nâng cao trình độ. Song, nhóm này nhỏ, như năm ngoái chưa tới 9.000 em trượt tốt nghiệp (0,8% tổng thí sinh).
Với nhóm chọn lại đại học, ông Hoàng Ngọc Vinh khuyên dựa trên năng lực, sở thích thay vì chỉ cố gắng để đỗ một trường danh tiếng hơn.
“Các bạn có thể xem xét các con đường khác như cao đẳng, học nghề, nếu thấy không phù hợp với đại học”, ông nói.
Số thí sinh cao kỷ lục, cũng đồng nghĩa Quỳnh Anh và Thái đối mặt cuộc cạnh tranh gay gắt hơn cho giấc mơ đại học. Dù vậy, cả hai quyết tâm thử sức để có cơ hội làm lại.
Thái đã nghỉ làm thêm từ cuối năm ngoái để tập trung ôn luyện, mua khóa học trực tuyến khoảng một triệu đồng cho cả ba môn. Trong những lần luyện đề gần đây, chàng trai Ninh Bình thấy khả quan khi có thể đạt 8-9 điểm một môn.
“Mình sẽ dồn lực cho tháng ôn luyện cuối cùng, hy vọng có thể đạt được mong muốn”, Thái nói.
Còn Quỳnh Anh vừa thi chứng chỉ IELTS 6.0 để quy đổi sang điểm môn Tiếng Anh, bởi thấy lợi thế hơn so với việc chỉ dùng thuần điểm thi. Nữ sinh mong ngoài tăng thêm cơ hội nghề nghiệp còn được học ở những trường có tiếng như Học viện Ngân hàng hay Đại học Thương mại.
Ông Ngọc Anh dự đoán cục diện xét tuyển đại học có thể căng thẳng hơn mọi năm, song thí sinh không nên hiểu một cách cơ học rằng “tất cả các ngành, tất cả các trường đều tăng điểm chuẩn”. Cạnh tranh sẽ tăng rõ nhất ở các ngành, trường có sức hút lớn, nhu cầu xã hội cao hoặc có nhiều thí sinh cùng lựa chọn tổ hợp xét tuyển phổ biến.
Theo dữ liệu đăng ký nguyện vọng 1 lớp 10 năm học 2026-2027 của Sở GD-ĐT TP.HCM, chỉ tiêu tuyển sinh của Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong năm nay là 805 học sinh nhưng có đến 5.738 thí sinh đăng ký, cao nhất trong nhóm các trường chuyên.
So sánh với năm 2025 với 3.926 học sinh đăng ký thì số lượng thí sinh đăng ký dự thi lớp 10 vào Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong năm 2026 tăng hơn khoảng 1.800 thí sinh. Từ đó, tỷ lệ chọi năm nay là 7,13 trong khi năm 2025 chỉ là 4,9. Theo các giáo viên, tỷ lệ chọi lớp 10 năm nay của Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong cao nhất từ trước đến nay.
Xếp thứ hai là Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (khu vực 1) với tỷ lệ chọi 4,80 (2.521 nguyện vọng/525 chỉ tiêu).
Trường THPT chuyên Hùng Vương (khu vực 2) đứng thứ ba với tỷ lệ chọi 3,35 (1.526 nguyện vọng/455 chỉ tiêu).
Trong khi đó, Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (khu vực 3) có mức cạnh tranh thấp hơn với tỷ lệ chọi 2,52 (1.325 nguyện vọng/525 chỉ tiêu).
Giải Lê Quý Đôn trên ấn phẩm Khăn Quàng Đỏ năm học 2025 -2026 do Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM phối hợp với báo Tuổi Trẻ tổ chức. Cuộc thi năm nay quy tụ hơn 416.000 bài dự thi của học sinh đến từ 140 trường THCS trên địa bàn TP.HCM.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Bảo Quốc - Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM - cho rằng vòng chung kết năm nay không chỉ là một sân chơi học thuật quen thuộc dành cho học sinh, mà còn là môi trường trải nghiệm thực tế, giúp các em mở rộng kiến thức, rèn luyện tư duy và tích lũy thêm những kỹ năng ngoài phạm vi sách giáo khoa.
Trong bối cảnh triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh trở nên rõ ràng và sớm hơn. Khi bước vào lớp 10, các em không chỉ học các môn bắt buộc mà còn phải lựa chọn tổ hợp môn học phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng tương lai của bản thân.
“Tôi đánh giá cao ý nghĩa của các sân chơi này khi tạo cơ hội để học sinh thử - trải nghiệm - khám phá chính mình thông qua các môn học như ngữ văn, toán, tiếng Anh và các hoạt động tư duy liên môn.
Qua đó, các em không chỉ củng cố kiến thức mà còn dần hình thành câu trả lời cho những câu hỏi quan trọng như Tôi là ai?, Tôi phù hợp với điều gì? và Tôi sẽ trở thành người như thế nào trong tương lai?”, ông Quốc nói.
Theo thống kê của ban tổ chức, rất nhiều trường đã gửi bài tham gia giải với số lượng vượt trội như trường THCS Nguyễn Trãi (phường An Hội Đông): hơn 22.000 bài, THCS An Phú Đông (phường An Phú Đông): gần 12.000 bài.
Trường THCS Nguyễn An Ninh (phường Tam Thắng) lần đầu tham gia nhưng đã rất hào hứng và tích cực nộp bài đúng hạn với số lượng gần 4.000 bài.
Từ con số này, ban giám khảo đã chọn ra 656 em tham gia đều kỳ, đạt điểm số cao nhất để tham dự vòng thi chung kết.
Đặc biệt năm nay, khi TP.HCM mở rộng địa giới hành chính, cuộc thi có 12 em đến từ phường Tam Thắng và Phước Thắng (Vũng Tàu cũ), 10 em đến từ phường Dĩ An, Lái Thiêu, Đông Hòa, Thủ Dầu Một (Bình Dương cũ) có mặt ở vòng chung kết.
Với chủ đề 'Khám phá bản thân, định hướng nghề nghiệp tương lai', đề thi vòng chung kết có nhiều gợi mở giúp học sinh tự tìm thấy những điểm mạnh của bản thân, vẽ ra những con đường phù hợp với riêng mình để chinh phục ước mơ nghề nghiệp trong 10 năm tới.
Ngoài ra, với tiêu chí 'Chơi mà học', áp dụng kiến thức trong nhà trường vào thực tiễn cuộc sống, đưa những vấn đề xã hội lồng ghép vào nội dung giáo dục, giải Lê Quý Đôn trên ấn phẩm Khăn Quàng Đỏ mong muốn giúp học sinh nhạy bén hơn trong việc giải quyết, xử lí vấn đề.
Lần đầu tham gia nhưng em Minh Hà - học sinh lớp 8 Trường THCS Thông Tây Hội (phường Thông Tây Hội) đã xuất sắc góp mặt tại vòng chung kết. Minh Hà cho biết em cảm thấy lạ và hồi hộp nhưng vẫn vui khi lần đầu bước vào một sân chơi quy mô lớn.
Hà chia sẻ để chuẩn bị cho vòng thi chung kết, em mang đầy đủ đồ dùng học tập và xem lại các nội dung đã thi trước đó để ôn tập, ghi nhớ kiến thức. Dù khá hồi hộp trước giờ làm bài, em vẫn hy vọng sẽ có một buổi thi thật suôn sẻ.
Tương tự, lần đầu tham gia chương trình, em Nguyễn Ngọc Thiên Kim - học sinh Trường THCS Lê Quý Đôn (phường Xuân Hòa) cho biết bản thân em đặc biệt yêu thích phần thi làm văn vì đây là môn học sở trường của em.
Thiên Kim chia sẻ, thông qua các vòng thi, em học thêm nhiều cách giải toán cũng như tích lũy thêm dẫn chứng, kỹ năng lập luận để vận dụng vào các bài văn trên lớp.
“Em cảm thấy cuộc thi là một sân chơi bổ ích, giúp chúng em vừa rèn luyện kiến thức vừa nâng cao kỹ năng học tập”, Kim nói.
Năm nay, TP HCM có hơn 169.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng gần 43.000 so với năm ngoái. Kỳ thi vào lớp 10 dự kiến vào ngày 1-2/6 với ba môn Toán, Văn, Ngoại ngữ (chủ yếu Tiếng Anh).
Nhóm có nguyện vọng vào trường chuyên sẽ làm bài môn chuyên tương ứng. Riêng ở xã đảo Thạnh An, đặc khu Côn Đảo, các trường xét tuyển vào lớp 10 bằng học bạ.
Trong 181 trường, 176 trường THPT tuyển khoảng 115.000 học sinh. Còn lại là 5 trường liên cấp, chuyên, năng khiếu.
Chỉ tiêu lớp 10 của 181 trường THPT ở TP HCM năm 2026 cụ thể như sau:
