Khi ứng dụng nhắn tin ngày càng lưu giữ nhiều thông tin cá nhân hơn, các chuyên gia cảnh báo những lo ngại về cách dữ liệu riêng tư được bảo mật tại Việt Nam.
Vấn đề bảo mật “dậy sóng” toàn cầu
Đầu tháng 5, Meta thông báo ngừng hỗ trợ mã hóa đầu cuối (End-to-End Encryption – E2EE) trên tính năng nhắn tin trực tiếp của Instagram.
Thay đổi này làm dấy lên nhiều lo lắng với người dùng. Mã hóa đầu cuối (E2EE) là cơ chế giúp nội dung cuộc trò chuyện chỉ có thể được đọc bởi người gửi và người nhận, hạn chế khả năng truy cập từ bên thứ ba.
Theo CyberSafe, việc gỡ bỏ E2EE có thể khiến người dùng đối mặt với các nguy cơ như rò rỉ dữ liệu, bị đánh cắp thông tin hoặc gia tăng rủi ro lừa đảo trực tuyến.
Tuy nhiên, không chỉ với Instagram, người dùng thế giới đã nhiều lần lên tiếng về việc các ứng dụng nhắn tin có thể “bí mật” thu thập dữ liệu cá nhân, bất chấp việc nền tảng đó có mã hóa đầu cuối hay không.
Nóng nhất là vụ kiện tập thể liên quan tới nghi vấn thu thập và lưu trữ nội dung tin nhắn người dùng trên WhatsApp. Các nguyên đơn đã tố cáo rằng nhân viên Meta và nhà thầu bên thứ ba có quyền truy cập rộng rãi vào nội dung tin nhắn WhatsApp – vốn được quảng cáo là vẫn duy trì E2EE và “không ai xem được”.
Vụ kiện cho rằng hành vi bí mật chặn, đọc, lưu trữ và xem tin nhắn này là sự xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư của người dùng.
Trên mạng xã hội X, tỷ phú Elon Musk tuyên bố “Không thể tin WhatsApp” để bình luận về vụ kiện này. CEO Telegram Pavel Durov trong một bài đăng cũng gọi tuyên bố mã hóa của WhatsApp là “lời nói dối thế kỷ”.
Bài đăng của hai ông lớn hàng đầu ngành công nghệ khiến mạng xã hội toàn cầu cũng nhanh chóng “dậy sóng” với các từ khóa như #WhatsAppPrivacy, #DeleteWhatsApp.
Theo WIRED và TechCrunch, một bộ phận lớn người dùng tại Mỹ và châu Âu đã chuyển sang sử dụng các ứng dụng nhắn tin khác ưu tiên tính riêng tư, hạn chế quảng cáo và minh bạch trong xử lý dữ liệu.
Người dùng Việt Nam cần làm gì?
Không chỉ là câu chuyện ở Mỹ hay châu Âu, các tranh cãi liên quan tới quyền riêng tư trên ứng dụng nhắn tin cũng từng bùng nổ tại Việt Nam.
Tại Việt Nam, đầu năm 2026, Zalo gây tranh cãi dữ dội khi liên tục cập nhật các điều khoản thỏa thuận mới, buộc người dùng phải đồng ý cho nền tảng thu thập, xử lý và chia sẻ dữ liệu cá nhân, nếu không tài khoản sẽ bị hạn chế hoặc khóa. Việc đặt ra “tối hậu thư” này khiến hàng triệu người dùng bức xúc, đồng loạt thả đánh giá 1 sao trên các kho ứng dụng vì cảm giác bị tước đi quyền riêng tư.
Vụ việc của Zalo khiến nhiều người “giật mình” về cách thông tin của mình được xử lý từ trước tới nay. Với phần lớn người dùng Việt Nam, ứng dụng nhắn tin không chỉ là nơi nhắn tin mà còn là nơi lưu trữ ảnh gia đình, giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng, tài liệu công việc và những cuộc trao đổi riêng tư.
Theo các chuyên gia trong lĩnh vực bảo mật, người dùng thường chỉ quan tâm đến nội dung tin nhắn mà quên mất các “dữ liệu hành vi ẩn” đi kèm. Từ việc người dùng sử dụng điện thoại gì, lên mạng vào khung thời gian nào, với tần suất ra sao… tất cả đều được các ứng dụng ghi lại.
Mô hình kiếm tiền của ứng dụng cũng ảnh hưởng trực tiếp tới cách dữ liệu người dùng được khai thác. Những ứng dụng phụ thuộc nhiều vào quảng cáo thường sẽ thu thập nhiều dữ liệu hành vi hơn để hiểu rõ người dùng thích gì, vừa trao đổi về sản phẩm nào, sau đó ngay lập tức hiển thị nội dung quảng cáo liên quan.
Trong bối cảnh các ứng dụng thúc đẩy tính năng sao lưu đám mây (cloud backup), câu chuyện quyền riêng tư không còn dừng ở việc “ai đọc được tin nhắn của bạn”, mà mở rộng sang việc dữ liệu đang bị khai thác như thế nào và người dùng kiểm soát được thông tin của mình tới đâu.
Điều này càng đáng lo hơn khi các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi. Chỉ cần một đoạn tin nhắn, một bức ảnh hay một tệp tin ghi âm bị rò rỉ, kẻ xấu có thể tận dụng để dựng lên các kịch bản phishing, deepfake hoặc thao túng tâm lý nhắm trực tiếp vào nạn nhân và người thân của họ.
Nói cách khác, dữ liệu cá nhân bị lộ không chỉ là rủi ro thông tin, mà còn là rủi ro cho chính an toàn cá nhân.
Từ đầu năm 2026, Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân đã chính thức có hiệu lực tại Việt Nam, tạo hành lang pháp lý bảo vệ người dùng. Các chuyên gia khuyến cáo, để không biến mình thành nạn nhân, người dùng cần tỉnh táo và chủ động hiểu rõ dữ liệu của mình đang được thu thập, lưu trữ và chia sẻ ra sao, từ đó chủ động lựa chọn nền tảng và cách chia sẻ để tự bảo vệ bản thân.
Người dùng cũng cần phân tách rõ ràng không gian mạng xã hội để giải trí, tương tác công khai… và những ứng dụng nhắn tin chuyên dụng (để trao đổi thông tin cần bảo mật).
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, bài toán được đặt ra lúc này không còn đơn thuần là ứng dụng nào tiện lợi hơn, mà là người dùng thực sự hiểu và kiểm soát được bao nhiêu dữ liệu của chính mình trên không gian số.
Trong kỷ nguyên của nhà thông minh, việc trang bị hệ thống camera an ninh giám sát đã trở thành giải pháp phổ biến của hàng triệu gia đình để bảo vệ tài sản và người thân. Với các tính năng hiện đại như xem trực tiếp qua ứng dụng, lưu trữ đám mây bảo mật và điều khiển xoay quét linh hoạt, camera được ví như những 'mắt thần' không ngủ canh giữ tổ ấm.
Tuy nhiên, giới chuyên gia bảo mật cảnh báo hiệu quả của một hệ thống an ninh phụ thuộc tới 80% vào vị trí đặt thiết bị. Việc thiếu kiến thức phần cứng, lắp đặt camera theo cảm tính không chỉ khiến thiết bị mất đi khả năng giám sát mà còn vô tình biến chúng thành công cụ xâm phạm quyền riêng tư, thậm chí tạo cơ hội cho tội phạm công nghệ cao tống tiền gia chủ.
Sai lầm chí mạng và đứng đầu danh sách cảnh báo chính là việc lắp đặt camera tại các khu vực nhạy cảm cần không gian riêng tư như phòng ngủ hoặc phòng tắm. Camera được sinh ra để mang lại cảm giác an toàn cho các thành viên, chứ không phải tạo nên sự e ngại và kém thoải mái ngay trong chính ngôi nhà của mình.
Quan trọng hơn dưới góc độ an toàn thông tin, nếu tin tặc bẻ khóa được tài khoản lưu trữ đám mây hoặc mật khẩu camera, những thước phim sinh hoạt kín đáo của gia đình sẽ bị lộ lọt, biến thành 'vũ khí' cho các hành vi tống tiền đen tối. Đối với các khu vực này, giải pháp thông minh hơn là sử dụng các cảm biến đóng/mở cửa ở cửa sổ, cửa chính để kích hoạt còi báo động khi có đột nhập thay vì dùng camera ghi hình liên tục.
Một lầm tưởng phổ biến khác là đặt camera trong nhà hướng ống kính ra ngoài qua lớp kính cửa sổ để tiết kiệm chi phí mua camera ngoài trời. Thực tế, hiện tượng phản chiếu ánh sáng ban ngày và ánh đèn hồng ngoại dội ngược vào ban đêm từ tấm kính sẽ tạo thành một vùng lóa sáng trắng xóa, khiến camera hoàn toàn bị 'mù'. Chưa kể, việc hướng ống kính mập mờ qua cửa sổ dễ khiến bạn vướng vào các rắc rối pháp lý kiện tụng từ phía hàng xóm vì hành vi xâm phạm đời tư.
Bên cạnh các yếu tố bảo mật, việc nắm rõ các giới hạn vật lý của thiết bị là bắt buộc để tránh lãng phí tiền bạc:
Cuối cùng, người dùng cần lưu ý đến các yếu tố tác động từ môi trường theo thời gian. Việc phơi camera ngoài trời hoàn toàn lộ thiên không có mái che, hay đặt máy ngay trên khu vực tỏa ra nhiệt lượng cao sẽ nhanh chóng làm suy giảm tuổi thọ của cảm biến quang học, gây hỏng hóc bo mạch và chai pin hệ thống. Ngoài ra, hãy luôn phân tích kỹ hướng mở của các cánh cửa trong nhà hoặc tốc độ phát triển của các cành cây ngoài sân để đảm bảo ống kính camera không bị che khuất một cách đáng tiếc sau vài tháng sử dụng.
Hệ thống camera an ninh chỉ thực sự bảo mật khi được bố trí một cách đúng đắn. Hãy dành thời gian rà soát lại toàn bộ hệ thống các mắt camera trong nhà, điều chỉnh lại các góc máy chưa đúng để đảm bảo góc quan sát, sự an toàn và riêng tư của gia đình bạn.
Nhiều người dùng thường có thói quen sử dụng 'đến lúc hư' mà quên mất rằng máy tính cũng cần được vệ sinh định kỳ. Không phải bụi bẩn tích tụ trong thùng máy mà chính những file 'rác' đang ẩn mình trong bộ nhớ đệm (Cache) là tác nhân hàng đầu khiến hệ thống của Windows trở nên ì ạch và tiềm ẩn rủi ro bảo mật.
Về lý thuyết, bộ nhớ đệm là một kho lưu trữ tạm thời giúp máy tính truy cập dữ liệu nhanh hơn trong những lần sử dụng sau. Tuy nhiên, sau một thời gian dài tích lũy từ trình duyệt, ứng dụng cho đến hệ điều hành Windows, 'nhà kho' này sẽ phình to và trở nên hỗn loạn.
Thay vì giúp máy chạy nhanh hơn, một bộ nhớ đệm quá tải sẽ khiến hệ thống mất thêm thời gian để xử lý, dẫn đến tình trạng máy phản hồi chậm hoặc treo ứng dụng. Các chuyên gia công nghệ khuyến cáo, việc xóa cache nên được thực hiện định kỳ mỗi tháng một lần để duy trì trạng thái tối ưu cho thiết bị.
Ít ai biết rằng, bộ nhớ đệm không chỉ chứa dữ liệu hình ảnh hay mã nguồn web mà đôi khi còn lưu trữ cả thông tin đăng nhập và dấu vết hoạt động cá nhân. Việc xóa bỏ các tệp này thường xuyên được coi là một thói quen 'vệ sinh kỹ thuật số' thông minh. Nó giúp xóa sạch các thông tin nhạy cảm, ngăn ngừa nguy cơ bị khai thác bởi các phần mềm độc hại chuyên đánh cắp dữ liệu ẩn.
Để dọn dẹp, hãy mở menu Start và tìm mở công cụ Disk Cleanup. Trong hộp thoại xuất hiện bạn chọn phân vùng hệ thống (thường là ổ C) và bấm OK để bắt đầu quá trình dọn dẹp.
Bên cạnh công cụ Disk Cleanup truyền thống để dọn dẹp ổ cứng, người dùng Windows 11 nên chú ý đến hai khu vực thường bị bỏ qua:
Không chỉ giới hạn ở máy tính, quy tắc dọn dẹp hằng tháng này cũng nên được áp dụng cho điện thoại Android, iPhone, máy tính bảng và ngay cả những chiếc Smart TV. Một thao tác nhỏ nhưng có thể mang lại sức sống mới cho toàn bộ hệ sinh thái thiết bị của bạn.
Thông tin được nêu tại họp báo thường kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ sáng 1/4, khi đại diện cơ quan quản lý trả lời câu hỏi về khả năng Starlink giảm giá trong tương lai và tạo áp lực cạnh tranh với các nhà mạng viễn thông.
Ông Nguyễn Anh Cương, Phó cục trưởng Viễn thông, cho biết Starlink hiện được triển khai tại Việt Nam theo hình thức thí điểm, với quy mô, phạm vi và thời gian đều có giới hạn. Số lượng thuê bao tối đa 600.000 thuê bao, chỉ chiếm số nhỏ, 1-2% tổng số thuê bao Internet cố định. Trong thực tế, lượng thuê bao có thể "ít hơn nhiều". Do đó tác động của Starlink đến thị trường viễn thông trong nước vì thế được đánh giá không lớn.
Sau khi được cấp phép, Starlink hoạt động như một doanh nghiệp viễn thông và phải tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật Việt Nam về viễn thông, bao gồm cả quy định về quản lý giá. Giá cước Starlink phải được xây dựng trên cơ sở giá thành.
Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ theo dõi sát quá trình triển khai của doanh nghiệp. Trong trường hợp doanh nghiệp có dấu hiệu giảm giá, gây ảnh hưởng đến cạnh tranh lành mạnh, cơ quan quản lý có thể áp dụng các biện pháp như đình chỉ việc ban hành giá cước. Đây là những điều từ trước đến nay vẫn được thực hiện trong quản lý thị trường viễn thông truyền thống.
Đại diện Cục Viễn thông nhấn mạnh, về mặt kỹ thuật, Starlink được xác định là "một mảnh ghép" bổ sung cho hệ sinh thái hạ tầng số Việt Nam. Starlink sẽ cung cấp dịch vụ tại những khu vực mà hạ tầng truyền thống khó tiếp cận như vùng biển, vùng trời, đặc biệt trong việc ứng cứu sự cố.
"Starlink không cạnh tranh trực tiếp với dịch vụ Internet cố định tại Việt Nam, và cũng không rất khó cạnh tranh, bởi hạ tầng viễn thông Việt Nam hiện đã ở top đầu thế giới", Phó cục trưởng Viễn thông nhận định.
Starlink là dịch vụ Internet vệ tinh do SpaceX phát triển, hoạt động với hệ thống vệ tinh quỹ đạo thấp ở độ cao khoảng 550 km, thấp hơn nhiều so với vệ tinh địa tĩnh truyền thống. Đây là doanh nghiệp nước ngoài đầu tiên được Việt Nam cho phép thí điểm dịch vụ Internet vệ tinh. Giữa tháng 2, sau khi hoàn tất thủ tục, dịch vụ đã được cấp phép tại Việt Nam, song chưa công bố thời gian triển khai cụ thể.
Để sử dụng, người dùng cần mua thiết bị thu phát tín hiệu vệ tinh và đăng ký thuê bao. Hệ thống sau khi lắp đặt sẽ kết nối trực tiếp với vệ tinh để cung cấp Internet theo hình thức trọn gói, không giới hạn dung lượng.
Theo phương án dự kiến, người dùng cá nhân tại Việt Nam sẽ phải trả khoảng 435 USD trong tháng đầu tiên, gồm khoảng 350 USD tiền thiết bị và 85 USD tiền cước. Các tháng tiếp theo, mức phí duy trì là 85 USD, tương đương khoảng 2,2 triệu đồng mỗi tháng. Mức giá này cao hơn đáng kể so với Internet cáp quang trong nước, vốn chỉ ở mức vài trăm nghìn đồng mỗi tháng.
Chia sẻ tại họp báo, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho rằng Internet vệ tinh Starlink là dịch vụ mới, lần đầu tiên triển khai, giúp mở ra không gian phát triển với các loại hình kinh doanh mới. Những mô hình, không gian phát triển mới như vậy sẽ đóng góp trực tiếp vào việc phát triển kinh tế xã hội, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng "hai con số" của Việt Nam.
Trọng Đạt
Internet vệ tinh Starlink có thể triển khai tại Việt Nam khi nào?
Vì sao Starlink chỉ được phép có 600.000 thuê bao tại Việt Nam?
Giá Starlink chênh thế nào so với dịch vụ Internet tại Việt Nam
