Trong ký ức của tôi, một buổi sớm mai cách đây chừng 25 năm, ở vùng quê nghèo Hà Tĩnh, nơi khi ấy chuyện lo cái ăn còn nhọc nhằn, nói chi đến nhu cầu giải trí, bỗng có chiếc xe máy chạy vèo qua con đường trước nhà. Trên yên xe máy gắn chiếc loa nhỏ, tiếng rao vang lên đầy thôi thúc: “Chỉ một đêm duy nhất…”. Chỉ chừng ấy thôi cũng đủ khiến đám trẻ con chúng tôi nôn nao cả ngày. Tối nay, có đoàn lô tô về làng.
Vào những năm cuối thập niên 1990, đầu những năm 2000, ở nhiều vùng quê như quê tôi, mỗi lần nghe tin có hội chợ, có gánh hát lô tô là người lớn, trẻ con đều háo hức. Người đi làm đồng về sớm hơn thường lệ, trẻ nhỏ ăn cơm thật nhanh để được theo cha mẹ ra sân vận động thị trấn. Đó là những đêm hiếm hoi cả làng cùng bước vào một không gian rực rỡ ánh đèn, náo nhiệt tiếng cười, khác hẳn nhịp sống lam lũ thường ngày.
Nếu khách đông, đoàn có thể ở lại vài đêm, thậm chí nửa tháng. Khi ấy, những tấm bạt dựng tạm, vài dãy ghế nhựa, sân khấu ghép bằng ván gỗ cũng đủ trở thành trung tâm vui chơi của cả vùng.
Ngày nay, những gánh lô tô về quê đã thưa dần, nhiều bãi đất trống từng sáng đèn hội chợ nay đã im lìm. Nhưng ở một chiều ngược lại, lô tô không biến mất; nó đang chuyển mình mạnh mẽ ở các đô thị lớn, đặc biệt tại khu vực miền Tây Nam bộ và TP.HCM, nơi loại hình này đang tìm lại sức sống mới.
Tên gọi “lô tô” được cho là bắt nguồn từ tiếng Pháp – loto, vốn có gốc xa hơn từ tiếng Ý – lotto. Đây là một dạng trò chơi dựa trên việc rút số ngẫu nhiên và dò số trên thẻ của người chơi.
Theo nhiều tài liệu, trò chơi này xuất hiện tại Ý từ khoảng thế kỷ 16. Ban đầu, nó mang tính giải trí cộng đồng và dần phổ biến tại nhiều quốc gia châu Âu. Khi lan sang các nước khác, lô tô được biến đổi về luật chơi và cách tổ chức để phù hợp với văn hóa bản địa.
Tại Pháp, hình thức lô tô từng khá phổ biến trong các buổi sinh hoạt cộng đồng. Ở Mỹ, một biến thể tương tự là Bingo xuất hiện rộng rãi vào đầu thế kỷ 20 và trở thành trò chơi quen thuộc tại nhà thờ, hội chợ, trường học hoặc các buổi gây quỹ.
Khi du nhập vào Việt Nam trong giai đoạn giao thoa văn hóa thời thuộc địa, trò chơi này dần được người Việt tiếp nhận rồi cải biên theo cách rất riêng. Nếu ở nhiều nước, đây đơn thuần chỉ là trò chơi may rủi mang tính giải trí, thì tại Việt Nam, lô tô được “sân khấu hóa”, gắn với ca hát, diễn xuất và ngôn ngữ dân gian. Đó cũng là lý do lô tô Việt Nam trở nên khác biệt và có bản sắc riêng.
Lô tô phát triển mạnh tại miền Nam Việt Nam, đặc biệt khu vực Tây Nam bộ từ khoảng thập niên 1970 đến 1990. Nơi đây có truyền thống sinh hoạt cộng đồng sôi nổi, đời sống chợ phiên, lễ hội phong phú nên lô tô nhanh chóng tìm được chỗ đứng.
Không giống kiểu dò số im lặng ở nhiều nơi khác, lô tô Việt Nam hấp dẫn nhờ người “rao số” hoặc “kêu số”. Người quản trò sẽ bốc ngẫu nhiên từng con số trong lồng cầu rồi hát, hò hoặc đọc những câu nói lái, câu vè, câu đố để gợi mở con số ấy.
Thay vì nói thẳng “số bảy”, người gọi số có thể ngân nga:
“Con số gì ra, con số gì ra, cờ ra con mấy…
Chị ong nâu nâu nâu nâu
Chị bay đi đâu đi đâu
Chú gà trống mới gáy, ông mặt trời mới dậy
Mà trên những cành hoa em đã thấy chị bay
Con số bảy (7), con số bảy (7)”.
Hay số khác lại được gắn với thành ngữ, tên món ăn, chuyện đời sống, khiến khán giả vừa dò số vừa cười nghiêng ngả.
Chính sự ứng biến linh hoạt, dí dỏm và đậm màu sắc địa phương đã khiến lô tô trở thành một hình thức giải trí đại chúng. Nhiều người đi xem lô tô không hẳn vì giải thưởng, mà vì thích nghe cách kêu số duyên dáng, thích tiếng cười rộn ràng và bầu không khí đông vui. Ở nhiều vùng quê miền Tây, mỗi khi có đoàn lô tô về gần như là sự kiện văn hóa nhỏ của cả xóm.
Từ nhu cầu giải trí ấy, hàng loạt gánh hát lô tô hình thành. Họ rong ruổi từ tỉnh này sang tỉnh khác, dựng sân khấu tạm ở bãi đất trống, chợ đêm, hội chợ xuân hoặc sân vận động huyện, xã.
Một nét đặc biệt của lô tô Việt Nam là nhiều đoàn do người chuyển giới nữ hoặc nam giả nữ biểu diễn. Với họ, sân khấu lô tô không chỉ là nơi kiếm sống mà còn là không gian hiếm hoi để được thể hiện bản thân trong bối cảnh xã hội trước đây còn nhiều định kiến.
Ánh đèn sân khấu rực rỡ là vậy, nhưng phía sau lại là đời sống nhiều nhọc nhằn. Không ít đoàn ăn ngủ ngay dưới sàn diễn, quần áo treo lẫn với đạo cụ, bữa cơm tối nấu vội bên hông rạp. Hôm nào bán vé khá thì cả đoàn vui, hôm nào mưa gió vắng khách lại thấp thỏm lo tiền xăng xe, tiền cơm gạo.
Bốn chữ “đi hát lô tô” vì thế từng gắn với thân phận lênh đênh của rất nhiều con người sống nhờ tiếng cười khán giả.
Cùng với thời gian, lô tô từng chịu không ít định kiến. Có người cho rằng đây chỉ là trò đỏ đen, thiếu giá trị nghệ thuật. Có thời điểm, một số nơi tổ chức tự phát, thiếu kiểm soát, nội dung phản cảm hoặc lợi dụng yếu tố nhạy cảm để câu khách, càng khiến hình ảnh lô tô trở nên méo mó.
Bên cạnh đó, khi truyền hình, internet và các hình thức giải trí hiện đại bùng nổ, lô tô kiểu cũ dần mất khán giả. Nhiều đoàn tan rã, nghệ sĩ bỏ nghề, sân khấu lưu động cũng thưa vắng. Không ít người tưởng rằng lô tô sẽ chỉ còn trong ký ức.
Nhưng vài năm trở lại đây, lô tô bước vào một giai đoạn mới. Nhiều nghệ sĩ trẻ lựa chọn làm lại từ đầu: chỉn chu sân khấu, đầu tư âm thanh, ánh sáng, tiết chế yếu tố gây tranh cãi, nâng chất lượng biểu diễn và đưa thêm thông điệp nhân văn vào chương trình.
Lô tô hôm nay không còn đơn thuần là mua vé dò số. Khán giả đến xem để nghe hát, xem biểu diễn, thưởng thức hài duyên dáng, tương tác cùng nghệ sĩ và tận hưởng một không gian cộng đồng rất đặc biệt.
Tại TP.HCM, đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời là một trong những cái tên góp phần làm mới hình ảnh lô tô. Thay vì chỉ dựng sân khấu lưu động như xưa, đoàn xây dựng chương trình theo hướng chuyên nghiệp, có kịch bản, có đầu tư trang phục, âm nhạc và câu chuyện văn hóa.
Người đứng đầu đoàn là Lộ Lộ (43 tuổi). Chia sẻ với PV Thanh Niên, cô cho biết nhiều năm qua, cô theo đuổi mục tiêu đưa lô tô đến gần công chúng trẻ, đồng thời xóa dần những định kiến cũ bám lấy loại hình này. Nhờ mạng xã hội, nhiều trích đoạn biểu diễn lan tỏa rộng rãi. Khán giả trẻ vốn chưa từng biết lô tô, hội chợ cũng bắt đầu tò mò, tìm đến rạp xem trực tiếp.
Mỗi lần nghe tiếng nhạc mở màn lô tô, tôi lại nhớ về buổi sáng năm nào ở quê nghèo Hà Tĩnh, khi chiếc loa trên xe máy chạy ngang và lũ trẻ con chúng tôi reo lên vì tối nay có hội.
Thứ ánh sáng của đêm lô tô ngày ấy không rực rỡ như sân khấu hiện đại bây giờ. Nhưng nó từng soi sáng một vùng quê thiếu thốn niềm vui, từng đem đến tiếng cười cho những con người lam lũ sau một ngày dài.
Hôm nay, lô tô đã khác, chuyên nghiệp hơn, văn minh hơn, trẻ trung hơn. Nhưng ở tầng sâu nhất, nó vẫn giữ nguyên giá trị cũ: mang niềm vui đến cho đám đông. Từ tiếng rao “chỉ một đêm duy nhất” của ngày xưa đến sân khấu chỉn chu của hôm nay, lô tô đã đi qua nhiều thăng trầm để tồn tại.
Và hành trình ấy, suy cho cùng, không chỉ là câu chuyện của một trò chơi dân gian, mà là câu chuyện về sức sống của văn hóa bình dân Việt Nam – thứ tưởng mong manh nhưng chưa bao giờ mất đi.
Chiều 8.4, liên quan vụ xe tải lao xuống vực ở Lâm Đồng, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh này đã hoàn tất khám nghiệm hiện trường và tiếp tục khám nghiệm phương tiện gặp nạn tại núi Tà Zôn (xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng; trước đây thuộc huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận).
Ghi nhận tại hiện trường, vệt bánh xe kéo dài hơn 200 m từ điểm cuối tuyến đường đến vị trí xe rơi xuống vực. Nhiều lớp đất đá, cây cối trên đoạn đường dốc quanh núi bị bong tróc, các thiết bị viễn thông nằm ngổn ngang.
Khu vực xảy ra tai nạn có địa hình dốc lớn, nhiều khúc cua gấp. Nhà văn phòng của một công ty khai thác khoáng sản tại chân núi bị xe tải tông sập một phần. Phần đầu xe biến dạng nặng, hai bánh trước sụp xuống và rời khỏi trục.
Theo thông tin ban đầu, vụ xe tải lao xuống vực ở Lâm Đồng xảy ra khoảng 8 giờ 40 cùng ngày tại khu vực triền núi Tà Zôn, thuộc thôn 2, xã Hàm Thuận. Xe tải biển số 29H - 252.xx do tài xế N.T.T (27 tuổi, ở Nghệ An) điều khiển, chở vật tư thi công công trình của một đơn vị viễn thông.
Khi xe đến điểm trung chuyển ở lưng chừng núi, nhóm công nhân tiến hành dỡ hàng để đưa lên cao bằng hệ thống tời. Bất ngờ, phương tiện này lao xuống vực núi, sau đó tiếp tục lao xuống chân núi, tông vào văn phòng công ty khai thác khoáng sản rồi dừng lại.
Hậu quả, 2 người tử vong trên thùng xe tại chỗ. Hai người khác bị thương được đưa đi cấp cứu nhưng 1 người đã tử vong. Người còn lại là tài xế N.T.T đang được cấp cứu tại Bệnh viện đa khoa Bình Thuận.
Theo ghi nhận, núi Tà Zôn cao khoảng 386 m, nằm tại xã Hàm Thuận, khu vực xung quanh có nhiều mỏ đá đang khai thác. Trên đỉnh núi đặt tháp anten phát sóng viba của đơn vị viễn thông, từ chân núi có đường mòn dẫn lên triền núi.
Hiện nguyên nhân vụ việc đang được cơ quan chức năng tỉnh Lâm Đồng tiếp tục điều tra, làm rõ.
Như Thanh Niên đã thông tin, vụ xe tải lao xuống vực ở Lâm Đồng xảy ra sáng 8.4 khiến 3 người tử vong và 1 người bị thương. Trong số nạn nhân tử vong có 2 người ở xã Hàm Thuận và 1 người ở thành phố Cần Thơ.
Đây là chỉ đạo mới nhất trong Chỉ thị 16 vừa được Thành ủy Đà Nẵng ban hành liên quan tới công tác quản lý, sử dụng tài sản công và tháo gỡ vướng mắc đối với các công trình, dự án kéo dài có nguy cơ gây lãng phí.
Trong chỉ thị này, Thành ủy Đà Nẵng yêu cầu 7 nội dung. Trong đó yêu cầu thực hiện có hiệu quả các quy định về tiêu chuẩn, định mức, chế độ quản lý, sử dụng tài sản công tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị, bảo đảm minh bạch, khoa học, đáp ứng yêu cầu "hạch toán kinh tế" và "hiệu quả xã hội".
Từ ngày 16.5, Công an TP.HCM phát lệnh ra quân đồng loạt trên toàn TP.HCM thực hiện chiến dịch cao điểm 45 ngày đêm tổng rà soát, thống kê, phát hiện, đấu tranh, làm sạch địa bàn, tiến tới mục tiêu xây dựng TP.HCM không ma túy vào năm 2030.
Chỉ trong một tuần đầu ra quân cao điểm (từ ngày 16 - 22.5), Công an TP.HCM đã lập chiến công thần tốc khi triệt xóa, xử lý 214 người (trong đó khởi tố, bắt tạm giam 176 bị can và đưa đi cai nghiện bắt buộc 35 đối tượng), đồng thời chặn đứng hàng chục kg ma túy tổng hợp các loại tuồn vào thành phố tiêu thụ.
Đây không chỉ là một đợt ra quân cao điểm thông thường, quán triệt chỉ đạo sâu sắc của lãnh đạo Bộ Công an, cuộc chiến lần này mang một phương châm hành động hoàn toàn mới, đánh thẳng vào bản chất của tội phạm: "Lần theo dòng chảy ma túy – không chỉ đánh khúc giữa, phải bắt cả đường dây, tóm gọn đối tượng cầm đầu và xử lý tận gốc đến người sử dụng". Chính tư duy đánh án, truy xét đến cùng này đã mở đường cho những chiến công của Công an TP.HCM ngay trong những ngày đầu ra quân.
PC04 cho biết từ các tài liệu trinh sát thu thập được trong quý 1/2026, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Công an TP.HCM phát hiện một dòng chảy ma túy khác tinh vi hơn, len lỏi vào tận những căn hộ cao cấp, những bữa tiệc "bay lắc" xa hoa của giới thượng lưu và cả những người có sức ảnh hưởng trong xã hội. Những kẻ cầm đầu đường dây này ẩn mình sau ánh hào quang và những cuộc chơi quý tộc, gây bức xúc.
Với quyết tâm triệt xóa tận gốc, không để hình thành các tụ điểm phức tạp, đêm 19.5, hàng loạt mũi trinh sát bất ngờ đột kích đồng loạt vào nhiều điểm "đáp" trên địa bàn thành phố. Dưới ánh đèn LED màu cuồng loạn và tiếng nhạc chát chúa, hàng chục đối tượng đang phê thuốc, lắc lư bị khống chế.
Lực lượng công an bắt giữ, xử lý 74 người, trong đó khởi tố và bắt tạm giam 71 bị can về các hành vi "mua bán, tàng trữ và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy".
Đáng chú ý, trong số các đối tượng bị xử lý hình sự về tội "tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy", có những người vốn hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, thu hút lượng người theo dõi lớn trên mạng xã hội và có ảnh hưởng nhất định đến đời sống văn hóa của giới trẻ: Đinh Long Nhật (tức ca sĩ Long Nhật), Sơn Ngọc Minh (tức ca sĩ Sơn Ngọc Minh).
Tại cơ quan điều tra, 2 ca sĩ Long Nhật và Sơn Ngọc Minh thừa nhận hành vi có sử dụng ma túy đá.
Khi dư âm của chuyên án liên quan đến 2 ca sĩ nổi tiếng trên vẫn còn chưa dứt thì ngày 22.5, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Công an TP.HCM tiếp tục triệt phá đường dây ma túy quy mô lớn, trải dài từ khu vực Tây nguyên đến các tỉnh thành phía nam, khởi tố và đưa đi cai nghiện tổng cộng 140 người.
Trinh sát Đội 3, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã đưa vào tầm ngắm một thanh niên có hành tung bất thường tại vùng giáp ranh giữa TP.HCM và Bình Dương cũ, tên là Đặng Phan Thanh Tùng.
Trong hồ sơ trinh sát ban đầu, Tùng hiện lên như một mắt xích nhỏ lẻ chuyên mua bán ma túy kiếm lời để thỏa mãn cơn nghiện cá nhân. Gã thường xuyên thoắt ẩn thoắt hiện tại các địa bàn phức tạp như Bến Cát, Thới Hòa, Thuận Giao, An Phú, Thủ Dầu Một (Bình Dương cũ) rồi nhanh chóng dạt về lẩn trốn ở TP.HCM.
Ban chuyên án đặt câu hỏi đằng sau một kẻ bán lẻ ma mãnh, thông thuộc địa bàn liên tỉnh như Tùng, dòng chảy ma túy bắt nguồn từ đâu, ai rót hàng cho Tùng và đang nuôi dưỡng bao nhiêu người nghiện. Để trả lời cho những câu hỏi đó, chuyên án mang bí danh VA0126Đ chính thức được thành lập dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Giám đốc Công an TP.HCM.
Ngày 15.4, các mũi trinh sát siết chặt vòng vây, tóm gọn Tùng khi gã đang trên đường vận chuyển ma túy đi tiêu thụ. Ngay khi Tùng sa lưới, từ lời khai nhỏ giọt của Tùng, một mạng lưới dần lộ diện, cuộc truy vết nghẹt thở diễn ra từng giờ.
Các trinh sát tinh nhuệ mật phục, bắt gọn 3 nghi phạm đầu trên – những kẻ trực tiếp điều phối, rót hàng cho Tùng. Từ đó, công an bóc gỡ 12 phân nhánh đầu dưới mua ma túy của Tùng để tổ chức sử dụng trái phép và bán lại cho các người nghiện đơn lẻ.
Đỉnh điểm của chuyên án là chuyến đón lõng nghẹt thở trên quốc lộ huyết mạch kết nối Tây nguyên với TP.HCM. Nhận nguồn tin có một lượng lớn "hàng đá" sắp được vận chuyển bằng đường bộ vào thành phố tiêu thụ, các trinh sát Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã mật phục ròng rã nhiều ngày đêm.
Khi chiếc xe mục tiêu lọt vào tầm ngắm, lệnh tấn công phát ra đanh thép. Đối tượng vận chuyển bị khống chế tại chỗ, hơn 5 kg ma túy tổng hợp nguyên chất bị thu giữ, chặn đứng nguy cơ gieo rắc "cái chết trắng" vào thành phố.
Kết quả của chuyên án VA0126Đ khiến dư luận ngỡ ngàng, chỉ từ manh mối của 1 đối tượng nghiện ban đầu, Công an TP.HCM đã mở rộng điều tra bắt giữ, xử lý tổng cộng 140 nghi phạm. Trong đó, khởi tố hình sự 105 đối tượng về các hành vi mua bán, vận chuyển, tàng trữ, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; đưa đi cai nghiện bắt buộc 35 đối tượng. Tang vật thu giữ gồm hơn 9 kg ma túy tổng hợp, 2 xe ô tô, 11 cân tiểu ly, 40 bộ dụng cụ sử dụng ma túy cùng nhiều tài liệu liên quan.
Chỉ sau một tuần đồng loạt ra quân thực hiện chiến dịch cao điểm 45 ngày đêm, lực lượng phá án đã lập kỷ lục khi đưa 214 bị can ra ánh sáng và chặn đứng hàng chục kg ma túy tuồn vào TP.HCM, thể hiện tinh thần tấn công tội phạm đến cùng, không có vùng cấm, không có ngoại lệ của Công an TP.HCM.
