Gáo là loài cây mọc hoang ở khe suối, chân đồi, từng gắn với hàng rào quê xưa nhưng nay lại “lên đời” thành đặc sản được nhiều người săn tìm.
Loại quả này trước đây ít được chú ý, nhưng những năm gần đây, quả gáo dần trở thành đặc sản được săn tìm nhờ có thể dùng làm thực phẩm lẫn vị thuốc dân gian.
Mỗi năm vào khoảng tháng 11, khi vào mùa chín rộ, những trái gáo vỏ sần sùi lại “gây sốt” trên chợ mạng, thu hút nhiều người đặt mua để thưởng thức. Loại quả này có hình tròn, bề ngoài dễ khiến nhiều người nhầm với chôm chôm non, nhưng khi bổ ra lại lộ phần ruột vàng ươm như dứa. Gáo hiện có hai loại phổ biến là gáo vàng và gáo trắng, mỗi loại mang đặc điểm hình dáng riêng biệt.
Lúc còn xanh, trái gáo sẽ có vị hơi chát nhưng khi chín thì trái chuyển sang màu vàng ươm, ăn có vị chua chua ngọt ngọt đặc trưng. Khi ăn, người ta có thể chấm với muối ớt, ngoài ra loại trái này dùng để kho cá rất ngon và hấp dẫn. Món cá kho gáo là đặc sản nổi tiếng ở vùng đất Ninh Bình mà ai cũng muốn được một lần thưởng thức.
Cách nấu cá kho gáo khá đơn giản nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ. Gáo chọn quả vừa chín tới, rửa sạch rồi thái lát mỏng. Cá làm sạch, ướp gia vị cho thấm. Khi kho, xếp một lớp gáo dưới đáy niêu, tiếp đến là lớp cá, rồi lại xen kẽ gáo và cá cho đến hết, sau đó nêm nếm vừa ăn và thêm chút nước. Đun nhỏ lửa đến khi nước cạn sánh, cá mềm, thấm vị là hoàn thành. Thành phẩm có màu sắc đẹp mắt, hương thơm đặc trưng, vị chua thanh hòa quyện cùng vị béo và mặn, ăn rất “đưa cơm”.
Từng là loại cây tìm thấy mọc dại ở khe suối giờ đây, loại quả dân dã này đã “lên đời” thành đặc sản lạ, xuất hiện nhiều ở các thành phố. Trên chợ mạng và các khu chung cư, trái gáo được rao bán với giá khoảng 100.000 – 120.000 đồng/kg, thu hút không ít người tìm mua để thưởng thức và trải nghiệm hương vị mới lạ. Món cá kho gáo vì thế cũng dần được biết đến rộng rãi hơn, trở thành đặc sản đặc trưng của ẩm thực địa phương.
Không chỉ có giá trị ẩm thực, cây gáo còn được dân gian ghi nhận với một số công dụng hỗ trợ sức khỏe. Theo kinh nghiệm truyền lại, phần vỏ gáo được cho là có tác dụng hỗ trợ hạ sốt, đồng thời được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian liên quan đến tiêu hóa, xơ gan cổ trướng hay các vết thương nhiễm khuẩn.
Cuối tháng 6, nhà hàng Chef Xue đăng thông báo trên thực đơn và website với nội dung: "Hãy trông chừng con cái của bạn", khẳng định dù chào đón các gia đình nhưng nhắc nhở rằng "đây không phải sân chơi".
Theo quy định của nhà hàng, trẻ em phải ngồi tại chỗ, không chạy nhảy, la hét hay dùng bát đĩa tạo tiếng ồn. Các gia đình không tuân thủ sẽ bị yêu cầu rời đi hoặc bồi thường nếu làm hỏng tài sản.
Chef Xue công khai ba trường hợp khách hàng phải đền bù. Tháng 1/2026, một em nhỏ làm rơi vỡ tách trà trong phòng riêng, phụ huynh phải trả hơn 5 USD. Tháng 12/2025, một đứa trẻ dùng dụng cụ ăn khắc lên mặt bàn, mức bồi thường là 100 USD. Trước đó vào tháng 4/2025, một em nhỏ làm rơi vỡ màn hình máy quẹt thẻ khiến gia đình phải đền bù gần 330 USD.
You Xue, chủ nhà hàng, cho biết quy định tôn trọng không gian chung luôn được áp dụng, nhưng ông nhận thấy ý thức của một số thực khách đi xuống trong vài năm qua. Ông kể từng chứng kiến một phụ huynh thay tã cho con ngay trên ghế cạnh bàn của khách khác. Theo ông, nhân viên ngày càng phải làm thay vai trò của cha mẹ khi liên tục nhắc nhở trẻ giữ trật tự.
"Chúng tôi không chấp nhận hành vi gây rối và sẽ yêu cầu khách chịu trách nhiệm nếu con họ cố ý làm hỏng tài sản", ông Xue nói. Mục tiêu của chính sách nhằm đảm bảo trải nghiệm cho những thực khách khác như các gia đình tổ chức sinh nhật hay các cặp đôi.
Kể từ khi có thông báo, chủ nhà hàng cho biết số vụ gây rối giảm. Nhiều phụ huynh chủ động chỉ vào nội quy để nhắc nhở con trước khi ăn. Ông dự định áp dụng quy định này tại cơ sở mới sắp khai trương.
Chính sách này lan truyền trên mạng xã hội. Nhiều người ủng hộ việc phụ huynh phải chịu trách nhiệm về hành vi của con tại nơi công cộng. Một tài khoản bình luận: "Điều này hoàn toàn hợp lý. Không thể để con mình làm phiền các doanh nghiệp nhỏ". Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng việc tính phí một tách trà vỡ là quá khắt khe.
Ông Xue cho biết phần lớn phản hồi về chính sách đều tích cực, chứng tỏ nhiều người thấy cần thiết nhưng ngại lên tiếng.
Pon Doikam phát hiện những cục máu dính trên khăn giấy khi xì mũi sau nhiều giờ bán dừa trong bầu không khí bị ô nhiễm ở Chiang Mai. "Cảm giác như mắc kẹt trong khói", người bán dừa 36 tuổi nói.
Tình trạng đốt nương rẫy theo mùa, cháy rừng và các kiểu thời tiết đặc thù tạo nên "mùa ô nhiễm" hàng năm. Một số khu vực ở miền bắc Thái Lan xuất hiện hiện tượng sương mù dày đặc - điều người dân địa phương cho rằng "chưa từng có". "Tôi sống ở Chiang Mai từ khi còn nhỏ, và đây là tình trạng tồi tệ nhất từ trước đến nay," Pon nói. "Nhưng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải ra đường kiếm sống hàng ngày".
Trong tuần đầu tiên của tháng 4, Chiang Mai, thành phố lớn thứ hai của Thái Lan, thường xuyên đứng đầu danh sách những thành phố lớn ô nhiễm nhất thế giới trên chuyên trang IQAir.
Tại thị trấn Pai, nơi nổi tiếng với thiên nhiên xanh, nồng độ bụi mịn PM2.5 có thời điểm vượt 900 microgram/m3, gấp 60 lần mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Địa hình đồi núi cũng khiến khói bụi khó thoát ra ngoài và gây khó khăn cho việc tiếp cận các điểm cháy rừng.
AFP ghi nhận nhiều đám cháy rừng bùng phát trên sườn đồi và dọc các con đường giữa Pai và Chiang Mai. Các lính cứu hỏa tình nguyện như anh Maitree Nuanja đang nỗ lực làm việc với nguồn lực hạn chế, chủ yếu dựa vào đồ quyên góp như nước uống và khẩu trang.
Theo lời Maitree Nuanja, trung tâm kiểm soát cháy rừng chỉ cung cấp 20 lít nhiên liệu và cho mượn máy thổi lá. Khi mùa cháy rừng kết thúc họ phải trả lại. "Trời tối và mờ mịt đến mức không ai có thể nhìn thấy gì, tình trạng này đã kéo dài quá lâu", Maitree nói. Anh cũng lo sợ ngôi nhà cạnh rừng của mình bị cháy lan và các vấn đề về sức khỏe của bản thân.
Hôm 1/4, một lính cứu hỏa tình nguyện đã tử vong. Giới chức địa phương cho biết nạn nhân nghi bị kiệt sức do nắng nóng và các bệnh lý nền.
Để bảo vệ nhóm người dễ tổn thương như có bệnh nền, người già và trẻ em, chính quyền Chiang Mai lắp đặt hàng trăm "phòng không bụi", trang bị máy lọc không khí và hệ thống áp suất dương để ngăn không khí ô nhiễm.
Bà Watwilai Chaiwan, 82 tuổi, một y tá nghỉ hưu trong viện dưỡng lão ở Chiang Mai, cho biết ô nhiễm khiến bà sợ ra ngoài vì hay bị chóng mặt và đau nửa đầu. "Đây là vấn đề với người già. Bạn phải đeo khẩu trang toàn thời gian khi hít thở bầu không khí này", bà nói.
Một số quận ở Chiang Mai đã ban bố tình trạng thảm họa để đẩy nhanh hỗ trợ tài chính.
Ô nhiễm cũng khiến khách du lịch rời bỏ Chiang Mai. Anh Chakkrawat Wichitchaisilp, một tài xế xe tuk-tuk, cho biết đường phố vắng lặng lạ thường so với sự nhộn nhịp của tháng 3 và tháng 4 hàng năm.
Từ một điểm quan sát nhìn ra Chiang Mai, thành phố gần như bị che khuất hoàn toàn, chỉ còn những đường nét mờ ảo của các ngọn đồi hiện ra qua lớp sương mù và mặt trời màu cam nhạt treo lơ lửng trên bầu trời. Martin Astill, 57 tuổi, một du khách Anh, nói: "Tôi đã chụp ảnh từ chính vị trí này và bầu trời khi đó xanh trong vắt thật tuyệt đẹp".
Mới đây, khoảnh khắc cô dâu đeo vàng đầy người, cầm bó hoa cưới bằng vàng trong lễ cưới gây sốt mạng xã hội. Nhiều người trầm trồ trước vẻ ngoài như hoa hậu của cô dâu với chiếc vương miện trên đầu. Đặc biệt, không ít dân mạng tò mò về giá trị của bó hoa cưới và số trang sức cô dâu mang trên người.
Theo chia sẻ từ cô dâu Tố Như (Bình Đại, Bến Tre (cũ)) nay là tỉnh Vĩnh Long cho biết, bản thân là chủ tiệm vàng nên quyết định sử dụng vàng làm điểm nhấn cho ngày trọng đại của cuộc đời mình.
Cô cho biết tổng giá trị vàng mang trên người trong bức ảnh rơi vào khoảng 15 cây vàng. Trong đó, trang sức đeo trên cổ trị giá 5 cây vàng, còn bó hoa cưới có giá trị 10 cây vàng.
"Bó hoa cưới bằng vàng nhìn đẹp và sang trọng, giúp tôn lên vẻ đẹp của cô dâu", Tố Như chia sẻ. Ngoài ra, sau đó cô dâu còn đeo thêm kiềng vàng cùng nhiều trang sức khác như nhẫn, vòng. Tổng giá trị toàn bộ số vàng lên đến 40 lượng.
Nếu như các cô dâu khác thường làm tóc nhẹ nhàng, đội khăn voan thướt tha thì cô dâu này lại khiến khách mời không khỏi sững sờ khi đội trên đầu một chiếc vương miện "khủng", được đính kết vô cùng tinh xảo.
Tố Như cho biết đám cưới của cô và chú rễ Trần Mẫn diễn ra trong hai ngày 17 và 18/5, được chuẩn bị và lên kế hoạch trong vài tháng. Đến hiện tại, mọi thứ đều diễn ra chỉn chu và đúng như mong muốn.
Không chỉ là cảm xúc ngưỡng mộ, không ít chị em đã vào chia vui cũng như tranh thủ xin vía, hay là hỏi địa chỉ đâu để đến dự, nhận luôn màn tung hoa cưới đặc biệt này. Thậm chí có người còn cho rằng "cô dâu là con chủ tiệm vàng" khi trong ngày vui đeo quá nhiều trang sức vàng.
