1. Những con đường nhỏ và lở lói. Những dãy nhà mái tôn tường gỗ, từng là các khu gia binh của quân đội VNCH giờ được sử dụng làm khu tập thể cho cán bộ công nhân viên. Dân thì ở trong những ngôi nhà thưng ván, xung quanh là đất đỏ…
Thời khó khăn, chỗ nào có đất là cuốc lên trồng khoai lang và su su. Là nói mùa mưa, còn mùa khô thì chịu. Nước không có, không cây gì sống nổi. Cả chục năm sau đấy, khi tôi đã có gia đình thì trong cái bếp phía sau của phòng tập thể, chỗ quan trọng nhất là… 2 cái thùng phuy đựng nước. Ông bố vợ làm giám đốc chi nhánh điện huyện Ayun Pa (cũ), cách Pleiku 80 km, thi thoảng chở lên cho gia đình con gái bao gạo kèm cái thùng phuy đựng dầu chạy máy điện. Dùng hắc ín quét kỹ trong ngoài rồi chứa nước. Hồi ấy nhà nào có 2 cái thùng phuy như thế giống như có… ô tô bây giờ. Lại còn khen: thùng phuy quét hắc ín nước trong và ngọt, hơn hẳn thùng phuy quét xi măng…
Dân Pleiku khi ấy, không tính cán bộ công nhân viên, có 2 loại chính, một là buôn bán, mà xịn nhất là mấy cửa hàng vàng, đa phần gốc gác từ làng Kế Môn, Huế, lên từ khoảng những năm 1950, mấy hiệu thuốc tây, mấy quán phở, còn lại là dân lao động.
Tôi nhớ hồi ấy, sau mỗi cái xe đạp lạch xạch thường cột cái cuốc, con dao… là công cụ làm rẫy. Mỗi buổi sáng hàng đoàn xe đạp như thế tiến ra ngoại ô, đa phần là phụ nữ. Nam giới chủ yếu đi dò phế liệu. Cả cái sân bay Cù Hanh to uỳnh thế, bao nhiêu căn cứ chiến tranh từng lừng lững thế, vào tay họ, món nào ra món ấy hết. Những tấm ghi lỗ lát làm đường băng và cả đường cho ô tô chạy, những cây sắt 3 cạnh để làm cọc rào thép gai, và những cuộn thép gai được cuộn rất khéo… là sản phẩm của họ mỗi chiều, là nguồn thu nhập chính của rất nhiều gia đình. Làm ăn lớn hơn, nhiều người rủ nhau vào rừng sâu, lên tận Sa Thầy, Đăk Tô tìm xác máy bay, xe tăng, và thẻ bài của lính Mỹ.
Đấy là phố, còn mươi cây số ra ngoại ô là tới các làng bà con bản địa Tây nguyên, nơi mưa kéo dài cả tháng trời, nước cuồn cuộn đỏ…
Nói Gia Lai có đặc sản cà phê nhưng quả là bà con Jrai, Bahnar hồi ấy không uống cà phê, và cũng rất ít người trồng. Người Ê Đê ở Đắk Lắk trồng nhiều hơn. Cà phê là món của người Kinh, người ở phố. Dưới nông thôn không có, kể cả những ngôi làng nổi tiếng như làng S’tơ, tức làng Kông Hoa trong Đất nước đứng lên, nơi mà ngay sau chiến tranh, nhà nước đầu tư rất lớn để xây dựng một xã kiểu mẫu. Máy cày, máy bơm đưa vào, đưa người Kinh và người Tày phía bắc vào sống cùng.
Ngã ba Phù Đổng – Gia Lai trước đây và hiện nay
ẢNH: HUY TỊNH
Ra khỏi Pleiku 5 km là miên man đất đỏ chói chang, dã quỳ vàng rờm rợp. Vậy nên theo tôi, công trình vĩ đại nhất đối với Tây nguyên khi ấy là các hồ thủy lợi. Bên Đắk Lắk còn đắp đập cái hồ thủy lợi rất lớn bằng chính đất bazan nữa, mà tới giờ, nghe nói vẫn còn tác dụng. Gia Lai thì có hồ Ayun Hạ được thiết kế để tưới cho 13.500 ha, một sự đổi đời không ngờ, một tầm nhìn hết sức đúng đắn.
Và sau đấy là một loạt những hồ thủy lợi khác, đưa văn minh nương rẫy truyền thống hòa nhập với văn minh lúa nước của người Kinh.
2. Sự giao thoa kinh tế kéo theo sự giao thoa văn hóa, tạo nên ở Gia Lai một vùng văn hóa độc đáo. Ấy là nói khi chưa nhập tỉnh, giờ thành tỉnh Gia Lai mới, một sự giao thoa văn hóa hết sức thú vị đang, đã và sẽ diễn ra, trong đó, năm 2026 này là năm du lịch quốc gia do tỉnh Gia Lai đăng cai với slogan “Đại ngàn chạm biển xanh”.
Và tới lúc ấy, những cao su, cà phê, tiêu, chanh dây…, các loại cây quả có giá trị kinh tế cao sẽ còn dư địa phát triển mạnh nữa.
Theo thống kê tôi vừa có thì diện tích cà phê năm 2025 của tỉnh Gia Lai đạt khoảng 108.389 ha, sản lượng ước đạt 340.612 tấn. Trong đó, diện tích cà phê sản xuất theo tiêu chuẩn nông nghiệp tốt, nông nghiệp hữu cơ có chứng nhận là 56.691,04 ha. Vùng nguyên liệu cà phê cung cấp nguyên liệu chủ yếu cho 3 nhà máy chế biến cà phê trên địa bàn tỉnh, với tổng công suất 157.000 tấn/năm.
Diện tích chanh dây năm 2025 đạt khoảng 5.650 ha, sản lượng ước đạt 213.150 tấn. Trong đó, diện tích chanh dây sản xuất theo tiêu chuẩn nông nghiệp tốt, có chứng nhận VietGAP là hơn 1.153 ha. Chanh dây đã được cấp 48 mã số vùng trồng xuất khẩu/1.153 ha và 6 mã số cơ sở đóng gói chanh dây xuất khẩu, với tổng công suất 365 tấn quả tươi/ngày.
Diện tích rầu riêng năm 2025 đạt khoảng 9.262 ha, sản lượng ước đạt 57.725 tấn. Trong đó, diện tích sầu riêng sản xuất theo tiêu chuẩn nông nghiệp tốt, có chứng nhận GlobalGAP hơn 1.081 ha, tiêu chuẩn VietGAP hơn 741 ha…
Dẫu còn điều này điều kia chưa tương xứng, chưa như kỳ vọng, nhưng khi tỉnh xác định lấy du lịch là một trong 5 trụ cột phát triển kinh tế thì yếu tố bản sắc văn hóa dân tộc trở thành điểm nhấn quan trọng. Lâu nay ai cũng bảo phải giữ gìn, tôn trọng rồi khai thác, nhưng làm như thế nào thì vẫn mỗi nơi mỗi phách, mỗi người mỗi kiểu. Nên có lúc phát triển nóng quá, cái khối băng bản sắc có nguy cơ bị vỡ, cần có sự can thiệp kịp thời của nhà nước. Sự kiện tỉnh Gia Lai quyết định phá bỏ cái công trình bê tông gần chục tỉ đồng án ngữ mặt chính của núi lửa Chư Đang Ya, trả lại mặt bằng, giữ nguyên hiện trạng ngay trước tết năm rồi là một ví dụ.
3. Tôi rất quý cô bé Uyên Nie, người Ê Đê (Đắk Lắk), học Trường ĐH Văn hóa Nghệ thuật quân đội, lấy một anh bác sĩ người Jrai ở làng Kép, Ia Mơ Nông, Chư Păh cũ. Thay vì bắt chồng phải về nhà vợ theo phong tục, thì Uyên về quê chồng, và trở thành thủ lĩnh du lịch của làng, biến làng Kép thành một mô hình du lịch cộng đồng.
Đây là một sự đổi đời rất lớn, vì chúng ta biết người Tây nguyên bản địa chủ yếu đang sống với phương thức tự cung tự cấp, không có chợ, cần gì thì trao đổi hàng lấy hàng trong làng. Thế mà giờ, biến ngay ngôi làng mình, lối sống thường ngày của mình, công việc hằng ngày của mình… thành sản phẩm để thu hút du khách.
Trở lại chuyện cà phê trên đất này. Quả là tôi đã từng rất ngạc nhiên khi hồi mới lên Tây nguyên mà chả thấy cây cà phê đâu, hay chính xác là rất ít. Các quán cà phê cũng không nhiều như từng hình dung. Nhớ quán chúng tôi hay “ngồi đồng” mỗi sáng chủ nhật hồi ấy là cà phê Kim Liên của ông Giáp, một người đàn ông lịch thiệp di cư. Giờ mới đây nhất, trong hội nghị kêu gọi đầu tư do tỉnh Gia Lai tổ chức, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, Gia Lai – một trong những doanh nghiệp dẫn đầu về xuất khẩu cà phê, thuộc Top 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam – đã trình bày hệ sinh thái chiến lược cho ngành cà phê thông qua 5 dự án trọng điểm với tổng vốn đầu tư hơn 710 triệu USD, tương đương khoảng 18.000 tỉ đồng.
Từ một cơ sở gia đình, Vĩnh Hiệp đã trở thành nhà xuất khẩu cà phê hàng đầu Việt Nam, hiện diện tại hơn 60 thị trường, đóng góp hơn 769 triệu USD trong niên vụ 2024 – 2025, chiếm 9,3% kim ngạch xuất khẩu cà phê của cả nước.
Ông Hiệp là người đưa ra thông điệp: “Việt Nam không chỉ xuất khẩu cà phê; chúng tôi muốn chia sẻ giá trị, bản sắc và tinh thần sáng tạo của người nông dân Việt Nam với thế giới”.
Và tôi, người có tròn 45 năm ở đất này, được coi là người Pleiku, trở thành một phần ký ức ở đây, nhiều khi đi lại những con đường cũ đã ngỡ ngàng trước những đổi thay…
Ngày 8.4, mạng xã hội lan truyền đoạn clip ghi lại cảnh một người đàn ông dùng hung khí tấn công người khác khi đang tham gia giao thông. Theo xác minh ban đầu, vụ việc xảy ra vào khoảng 21 giờ ngày 7.4 tại khu vực Công trường Mê Linh, phường Sài Gòn (TP.HCM).
Theo hình ảnh từ clip, nam thanh niên điều khiển xe máy lưu thông trên đường Tôn Đức Thắng, hướng từ cầu Ba Son đi cầu Khánh Hội. Khi đến Công trường Mê Linh, người này xảy ra va chạm với một ô tô và ngã xuống đường.
Đáng chú ý, ngay sau đó, một người đàn ông mặc áo xe ôm công nghệ chạy xe máy từ phía sau bất ngờ tăng ga áp sát, rút hung khí tấn công nam thanh niên. Bị đánh bất ngờ, anh này chỉ kịp dùng tay che chắn.
Sau khi gây ra vụ việc, người đàn ông trên nhanh chóng tăng ga rời khỏi hiện trường. Toàn bộ diễn biến được camera hành trình của một phương tiện phía sau ghi lại.
Vụ việc đang được cơ quan chức năng xác minh, làm rõ.
Theo đó, danh sách gồm nhiều cán bộ, giảng viên, nhà khoa học đang công tác tại các học viện, nhà trường quân đội như Học viện Quốc phòng, Học viện Chính trị, Học viện Kỹ thuật quân sự...
Trong số các ứng viên, có nhiều nhà giáo giữ cương vị lãnh đạo, quản lý, giảng dạy với học hàm, học vị cao, tiêu biểu là trung tướng, PGS-TS Đặng Sỹ Lộc, Giám đốc Học viện Chính trị, và trung tướng, GS-TS Phan Tùng Sơn, Giám đốc Học viện Hậu cần.
Trung tướng, PGS-TS Đặng Sỹ Lộc là người góp công trong công tác giáo dục, đào tạo, huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng quân đội.
Trên cương vị là Giám đốc Học viện Chính trị, ông đã tạo bước chuyển mạnh mẽ trong đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy học và quản lý giáo dục. Cạnh đó, ông đã chỉ đạo triển khai hàng trăm đề tài các cấp, nhiều công trình có giá trị sâu sắc, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng...
Với những đóng góp của mình, trung tướng Đặng Sỹ Lộc đã được trao tặng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng ba ngày 5.12.2025.
Trung tướng, GS-TS Phan Tùng Sơn là nhà giáo, nhà khoa học quân sự, có nhiều đóng góp thiết thực trong công tác nghiên cứu khoa học; góp công lớn trong việc đổi mới công tác đào tạo cán bộ hậu cần - kỹ thuật toàn quân.
Trên cương vị là Giám đốc Học viện Hậu cần, ông đặc biệt chú trọng chỉ đạo đổi mới toàn diện về cả tư duy, cách thức, phương pháp tổ chức các cuộc diễn tập theo hướng kết hợp giữa phương pháp huấn luyện truyền thống với ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; tổ chức nhiều đoàn cán bộ, giảng viên, học viên đi nghiên cứu thực tế tại các đơn vị chủ lực trong quân đội...
Với những đóng góp của mình, năm 2024, trung tướng Phan Tùng Sơn là nhà giáo tiêu biểu toàn quốc, được Tổng Bí thư và Thủ tướng Chính phủ gặp mặt, tuyên dương.
Ngoài 2 trung tướng trên, 27 ứng viên còn lại gồm: đại tá, PGS-TS Nguyễn Long, Chủ nhiệm Khoa Hậu cần - Kỹ thuật, Học viện Quốc phòng; đại tá, PGS-TS Hoàng Ngọc An, giảng viên Khoa Chỉ huy tham mưu kỹ thuật, Học viện Kỹ thuật quân sự;
Đại tá, TS Hoàng Quang Chính, giảng viên Khoa Hàng không vũ trụ, Học viện Kỹ thuật quân sự; đại tá, TS Nguyễn Tương Lai, giảng viên bộ môn Cơ sở kỹ thuật công trình, Viện Kỹ thuật công trình đặc biệt, Học viện Kỹ thuật quân sự; đại tá, TS Nguyễn Hoàng Vũ, Phó trưởng phòng Khoa học quân sự, Học viện Kỹ thuật quân sự;
Đại tá, TS Nguyễn Văn Dũng, Chủ nhiệm khoa Vũ khí, Học viện Kỹ thuật quân sự; đại tá, TS Đào Văn Đoan, Phó chủ nhiệm Khoa Vũ khí, Học viện Kỹ thuật quân sự; đại tá, PGS-TS Cao Hải Thường, Chủ nhiệm Khoa Hóa - lý kỹ thuật, Học viện Kỹ thuật quân sự;
Thượng tá, PGS-TS Nguyễn Văn Chuyên, Chủ nhiệm Khoa Vệ sinh quân đội, Học viện Quân y; đại tá, PGS-TS Nguyễn Minh Phương, Chủ nhiệm Khoa Y học Quân binh chủng, Học viện Quân y; đại tá, PGS-TS Trần Ngọc Dũng, Chủ nhiệm Khoa Giải phẫu bệnh lý - Pháp y, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y;
Đại tá, PGS-TS Cấn Văn Mão, Chủ nhiệm bộ môn Sinh lý bệnh, Học viện Quân y; đại tá, PGS-TS Vũ Hoài Nam, Chủ nhiệm Khoa Công tác đảng, Công tác chính trị, Học viện Quân y; đại tá, PGS-TS Nhữ Đình Sơn, Chủ nhiệm bộ môn Khoa thần kinh, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y;
Chuẩn đô đốc, GS-TS Nguyễn Văn Lâm, Nguyên giám đốc Học viện Hải quân; đại tá, PGS-TS Vương Anh Trung, Phó giám đốc Học viện Phòng không - Không quân; thiếu tướng, PGS-TS Nguyễn Trọng Sỹ, nguyên Phó hiệu trưởng, Trường sĩ quan Lục quân 2; thiếu tướng, PGS-TS Lương Thanh Hân, Hiệu trưởng Trường sĩ quan Chính trị;
Đại tá, PGS-TS Lê Xuân Hùng, Hiệu trưởng Trường sĩ quan Thông tin; đại tá, PGS-TS Trần Thanh Trung, Trưởng phòng Đào tạo, Trường sĩ quan Thông tin; đại tá, PGS-TS Nguyễn Duy Cảnh, Hiệu trưởng Trường sĩ quan Công binh;
Đại tá Phạm Nguyễn Ngọc Anh, Chủ nhiệm chính trị Phòng Chính trị, Trường sĩ quan Công binh; thượng tá Hoàng Ngọc Ánh, Phó chủ nhiệm Khoa Vũ khí hàng không, Trường sĩ quan Không quân; đại tá Nguyễn Mai Kiên, Phó hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa Nghệ thuật quân đội;
Đại tá, TS Nguyễn Thị Thanh Nga, Phó chủ nhiệm Khoa Sân khấu, Điện ảnh và Viết văn, Trường đại học Văn hóa Nghệ thuật quân đội; đại tá Nguyễn Văn Quyền, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Biên phòng; đại tá Vũ Văn Thiết, Phó hiệu trưởng Trường cao đẳng Kỹ thuật Phòng không - Không quân.
Theo Bộ Quốc phòng, thời gian lấy ý kiến từ nay đến hết ngày 25.5.2026.
Sáng 4.4, UBND TP.HCM phối hợp Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức hội thảo tham vấn luật Đô thị đặc biệt, với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý.
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, đánh giá hội thảo diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi thành phố đang triển khai tổng kết Nghị quyết 31 năm 2022 của Bộ Chính trị, đồng thời xây dựng nghị quyết mới và nghiên cứu đề xuất luật Đô thị đặc biệt, một công cụ pháp lý có tính nền tảng, lâu dài.
"TP.HCM sẽ xây dựng dự thảo nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31 với yêu cầu trong kỷ nguyên mới, tầm nhìn năm 2030 - 2045 và đề xuất tầm nhìn đến năm 2075, mốc kỷ niệm 100 năm thống nhất đất nước", ông Cường nói thêm.
TP.HCM là đầu tàu kinh tế của cả nước, đóng góp hơn 23% GDP và khoảng 30% ngân sách quốc gia; đồng thời là trung tâm lớn về tài chính, thương mại, khoa học công nghệ, giáo dục và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, quy mô và vai trò ngày càng lớn cũng đặt ra những thách thức mới, trong khi thể chế quản trị hiện hành chưa theo kịp yêu cầu phát triển của một siêu đô thị.
Trong bối cảnh đó, TP.HCM đang đồng thời triển khai các nhiệm vụ trọng tâm: tổng kết thực tiễn phát triển, xây dựng nghị quyết mới của Trung ương, chuẩn bị hồ sơ đề xuất luật Đô thị đặc biệt. Mục tiêu là chuyển từ cơ chế thí điểm sang khung pháp lý ổn định, từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại, qua đó giải phóng nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng mới.
Dự thảo các văn bản nên trên sẽ được TP.HCM trình Bộ Chính trị trong tháng 4.2026.
Ông Cường cho biết TP.HCM xác định 3 nguyên tắc lớn trong quá trình xây dựng luật. Thứ nhất, bảo đảm trao quyền tự chủ thực sự và toàn diện với phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".
Thứ hai, luật phải tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn, nhất là không gian ngầm, quản lý tài sản công, dự án đường sắt đô thị, thu hút nhân tài, trung tâm tài chính quốc tế. Thứ ba, tiếp tục kế thừa và phát huy các cơ chế đặc thù đã được kiểm nghiệm, đồng thời mạnh dạn đề xuất các chính sách mới mang tính đột phá.
Lãnh đạo TP.HCM mong muốn nhận được các ý kiến đóng góp có tính đột phá, kể cả những quan điểm mới, khác biệt, dựa trên kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn trong nước.
