Tại chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân 7/4, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho hay Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh mẽ mô hình bệnh tật, trong đó các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, tăng huyết áp, đái tháo đường và đột quỵ trở thành nguyên nhân tử vong hàng đầu. Theo số liệu Bộ Y tế, nhóm bệnh này hiện chiếm khoảng 80% gánh nặng bệnh tật toàn quốc.
“Xu hướng bệnh tật thay đổi này là do thói quen lười vận động, ăn nhiều thịt, ít rau, ăn nhiều muối”, Bộ trưởng nói. Điều tra quốc gia STEPS, Việt Nam có khoảng 25% người trưởng thành bị tăng huyết áp, khoảng 5 triệu người mắc đái tháo đường, hơn 180.000 ca ung thư mới mỗi năm và hàng triệu người bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Những năm gần đây số người nhập viện do đái tháo đường tăng, độ tuổi ngày càng trẻ. Trước đây bệnh đái tháo đường chỉ tấn công người hơn 40 tuổi, nhưng ngày nay thanh thiếu niên cũng bị bệnh. Nguyên nhân chủ yếu là do lối sống “nhà giàu” – tiêu thụ quá nhiều thực phẩm dẫn đến dư thừa năng lượng và lười tập thể dục. Lối sống này cũng dẫn đến tình trạng thừa cân béo phì đáng báo động.
Thực tế, xu hướng tiêu thụ thực phẩm giàu năng lượng nhưng nghèo dinh dưỡng đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt là thực phẩm chế biến sẵn.
Trong giai đoạn 2000-2017, lượng tiêu thụ thực phẩm đóng gói, chế biến sẵn đã tăng hơn 10 lần. Đây là nhóm thực phẩm thường chứa nhiều muối, đường, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa – những thành phần làm gia tăng nguy cơ béo phì, rối loạn chuyển hóa và bệnh tim mạch.
Người Việt hiện tiêu thụ trung bình khoảng 8,1g muối mỗi ngày, gần gấp đôi mức khuyến nghị. Lượng đường tự do cũng ở mức 46,5g/ngày – cao hơn đáng kể so với ngưỡng an toàn.
TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn, Trưởng khoa Dinh dưỡng Cộng đồng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho hay việc ăn quá nhiều muối được xác định góp phần làm tăng huyết áp – yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ và bệnh tim. Không chỉ vậy, muối còn gây tổn thương thận khi làm tăng áp lực lên các vi mạch, dẫn đến nguy cơ mắc bệnh thận mạn tính.
Các chuyên gia nhận định gốc rễ của vấn đề không chỉ ở thực phẩm mà còn do thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh: ăn nhanh, ăn mặn, uống nhiều nước ngọt, ít vận động và thiếu kiến thức dinh dưỡng. Giải pháp không nằm ở điều trị mà phải bắt đầu từ phòng ngừa. Người dân cần chủ động điều chỉnh chế độ ăn, tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời hạn chế muối, đường và thực phẩm chế biến sẵn. Việc đọc nhãn dinh dưỡng cũng là kỹ năng quan trọng giúp kiểm soát lượng calo và thành phần nạp vào cơ thể.
Bác sĩ Vũ Quang Huy, khoa Thận tiết niệu, Bệnh viện Nội tiết Trung ương khuyến nghị người dân cần duy trì tầm soát sức khỏe định kỳ, đặc biệt với người có bệnh mạn tính phải được theo dõi thường xuyên. Đồng thời, cần xây dựng lối sống khoa học, hạn chế các yếu tố nguy cơ như sử dụng chất kích thích, thuốc lá, rượu bia, ăn uống thiếu lành mạnh và ít vận động. Đây chính là bước đi căn bản, giúp phát hiện sớm nguy cơ và kiểm soát bệnh ngay từ giai đoạn đầu.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh kêu gọi mỗi người dân hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, duy trì lối sống lành mạnh, rèn luyện thể chất hằng ngày, ăn uống khoa học và chủ động phòng bệnh. Bà cho biết Quốc hội đang ưu tiên hoàn thiện hệ thống pháp luật về y tế, đặc biệt trong lĩnh vực phòng bệnh và bảo hiểm y tế, hướng tới mục tiêu bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách công bằng, hiệu quả.
Sáng 19/5, Bộ Y tế chính thức khởi động Chiến dịch thi đua xây dựng cơ sở y tế không khói thuốc lần hai. Điểm mới nhất của chương trình năm nay là trao quyền đánh giá cho chính người bệnh, lấy ý kiến bình chọn trực tiếp để đo lường mức độ tuân thủ của các bệnh viện quy mô từ 100 giường trở lên, thay vì chỉ dựa vào báo cáo nội bộ.
Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn yêu cầu các bệnh viện không dừng lại ở việc treo biển cấm. Đội ngũ y bác sĩ phải trực tiếp giám sát, nhắc nhở mọi hành vi vi phạm và hỗ trợ bệnh nhân cai nghiện. Ông nhấn mạnh mỗi điếu thuốc cháy lên đang tàn phá sức khỏe người hút lẫn người xung quanh, đồng thời chất thêm gánh nặng tài chính lên gia đình và xã hội.
Nhìn từ góc độ dịch tễ và kinh tế, khói thuốc chứa 70 chất gây ung thư đang rút của Việt Nam khoảng 108.000 tỷ đồng mỗi năm cho chi phí chữa bệnh và suy giảm năng suất lao động. Mỗi ngày trôi qua, có gần 300 sinh mạng bị lấy đi, gấp hàng chục lần tổng số nạn nhân thiệt mạng vì tai nạn giao thông.
Tỷ lệ tử vong kéo theo khoản thiệt hại kinh tế lên tới 108.000 tỷ đồng, đẩy hệ thống bệnh viện vào tình trạng kẹt cứng. Đội ngũ y bác sĩ tuyến cuối liên tục căng mình gánh vác hàng triệu ca ung thư phổi, tắc nghẽn mạn tính hay nhồi máu cơ tim - biến chứng từ thói quen hút thuốc.
Thuốc lá thường quật ngã nam giới trong độ tuổi lao động, những người giữ vai trò trụ cột tài chính, bằng một quá trình tàn phá cơ thể kéo dài nhiều năm. Người bệnh buộc dốc sạch tài sản tích cóp cho các phác đồ hóa trị ung thư đắt đỏ khiến kinh tế gia đình suy sụp. Không những vậy, nhiều phụ nữ, trẻ em cũng mang án tử ung thư hoặc chịu đựng những cơn suy hô hấp cấp tính chỉ vì hít phải luồng khói từ người thân.
Hiện cả nước mạng lưới hơn 2.100 bệnh viện công lẫn tư, mỗi năm tiếp nhận gần 20 triệu lượt người khám. Với mật độ bệnh nhân ken đặc, Cục trưởng Quản lý Khám chữa bệnh Hà Anh Đức khẳng định "việc triệt tiêu khói độc thụ động chính là thước đo năng lực quản lý và uy tín của từng đơn vị".
Năm 2025, chiến dịch tương tự từng thu hút gần 300 đơn vị tham gia. Những cơ sở kiểm soát tốt như Bệnh viện Chợ Rẫy, Đại học Y Dược TP HCM hay Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí đã chứng minh hiệu quả thực tế khi tạo ra không gian dưỡng bệnh trong lành, cắt đứt hoàn toàn nguồn phơi nhiễm khói thuốc cho bệnh nhân và nhân viên y tế.
Ngồi lâu, ít vận động và làm việc liên tục trước máy tính khiến đau lưng dưới trở thành tình trạng phổ biến ở nhiều nhân viên văn phòng. Cơn đau có thể âm ỉ kéo dài hoặc bùng phát dữ dội, ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và sinh hoạt hằng ngày.
Theo bác sĩ Hsieh Ping-Hsien, chuyên khoa phẫu thuật thần kinh tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Chiao Tung, một số bài tập giãn cơ đơn giản có thể giúp giảm áp lực lên vùng thắt lưng, cải thiện độ linh hoạt và tăng cường sức mạnh cho cơ lưng dưới.
Thống kê cho thấy khoảng 80% người trưởng thành từng trải qua đau lưng dưới. Nguyên nhân thường liên quan đến việc duy trì một tư thế quá lâu, ngồi sai tư thế, ít vận động hoặc mang vác vật nặng không đúng cách. Những thói quen này làm tăng áp lực lên cột sống thắt lưng và khiến cơ vùng lưng bị căng cứng.
Động tác duỗi người kiểu mèo - bò
Một trong những động tác được khuyến nghị là giãn cơ kiểu mèo bò. Người tập bắt đầu ở tư thế quỳ chống hai tay xuống sàn, hai tay rộng bằng vai, hai gối rộng bằng hông. Từ từ cong lưng lên, siết nhẹ bụng như tư thế mèo vươn vai, sau đó hạ lưng xuống, nâng đầu và mở ngực. Động tác này giúp cột sống vận động linh hoạt hơn và giảm cảm giác căng ở vùng lưng dưới. Có thể lặp lại 10 đến 15 lần.
Tư thế rắn hổ mang
Tư thế rắn hổ mang cũng có thể hỗ trợ giảm căng cứng lưng. Người tập nằm sấp, đặt hai tay gần thân người, từ từ nâng phần thân trên lên trong khi vẫn giữ xương chậu chạm sàn. Khi thực hiện, cần tránh rướn cổ hoặc nhún vai. Giữ tư thế khoảng 15 đến 30 giây để cảm nhận vùng lưng dưới được kéo giãn nhẹ.
Tư thế em bé
Với người thường xuyên mỏi lưng do ngồi lâu, tư thế em bé là lựa chọn phù hợp để thư giãn. Bắt đầu bằng tư thế quỳ, sau đó từ từ gập người về phía trước, duỗi hai tay trên sàn, trán chạm nhẹ xuống đất. Giữ tư thế trong 30 giây đến 1 phút. Động tác này giúp kéo giãn vùng lưng, hỗ trợ lưu thông máu và tạo cảm giác thư giãn.
Tư thế co gối chạm ngực
Bài tập co gối chạm ngực cũng dễ thực hiện tại nhà. Người tập nằm ngửa, gập hai đầu gối rồi kéo nhẹ về phía ngực, hai tay ôm quanh gối. Giữ trong 10 đến 20 giây, sau đó thả lỏng. Lặp lại 3 đến 5 lần. Bài tập này giúp kéo giãn cơ lưng dưới và vùng hông, từ đó giảm cảm giác cứng mỏi.
Các bài tập trên phù hợp với tình trạng đau lưng do căng cơ, ngồi lâu hoặc ít vận động. Tuy nhiên, nếu cơn đau dữ dội, lan xuống chân, kèm tê yếu, sốt, chấn thương hoặc kéo dài không cải thiện, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trẻ em là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các đợt nắng nóng kéo dài, với nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe liên quan đến mất nước, kiệt sức và sốc nhiệt.
Sốc nhiệt ở trẻ có thể xảy ra khi cơ thể trẻ không được bù đủ nước hoặc không có thời gian nghỉ ngơi hợp lý trong môi trường nóng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của kiệt sức do nóng và sốc nhiệt sẽ giúp cha mẹ bảo vệ con an toàn trong những ngày thời tiết khắc nghiệt như hiện nay.
Trước khi diễn tiến thành sốc nhiệt, trẻ thường trải qua giai đoạn nhẹ hơn như chuột rút do nóng hoặc kiệt sức do nóng. Tình trạng này thường xảy ra sau khi trẻ vận động hoặc vui chơi lâu dưới trời nắng nóng dẫn đến mất nước và điện giải qua mồ hôi.
Một số dấu hiệu cha mẹ có thể nhận thấy gồm: thân nhiệt tăng (thường dưới 40oC); da mát nhưng ẩm, ra nhiều mồ hôi; choáng, chóng mặt, mệt lả; đau đầu; khát nước nhiều; cáu gắt, khó chịu; chuột rút cơ; buồn nôn hoặc nôn mửa.
Một số trẻ có nguy cơ bị kiệt sức do nóng cao hơn như trẻ thừa cân hoặc béo phì; trẻ đang mắc bệnh; bị cháy nắng hoặc đang dùng một số loại thuốc.
Điều quan trọng là cần xử trí sớm để tránh tiến triển thành sốc nhiệt. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ trẻ bị kiệt sức do nóng, cha mẹ nên:
- Đưa trẻ vào nơi mát, có bóng râm hoặc phòng có điều hòa.
- Cho trẻ uống nước mát, có thể bổ sung muối như nước điện giải, uống từng ngụm nhỏ thay vì uống nhiều một lần.
- Dùng khăn ướt bằng nước mát, không dùng nước đá lạnh lau khắp người cho trẻ, chú ý các vùng có mạch máu lớn như gáy, nách, bẹn, trán để hỗ trợ hạ nhiệt.
- Nếu trẻ bị chuột rút có thể xoa bóp nhẹ nhàng. Nếu trẻ không uống được hoặc có các biểu hiện như lừ đừ, lơ mơ, mệt nhiều, bứt rứt, da tái... thì cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Sốc nhiệt là tình trạng nghiêm trọng xảy ra khi cơ thể trẻ không còn khả năng điều hòa thân nhiệt. Nhiệt độ cơ thể tăng nhanh có thể dẫn đến tổn thương não, thậm chí đe dọa đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Sốc nhiệt là một trường hợp cấp cứu y khoa tối khẩn cấp. Nếu con bạn ở ngoài trời hoặc trong bất kỳ môi trường nóng nào và có các triệu chứng trên hãy thực hiện các bước sau càng sớm càng tốt:
- Đưa trẻ vào nơi mát và cởi bớt quần áo cho trẻ.
- Dùng khăn tẩm nước mát lạnh đắp vùng trán, gáy, nách và lau khắp người để làm hạ nhiệt nhanh, có thể kèm quạt mát để thoát nhiệt, tản nhiệt dễ dàng hơn.
- Nếu có điều kiện có thể ngâm trẻ trong bồn nước mát, không dùng nước đá lạnh vì có thể làm trẻ bị co mạch.
- Theo dõi tình trạng ý thức và thân nhiệt liên tục, nếu nhiệt độ xuống dưới 38oC thì ngưng làm mát.
- Tránh cho trẻ uống quá nhiều chất lỏng trừ khi trẻ tỉnh táo và nhận thức được mọi việc. Tuyệt đối không cho trẻ uống nước nếu trẻ đang lơ mơ hoặc rối loạn ý thức.
