Tại chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân 7/4, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho hay Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh mẽ mô hình bệnh tật, trong đó các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, tăng huyết áp, đái tháo đường và đột quỵ trở thành nguyên nhân tử vong hàng đầu. Theo số liệu Bộ Y tế, nhóm bệnh này hiện chiếm khoảng 80% gánh nặng bệnh tật toàn quốc.
“Xu hướng bệnh tật thay đổi này là do thói quen lười vận động, ăn nhiều thịt, ít rau, ăn nhiều muối”, Bộ trưởng nói. Điều tra quốc gia STEPS, Việt Nam có khoảng 25% người trưởng thành bị tăng huyết áp, khoảng 5 triệu người mắc đái tháo đường, hơn 180.000 ca ung thư mới mỗi năm và hàng triệu người bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Những năm gần đây số người nhập viện do đái tháo đường tăng, độ tuổi ngày càng trẻ. Trước đây bệnh đái tháo đường chỉ tấn công người hơn 40 tuổi, nhưng ngày nay thanh thiếu niên cũng bị bệnh. Nguyên nhân chủ yếu là do lối sống “nhà giàu” – tiêu thụ quá nhiều thực phẩm dẫn đến dư thừa năng lượng và lười tập thể dục. Lối sống này cũng dẫn đến tình trạng thừa cân béo phì đáng báo động.
Thực tế, xu hướng tiêu thụ thực phẩm giàu năng lượng nhưng nghèo dinh dưỡng đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt là thực phẩm chế biến sẵn.
Trong giai đoạn 2000-2017, lượng tiêu thụ thực phẩm đóng gói, chế biến sẵn đã tăng hơn 10 lần. Đây là nhóm thực phẩm thường chứa nhiều muối, đường, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa – những thành phần làm gia tăng nguy cơ béo phì, rối loạn chuyển hóa và bệnh tim mạch.
Người Việt hiện tiêu thụ trung bình khoảng 8,1g muối mỗi ngày, gần gấp đôi mức khuyến nghị. Lượng đường tự do cũng ở mức 46,5g/ngày – cao hơn đáng kể so với ngưỡng an toàn.
TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn, Trưởng khoa Dinh dưỡng Cộng đồng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho hay việc ăn quá nhiều muối được xác định góp phần làm tăng huyết áp – yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ và bệnh tim. Không chỉ vậy, muối còn gây tổn thương thận khi làm tăng áp lực lên các vi mạch, dẫn đến nguy cơ mắc bệnh thận mạn tính.
Các chuyên gia nhận định gốc rễ của vấn đề không chỉ ở thực phẩm mà còn do thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh: ăn nhanh, ăn mặn, uống nhiều nước ngọt, ít vận động và thiếu kiến thức dinh dưỡng. Giải pháp không nằm ở điều trị mà phải bắt đầu từ phòng ngừa. Người dân cần chủ động điều chỉnh chế độ ăn, tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời hạn chế muối, đường và thực phẩm chế biến sẵn. Việc đọc nhãn dinh dưỡng cũng là kỹ năng quan trọng giúp kiểm soát lượng calo và thành phần nạp vào cơ thể.
Bác sĩ Vũ Quang Huy, khoa Thận tiết niệu, Bệnh viện Nội tiết Trung ương khuyến nghị người dân cần duy trì tầm soát sức khỏe định kỳ, đặc biệt với người có bệnh mạn tính phải được theo dõi thường xuyên. Đồng thời, cần xây dựng lối sống khoa học, hạn chế các yếu tố nguy cơ như sử dụng chất kích thích, thuốc lá, rượu bia, ăn uống thiếu lành mạnh và ít vận động. Đây chính là bước đi căn bản, giúp phát hiện sớm nguy cơ và kiểm soát bệnh ngay từ giai đoạn đầu.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh kêu gọi mỗi người dân hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, duy trì lối sống lành mạnh, rèn luyện thể chất hằng ngày, ăn uống khoa học và chủ động phòng bệnh. Bà cho biết Quốc hội đang ưu tiên hoàn thiện hệ thống pháp luật về y tế, đặc biệt trong lĩnh vực phòng bệnh và bảo hiểm y tế, hướng tới mục tiêu bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách công bằng, hiệu quả.
Nghiên cứu mới vừa được công bố trên tạp chí y khoa JAMA Internal Medicine đã phát hiện ra rằng các tư thế đặt tay phổ biến có thể làm tăng chỉ số huyết áp một cách giả tạo, biến một người đang khỏe mạnh trở thành bệnh nhân huyết áp cao.
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins (Mỹ) thực hiện, bao gồm 133 người tham gia trong độ tuổi từ 18 đến 80 tuổi.
Những người tham gia trước tiên làm trống bàng quang, đi bộ trong 2 phút, rồi ngồi tựa lưng vào ghế tựa và bàn chân đặt trên sàn.
Các nhà nghiên cứu tiến hành so sánh kết quả đo huyết áp giữa tư thế đúng - cánh tay đặt trên bàn ở ngang mức tim, với 2 cách đặt tay phổ biến thường gặp trong thực tế:
Kết quả cho thấy khi đặt tay trên đùi, huyết áp tâm thu cao hơn trung bình 3.9 mmHg và huyết áp tâm trương cao hơn 4.0 mmHg so với thực tế, theo trang tin khoa học Scitechdaily.
Tệ hơn, khi cánh tay buông thõng bên hông, huyết áp tâm thu cao hơn đến 6.5 mmHg và huyết áp tâm trương cao hơn 4.4 mmHg so với thực tế.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng những thay đổi nhỏ trong kết quả đo huyết áp có thể dẫn đến hậu quả lớn. Khác biệt chỉ vài mmHg có thể "biến" một người khỏe mạnh thành bệnh nhân huyết áp cao phải dùng thuốc.
Tác giả nghiên cứu, chuyên gia Sherry Liu cho biết thường xuyên đo huyết áp với cánh tay không được nâng đỡ tạo ra mức chênh lệch cao hơn 6.5 mmHg, đưa mức huyết áp tâm thu từ 123 lên 130, hoặc 133 lên 140 - mức được coi là tăng huyết áp giai đoạn 2.
Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt cánh tay chắc chắn trên bàn ngang mức tim khi đo huyết áp.
Để có kết quả đo huyết áp chính xác, hãy ngồi thẳng trên ghế, chân đặt trên sàn, không bắt chéo chân, và cánh tay đặt trên bàn sao cho vòng quấn đo huyết áp nằm ngang mức tim.
Chiều 3-5, Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết trong dịp nghỉ lễ 30-4 và 1-5, các cơ sở y tế trên cả nước đã khám, cấp cứu cho hơn 316.800 lượt người bệnh.
Riêng trong 24 giờ từ 7h ngày 2-5 đến 7h ngày 3-5, toàn ngành y tế đã tiếp nhận 141.187 lượt khám, cấp cứu. Trong đó có 31.002 người nhập viện điều trị nội trú, 22.252 người ra viện và 2.308 trường hợp được chuyển tuyến.
Tổng số người bệnh đang điều trị tại các cơ sở khám, chữa bệnh tính đến 7h sáng 3-5 là 250.594 người, trong đó có 3.617 ca nặng, nguy kịch.
Trong 24 giờ qua ghi nhận 266 ca tử vong (bao gồm cả trước viện và tiên lượng tử vong xin về). Số ca khám, cấp cứu nghi do tai nạn giao thông là 2.702 trường hợp, trong đó 15 ca tử vong.
Tính chung từ 7h ngày 30-4 đến 7h ngày 3-5, các cơ sở y tế đã tiếp nhận 316.870 lượt khám, cấp cứu; 91.749 ca nhập viện và 67.584 người ra viện. Tổng số ca tử vong trong thời gian này là 730 trường hợp.
Theo Cục Quản lý khám, chữa bệnh, dù khối lượng công việc tăng cao trong kỳ nghỉ lễ, các cơ sở y tế vẫn duy trì trực 4 cấp, bảo đảm công tác cấp cứu, điều trị, đặc biệt với các ca nặng, nguy kịch.
Tình hình tai nạn giao thông trong những ngày nghỉ lễ không ghi nhận diễn biến đột biến.
Trứng là một trong những thực phẩm phổ biến và linh hoạt. Tuy nhiên, việc bảo quản sai hoặc nhận biết nhầm trứng hỏng có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Hiểu đúng về thời hạn sử dụng, cách bảo quản và dấu hiệu trứng hỏng giúp đảm bảo an toàn sức khỏe và tránh lãng phí.
Vì sao trứng bị hỏng?
Trứng có thể bị hỏng do vi khuẩn xâm nhập, phổ biến nhất là salmonella - nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm.
Ở trạng thái tự nhiên, vỏ trứng có một lớp màng bảo vệ giúp ngăn vi khuẩn. Tuy nhiên, lớp này có thể bị mất đi khi trứng bị rửa hoặc sau khi luộc. Theo thời gian, trứng cũng giảm chất lượng do mất nước và khí qua vỏ. Túi khí bên trong trứng lớn dần, theo thời gian, lòng trắng (albumin) trở nên loãng hơn, không còn độ dẻo dai. Lòng đỏ cũng dễ bị vỡ hơn và mất đi độ đàn hồi vốn có.
Thời gian bảo quản
Trứng sống
Thời hạn sử dụng của trứng phụ thuộc hoàn toàn vào môi trường bảo quản. Dưới đây là bảng thời gian khuyến nghị để đảm bảo cả độ an toàn lẫn hương vị.
Theo khuyến nghị an toàn thực phẩm, trứng luộc chín, dù còn vỏ hay đã bóc, có thể bảo quản trong tủ lạnh khoảng một tuần. Tuy nhiên, thời gian này chỉ đảm bảo khi trứng được làm nguội và đưa vào tủ lạnh trong vòng hai giờ sau khi luộc.
Trứng luộc có thời hạn ngắn hơn trứng tươi vì lớp màng bảo vệ tự nhiên bên ngoài vỏ đã bị phá vỡ trong quá trình nấu. Điều này khiến vi khuẩn và không khí dễ xâm nhập hơn.
Cách bảo quản trứng
Bảo quản lạnh là yếu tố quan trọng nhất để giữ trứng an toàn. Nhiệt độ dưới 4 độ C giúp làm chậm sự phát triển của vi khuẩn. Trứng nên được đặt trong hộp kín hoặc hộp giấy, để ở ngăn trong của tủ lạnh thay vì cánh cửa - nơi nhiệt độ thường xuyên thay đổi khi đóng mở. Với trứng luộc, nên để nguyên vỏ cho đến khi ăn để hạn chế mất nước và nhiễm khuẩn.
Nếu đã bóc vỏ, trứng cần được bảo quản trong hộp kín, có thể kèm khăn giấy ẩm để tránh bị khô. Không nên để trứng luộc ở nhiệt độ phòng quá lâu và cũng không nên đông lạnh vì sẽ làm thay đổi kết cấu, khiến trứng trở nên dai, khó ăn.
Cách nhận biết trứng hỏng
Cách đơn giản nhất là kiểm tra bằng mùi. Trứng hỏng thường có mùi lưu huỳnh nồng, khó chịu. Nếu phát hiện mùi lạ sau khi đập trứng, nên bỏ ngay.
Quan sát vỏ trứng cũng rất quan trọng. Nếu vỏ bị nứt, nhớt hoặc có dấu hiệu mốc, không nên sử dụng. Với trứng luộc, nếu vỏ có cảm giác trơn nhớt hoặc xuất hiện màu lạ, đó có thể là dấu hiệu hư hỏng.
Một cách khác là kiểm tra độ tươi của trứng bằng cách thả vào bát nước. Nếu trứng chìm xuống và nằm ngang dưới đáy, đó là trứng còn rất tươi. Nếu trứng chìm nhưng đứng thẳng hoặc hơi nghiêng, trứng đã cũ nhưng vẫn có thể sử dụng. Ngược lại, trứng nổi hẳn lên mặt nước, điều này cho thấy túi khí bên trong đã lớn, trứng đã để lâu và không nên ăn.
Một số người lo lắng khi thấy lòng đỏ trứng luộc có màu xám xanh. Đây thực chất là phản ứng hóa học khi trứng bị luộc quá lâu, không phải dấu hiệu trứng hỏng và vẫn có thể ăn được.
Lưu ý an toàn khi sử dụng trứng
Ngay cả khi trứng trông bình thường, vẫn có nguy cơ nhiễm vi khuẩn. Vì vậy, cần nấu chín hoàn toàn để đảm bảo an toàn, đặc biệt với trẻ em, phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch yếu.
Không nên quá phụ thuộc vào hạn sử dụng in trên bao bì, nhưng cũng không nên chủ quan khi trứng có dấu hiệu bất thường. Nguyên tắc đơn giản là nếu bạn cảm thấy nghi ngờ thì nên bỏ đi.
