Hôm qua, truyền thông quốc tế dẫn lời Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Tehran sẵn sàng đảm bảo với thế giới rằng họ không tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
“Chúng tôi không tìm kiếm tình trạng bất ổn trong khu vực”, Hãng thông tấn Iran IRNA dẫn lời Tổng thống Pezeshkian. Ông cũng chỉ trích “phía đang tìm cách gây bất ổn trong khu vực” là Israel.
Liên quan thỏa thuận hòa bình với Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump rạng sáng 25.5 (theo giờ VN) cho biết đã yêu cầu các đại diện của Mỹ không vội vàng thực hiện bất kỳ thỏa thuận nào với Iran. Viết trên mạng xã hội Truth Social, vị chủ nhân Nhà Trắng nói thêm rằng việc Mỹ phong tỏa các tàu Iran ở eo biển Hormuz sẽ “vẫn có hiệu lực đầy đủ cho đến khi đạt được thỏa thuận, chứng nhận và ký kết”.
Đây được xem là một thông điệp về việc Nhà Trắng đang hạ thấp hy vọng về bước đột phá sắp xảy ra trong cuộc chiến Iran kéo dài 3 tháng qua. Bởi trước đó chỉ một ngày, ông Trump thông báo rằng Washington và Tehran đã thỏa thuận phần lớn về biên bản ghi nhớ cho thỏa thuận hòa bình sẽ mở lại eo biển Hormuz.
Không chỉ Washington mà Tehran cũng tỏ ra không vội vàng về thỏa thuận hòa bình. Tại cuộc họp báo do Bộ Ngoại giao Iran tổ chức vào sáng qua về vấn đề này, Phát ngôn viên Esmail Baghaei khẳng định rằng đàm phán giữa hai bên đã tiến triển, nhưng bất kỳ thỏa thuận sắp xảy ra nào đều “phụ thuộc vào người Mỹ”. Điều này đồng nghĩa với việc Washington phải đáp ứng yêu cầu của Tehran. Ông Baghaei thừa nhận hai bên đã “đi đến kết luận” về nhiều chủ đề, nhưng “điều đó không có nghĩa là chúng tôi đang tiến gần” đến một thỏa thuận. Ngoài ra, tiếp tục khẳng định quan điểm việc quản lý eo biển Hormuz thuộc về các quốc gia ven biển tại đây, ông Baghaei lặp lại rằng nếu chấm dứt chiến sự thì phải trên tất cả các mặt trận, bao gồm Li Băng cũng phải là một phần của thỏa thuận.
Không những vậy, phía Tehran còn chỉ trích việc Tổng thống Trump chia sẻ thông tin về hòa đàm trên mạng xã hội khi tuyên bố có nhiều việc cần làm hơn là hồi đáp các chia sẻ của phía Mỹ trên mạng xã hội.
Trước mắt, theo AP dẫn một số nguồn tin thì hai bên tạm thời gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày để đàm phán tiếp tục. Trong thời hạn 60 ngày, Mỹ sẽ cho phép Iran bán dầu thông qua việc miễn trừ các lệnh trừng phạt, đồng thời đàm phán nhiều vấn đề như chương trình hạt nhân, hòa bình lâu dài cho Trung Đông, việc giải phóng tài sản trị giá hàng tỉ USD của Iran.
Nhưng những thông tin rò rỉ được cho là liên quan thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran vẫn còn nhiều “điểm mờ” khó giải quyết.
Điển hình về vấn đề hạt nhân của Iran, Tehran lâu nay cũng không thừa nhận theo đuổi phát triển vũ khí nguyên tử, mà cho rằng chỉ đáp ứng mục đích dân sự. Nên tuyên bố của Tổng thống Pezeshkian về vấn đề này không phải là mới. Vì thế, để đạt mục tiêu của Mỹ đề ra là loại bỏ chương trình hạt nhân của Iran, thì Tehran phải đồng ý từ bỏ lượng uranium đã làm giàu đến tỷ lệ 60%. Vấn đề đặt ra là Iran từ bỏ lượng uranium làm giàu thế nào sẽ phụ thuộc vào các cuộc đàm phán tiếp theo trong khoảng thời gian 60 ngày, nhất là khi Tehran vẫn bảo lưu quyền phát triển hạt nhân dân sự.
Bên cạnh đó, việc Iran “đính kèm” yêu cầu thỏa thuận hòa bình phải bao gồm các vấn đề như kết thúc xung đột giữa Israel với Li Băng (cụ thể là lực lượng Hezbollah), Mỹ thì lại muốn Iran phải cam kết ngưng hỗ trợ các lực lượng quân sự ở khu vực như Hezbollah, Houthi (ở Yemen), Hamas (ở Dải Gaza)… Đây cũng là một “điểm mờ” khó giải quyết.
Tuy nhiên, phía Mỹ dường như mong muốn sớm đạt thỏa thuận hòa bình, bởi Tổng thống Trump và phe Cộng hòa đang chịu sức ép từ cử tri về việc giá cả tăng cao, nhất là giá nhiên liệu tăng cao do xung đột Iran ở thời điểm cuộc bầu cử giữa kỳ đang tới gần. Phát biểu ngày 24.5, Tổng thống Trump đã phải lên tiếng kêu gọi người dân “kiên nhẫn” về việc giá cả tăng cao và khẳng định đây chỉ là tình trạng ngắn hạn, khó khăn sắp “kết thúc”.
Mặc dù còn những thách thức cho hòa bình Mỹ – Iran, nhưng các tín hiệu tích cực vẫn đủ giúp cho thị trường dầu mỏ hạ nhiệt. Đến hôm qua, giá dầu Brent và WTI đều giảm khoảng 6%, lần lượt còn ở mức 97,4 USD/thùng và 90,87 USD/thùng.
Hải quân Mỹ hôm 30/6 cho biết tuần dương hạm USS Mobile Bay và tàu đổ bộ tấn công USS Peleliu sẽ bị đánh chìm ở vùng biển ngoài khơi Hawaii trong khuôn khổ cuộc diễn tập hàng hải quốc tế Vành đai Thái Bình Dương (RIMPAC) lần thứ 30.
Cuộc diễn tập được tổ chức từ ngày 24/6 đến 31/7, song hải quân Mỹ chưa công bố thời điểm đánh chìm USS Mobile Bay.
Đánh chìm tàu chiến (SINKEX) là nội dung quan trọng trong những cuộc diễn tập bắn đạn thật trên biển của Mỹ và đồng minh, giúp các lực lượng tham gia thuần thục kỹ năng tác chiến thực tế và vận hành hệ thống chiến đấu, vốn không thể tái hiện trên thiết bị mô phỏng.
Tàu mục tiêu trong SINKEX được tháo bỏ vũ khí, thiết bị điện tử và hệ thống nhiên liệu, khiến chúng ít có nguy cơ cháy nổ, khó bị phá hủy khung thân và đánh chìm hơn so với tàu chiến bình thường. Điều này cho phép kéo dài thời gian công kích, tạo điều kiện cho nhiều lực lượng cùng tung đòn tấn công.
Hải quân Mỹ thường sử dụng tàu loại biên làm mục tiêu trong SINKEX. Chúng được chuẩn bị theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt, chỉ được đánh chìm ở vùng biển sâu ít nhất 2.000 m và cách đất liền gần 100 km. Trước cuộc diễn tập, giới chức sẽ khảo sát vùng biển để đảm bảo hoạt động không gây tổn hại cho con người và động vật biển trong khu vực thao trường.
USS Mobile Bay là chiếc thứ 7 thuộc lớp tuần dương hạm Ticonderoga, có chiều dài 173 m, chiều rộng khoảng 17 m, lượng giãn nước đầy tải gần 10.000 tấn. Tàu được hạ thủy năm 1985, đưa vào biên chế hải quân Mỹ sau đó hai năm và bị loại biên hồi năm 2023.
Chiến hạm lớp Ticonderoga được trang bị lá chắn Aegis, hệ thống mang tính xương sống trong mạng lưới phòng thủ đa tầng của hải quân Mỹ. Mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng một tỷ USD.
Đây là lớp tàu mặt nước duy nhất của Mỹ có khả năng chỉ huy và kiểm soát phòng không, đồng thời đóng vai trò đầu não điều phối mọi hoạt động phòng thủ đường không trong các nhóm tác chiến tàu sân bay. Mỗi tàu được trang bị 122 bệ phóng thẳng đứng cho tên lửa, so với 90-96 ống trên tàu khu trục lớp Arleigh Burke.
Tổng cộng 27 tàu tuần dương lớp Ticonderoga đã được chế tạo. Trong số này chỉ còn 7 tàu trong biên chế hải quân Mỹ, số còn lại đã bị loại biên để chờ tháo dỡ hoặc đánh chìm trong diễn tập.
"Iran đã hứng chịu những đòn giáng cực kỳ nặng nề, khiến nước này thụt lùi nhiều năm trên mọi lĩnh vực", Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Israel Katz, ngày 30/4 nói trong lễ thăng quân hàm thiếu tướng cho Omer Tischler, người sắp đảm nhận chức Tư lệnh Không quân Israel.
Theo ông Katz, sau khi "giáng đòn" vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang dẫn đầu nỗ lực đàm phán nhằm "hoàn thành các mục tiêu của chiến dịch để đảm bảo Iran không còn là mối đe dọa".
Bộ trưởng Quốc phòng Israel cho hay lực lượng vũ trang nước này ủng hộ và cung cấp sự hỗ trợ cần thiết cho nỗ lực ngoại giao trên, nhưng "có thể sớm phải hành động trở lại để đảm bảo hoàn thành các mục tiêu".
Cảnh báo được đưa ra khi Bộ Quốc phòng Israel tuyên bố tăng cường mạnh mẽ nguồn cung quân sự, với hai tàu chở hàng cập cảng Ashdod và Haifa và nhiều máy bay vận tải sắp đến, chở khoảng 6.500 tấn thiết bị quân sự.
Kể từ khi bắt đầu chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, Israel cho biết hơn 115.600 tấn thiết bị quân sự đã được vận chuyển bằng 403 chuyến bay và 10 chuyến tàu biển, cho thấy sự chuẩn bị cho cuộc xung đột kéo dài.
Mỹ - Israel mở chiến dịch tấn công Iran từ hôm 28/2, trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 8/4 công bố thỏa thuận ngừng bắn hai tuần và yêu cầu Israel ngừng các cuộc tấn công Iran.
Mỹ - Iran sau đó đàm phán tại Pakistan để tìm giải pháp cho xung đột hôm 11/4, nhưng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Trump ra lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc nước này chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận, nhưng Tehran không nhượng bộ và đáp trả bằng cách siết kiểm soát eo biển Hormuz.
Ông Trump sau đó gia hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn với Iran cho tới khi Tehran đưa ra đề xuất cụ thể với Washington. Lãnh đạo Mỹ hôm 30/4 tuyên bố vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran, cho rằng biện pháp này đang phát huy hiệu quả với nền kinh tế của Tehran.
Suốt 10 năm qua, Trung Quốc vẫn không ngừng tăng cường xây dựng hạ tầng, quân sự hóa ở các thực thể trên cả 2 quần đảo Hoàng Sa lẫn Trường Sa thuộc chủ quyền VN. Căng thẳng tiếp tục xảy ra ở Biển Đông, đặc biệt là giữa Trung Quốc và Philippines quanh các khu vực như bãi cạn Scarborough hay bãi Cỏ Mây, thậm chí đã xảy ra đụng độ. Trong khi đó, đàm phán giữa Trung Quốc với khối ASEAN về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) vẫn chưa đi đến hồi kết.
Trả lời phỏng vấn Thanh Niên, một số chuyên gia quốc tế đã đưa ra đánh giá về tình hình Biển Đông sau 10 năm PCA phán quyết.
