30 nghị sĩ Dân chủ, đứng đầu là hạ nghị sĩ Joaquin Castro, ngày 5/5 gửi thư tới Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, cho rằng việc Tổng thống Donald Trump hợp tác với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, với mục tiêu ngăn chặn quốc gia này sở hữu vũ khí hạt nhân, mà không công khai thừa nhận việc Tel Aviv cũng đang sở hữu loại vũ khí này, là điều không thể tiếp diễn.
“Chúng ta đang sát cánh chiến đấu với Israel, quốc gia mà chính phủ Mỹ vẫn chính thức từ chối thừa nhận chương trình vũ khí hạt nhân tiềm tàng của họ”, bức thư có đoạn. “Những rủi ro về tính toán sai lầm, leo thang và sử dụng hạt nhân trong bối cảnh hiện nay không còn là lý thuyết suông”.
Nhóm nghị sĩ nhấn mạnh quốc hội có quyền được thông tin đầy đủ về cán cân hạt nhân ở Trung Đông, nguy cơ leo thang từ bất cứ bên nào trong cuộc xung đột cũng như kế hoạch cùng các phương án dự phòng của chính quyền đối với những kịch bản đó.
“Chúng tôi chưa nhận được những thông tin như vậy”, các nghị sĩ viết trong thư.
Theo các quan chức giấu tên, một số quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ leo thang hạt nhân trong xung đột Iran, cho rằng lằn ranh đỏ của Israel có thể chưa được hiểu đúng mức.
Israel được cho là đã bí mật xây dựng chương trình vũ khí hạt nhân của mình từ cuối những năm 1950, nhưng chưa từng công khai thừa nhận. Hồi tháng 10/2023, nữ nghị sĩ Revital Gotliv thuộc đảng Likud cầm quyền của Thủ tướng Netanyahu kêu gọi Israel sử dụng tên lửa hạt nhân Jericho đáp trả nhóm Hamas ở Gaza để “khôi phục an ninh đất nước”.
Đây là lần đầu tiên một nghị sĩ Israel công khai thừa nhận nước này đang sở hữu Jericho, tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) có khả năng mang đầu đạn hạt nhân của Israel, bởi Tel Aviv từ trước tới nay luôn duy trì chính sách “mơ hồ chiến lược”, không thừa nhận cũng không phủ nhận về kho vũ khí hạt nhân của mình.
Israel không công bố học thuyết nào về cách thức họ có thể sử dụng vũ khí hạt nhân. Chính phủ Israel cuối những năm 1960 tuyên bố nước này “sẽ không phải là quốc gia đầu tiên đưa vũ khí hạt nhân vào Trung Đông”, nhưng lại diễn giải rằng chỉ hành động công khai hoặc thử nghiệm mới được xem là “đưa” vũ khí hạt nhân vào khu vực.
Cách diễn giải này từng gây ra bất đồng giữa Israel và Mỹ, theo các tài liệu giải mật từ Bộ Ngoại giao Mỹ năm 1969. Henry Kissinger, cựu ngoại trưởng và cựu cố vấn an ninh quốc gia Mỹ, đã hóa giải căng thẳng bằng cách đề xuất với tổng thống Richard Nixon áp dụng chính sách “mơ hồ hạt nhân” với Israel.
Điều này đồng nghĩa Israel sẽ giữ bí mật chương trình hạt nhân của mình và hạn chế tiến hành các vụ thử hạt nhân, còn Mỹ sẽ “nhắm mắt làm ngơ” và không ép Israel ký Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT).
Cách tiếp cận này cho phép Mỹ duy trì hợp tác mà không công khai thừa nhận chương trình hạt nhân của Israel, đảm bảo lợi ích chiến lược của cả hai bên mà không làm tổn hại đến các cam kết quốc tế, theo Avner Cohen, nhà sử học người Mỹ gốc Israel nổi tiếng với các công trình nghiên cứu về lịch sử hạt nhân.
Trong bức thư ngày 5/5, nhóm nghị sĩ Dân chủ lưu ý rằng các quan chức của chính phủ Mỹ về cơ bản đã thừa nhận sự tồn tại của chương trình hạt nhân Israel. Trong một phiên điều trần phê chuẩn vào năm 2006, sau khi được ông George W. Bush đề cử làm Bộ trưởng Quốc phòng, ông Robert Gates đã nói về Iran rằng: “Họ bị bao vây bởi các cường quốc có vũ khí hạt nhân, Pakistan ở phía đông, Nga ở phía bắc, Israel ở phía tây và chúng ta ở vịnh Ba Tư”.
Bức thư từ nhóm nghị sĩ Dân chủ là dấu hiệu mới nhất cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận của đảng này đối với Israel, khi ngày càng xuất hiện nhiều ý kiến không đồng tình với các hành động quân sự của nước này ở Dải Gaza, Bờ Tây và Lebanon.
Nhà sử học Cohen cho biết bức thư đã phá vỡ điều cấm kỵ đã tồn tại hơn nửa thế kỷ. “Đây là điều mà trước đây người ta không dám làm. Ngay cả việc nêu ra những câu hỏi này một cách công khai cũng là sự khác biệt so với chuẩn mực lưỡng đảng”, ông đánh giá.
Chính quyền Tổng thống Trump và Israel chưa phản hồi về bức thư của các nghị sĩ Dân chủ.
"Tôi kêu gọi toàn thể thanh niên, giới văn nghệ sĩ, các vận động viên và nhà vô địch tham gia chiến dịch toàn quốc 'Hàng rào người của thanh niên Iran vì tương lai tươi sáng'. Vào 14h ngày 7/4, tại các nhà máy điện trên khắp cả nước, bất kể có đức tin hay quan điểm chính trị thế nào, chúng ta sẽ nắm tay nhau để khẳng định: tấn công cơ sở hạ tầng dân sự là tội ác chiến tranh", Thứ trưởng Bộ Thanh niên và Thể thao Iran Alireza Rahimi viết trên mạng xã hội X ngày 6/4.
Theo ông Rahimi, sáng kiến này nhằm thể hiện tinh thần đoàn kết dân tộc và ủng hộ lực lượng vũ trang chống lại những kẻ tấn công.
"Đó cũng sẽ là dấu hiệu cho thấy cam kết của giới trẻ trong việc bảo vệ cơ sở hạ tầng quốc gia và xây dựng tương lai tươi sáng", ông nêu thêm.
Bài đăng xuất hiện sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 4/4 cho Iran 48 giờ để đạt thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự, trong đó có cầu và nhà máy điện, bị tàn phá. Ông Trump sau đó lùi hạn chót đến trước 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội).
Giới chức Iran bác bỏ tối hậu thư, cảnh báo "mọi hành động liều lĩnh" của Mỹ sẽ khiến toàn khu vực "chìm trong biển lửa".
Iran phụ thuộc chủ yếu vào các nhà máy nhiệt điện, nơi tạo ra hơn 95% lượng điện năng cung cấp cho khoảng 40,6 triệu người sử dụng, trong đó có 32,3 triệu hộ gia đình, theo Bộ Năng lượng Iran. Các chuyên gia cho rằng việc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran sẽ gây ra những hậu quả nặng nề đối với nước này.
Trong khi đó, Elai Rettig, trợ lý giáo sư về chính sách năng lượng tại Đại học Bar Ilan ở Israel, cho biết ngành điện Iran vốn bất ổn nên Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã tự đảm bảo nguồn điện dự phòng thông qua máy phát điện diesel và các nhà máy điện nhỏ đặt cạnh cơ sở của họ.
"Điều này đồng nghĩa các đợt mất điện diện rộng không chắc sẽ ngăn cản lực lượng này tiếp tục hoạt động và phóng tên lửa", chuyên gia Rettig nhận định.
Trước những lo ngại rằng tập kích các cơ sở dân sự có thể vi phạm luật pháp quốc tế, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tháng trước khẳng định quân đội Mỹ sẽ luôn hành động "trong khuôn khổ pháp luật". Bà giải thích rằng Tổng thống Trump đang gây sức ép để buộc Iran chấp nhận đàm phán, đồng thời cảnh báo năng lực quân sự của Mỹ "vượt xa tưởng tượng".
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 4/7 cho hay lực lượng nước này đã tiến hành các cuộc tấn công phối hợp bằng máy bay không người lái (UAV) vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ tại cảng ở St. Petersburg và một cơ sở quân sự ở Kronstadt, Nga.
"Đòn tấn công đêm qua đã đánh trúng cơ sở hạ tầng dầu mỏ tại cảng, nơi tạo ra nguồn thu cho chiến dịch của Nga, cũng như mục tiêu quân sự quan trọng tại Kronstadt", ông Zelensky cho hay, thêm rằng các mục tiêu nằm cách biên giới Ukraine hơn 850 km.
Bộ Tư lệnh Lực lượng Tác chiến Đặc biệt (SOF) của Ukraine xác nhận UAV của họ đã tấn công Kho cảng Dầu St. Petersburg. Một số UAV đã tiếp cận mục tiêu thành công, gây ra hỏa hoạn tại cơ sở này.
Kho cảng Dầu St. Petersburg là một trong những trung tâm chính ở vùng Baltic phục vụ xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ của Nga, với công suất xử lý hàng năm khoảng 12,5 triệu tấn. Sản phẩm dầu khí từ cảng này được xuất tới châu Phi và Trung Đông.
Thống đốc St. Petersburg Alexander Beglov xác nhận kho chứa dầu ở quận Kirovsk của thành phố đã bị tấn công và "sự cố kỹ thuật đã được khắc phục".
Ông Beglov cho biết thêm lực lượng phòng không Nga đã bắn hạ 72 UAV, trong đó có một chiếc rơi xuống cung điện Peterhof, nhưng không gây ra thương vong hay thiệt hại nào. Cung điện Peterhof là khu đất rộng lớn gồm các khu vườn và cung điện được xây dựng vào thế kỷ 18 dưới thời Sa hoàng Nga Peter I.
Theo Thống đốc vùng Leningrad Alexander Drozdenko, các mảnh vỡ từ UAV bị bắn hạ cũng rơi xuống khu vực cảng Vysotsk, phía bắc St. Petersburg và gần biên giới với Phần Lan.
Ukraine đang tăng cường các cuộc tấn công vào sâu bên trong lãnh thổ Nga, trong khuôn khổ "chiến dịch trừng phạt tầm xa 40 ngày" nhằm gây sức ép buộc Moskva chấp nhận đàm phán.
Các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine đã gây ra tình trạng thiếu nhiên liệu ở Nga, buộc nước này phải tìm cách nhập khẩu xăng dầu. Tổng thống Vladimir Putin đã kêu gọi quân đội cần cải thiện hệ thống phòng không và nỗ lực khắc phục tình trạng thiếu xăng dầu.
"Các máy bay không người lái (UAV) tấn công đã đe dọa trực tiếp hoạt động giao thông hàng hải trong khu vực. Lực lượng Mỹ đã bắn hạ chúng và sau đó tiến hành không kích các trạm radar giám sát bờ biển của Iran tại Goruk và trên đảo Qeshm để ngăn chặn những cuộc tấn công tiếp theo", Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cho biết trong một bài đăng trên X ngày 5/6.
Quân đội Mỹ khẳng định sẽ tiếp tục đáp trả "những hành động gây hấn phi lý của Iran để tự vệ".
Đây là vụ tấn công "ăn miếng trả miếng" mới nhất giữa Mỹ và Iran, đe dọa lệnh ngừng bắn vốn mong manh mà hai nước đã thiết lập hồi tháng 4, cũng như những nỗ lực đang diễn ra nhằm chấm dứt xung đột.
Quân đội Iran trước đó cho biết họ đã bắn "tên lửa cảnh cáo" vào hai tàu khu trục của Mỹ ở vịnh Oman, song lực lượng Mỹ phủ nhận.
Hồi đầu tuần, các UAV Iran đã gây hư hại nặng nề cho một nhà ga hành khách tại sân bay chính của Kuwait, làm một người thiệt mạng, hàng chục người bị thương và khiến sân bay này phải đóng cửa trong thời gian ngắn.
Hôm 3/6, Kuwait cho biết họ đã đánh chặn 30 tên lửa đạn đạo từ Iran, nói rằng Tehran có "hành động gây hấn nguy hiểm". Người dẫn chương trình nổi tiếng gốc Lebanon Mario Nawfal đăng trên X rằng Iran tấn công hai căn cứ lớn của Mỹ ở Kuwait là Ali Al Salem và Camp Arifjan.
CENTCOM sau đó thông báo Iran tấn công nhưng không đánh trúng mục tiêu nào.
Bất chấp các cuộc tấn công làm dấy lên lo ngại mới về nguy cơ lệnh ngừng bắn có thể đổ vỡ, Tổng thống Donald Trump hôm 5/6 vẫn tuyên bố trước các phóng viên rằng "tình hình với Iran dường như đang tiến triển khá tốt".
"Chúng ta sẽ giải quyết xong vấn đề Iran rất nhanh và kết quả sẽ rất rõ ràng dù bằng cách này hay cách khác, dù là bằng một văn bản ký kết hay bằng biện pháp cực kỳ cứng rắn", ông Trump phát biểu tại một sự kiện với nông dân ở Wisconsin. "Biện pháp cực kỳ cứng rắn có lẽ lại là cách dễ dàng hơn, nhưng chúng ta sẽ giải quyết xong xuôi".
