Hannah Bates, 30 tuổi, sống tại bang Michigan, Mỹ, năm 2019 quyết định vay 55.000 USD từ tập đoàn tài chính tư nhân Sallie Mae để theo học chương trình điều dưỡng. 6 năm sau, cô phải hầu tòa do bị Sallie Mae khởi kiện.
Bates cho biết sau khi tốt nghiệp năm 2022, mức lương 45.000 USD/năm của công việc y tá ở Michigan không đủ để cô trả khoản vay 1.500 USD mỗi tháng. Bates đã làm đơn đề nghị giảm mức thanh toán nhưng bị Sallie Mae từ chối, nên cô bắt đầu trả theo khả năng, khoảng 560 USD mỗi tháng.
Năm 2024, cô bất ngờ nhận được email thông báo “đã nhận khoản thanh toán cuối cùng” cho khoản vay. Bates gọi cho Sallie Mae và được giải thích đó có thể là lỗi hệ thống.
Nhưng hơn hai tháng sau, cô nhận cảnh báo tài khoản sắp vỡ nợ. Bates đã tìm cách thanh toán ngay trong ngày qua điện thoại để chặn quy trình này, nhưng tình trạng tài khoản không thay đổi. Sallie Mae sau đó chuyển sang đòi toàn bộ số dư, hỏi cô có thể trả một lần hoặc vay tiền người thân hay không. Năm tháng sau, công ty khởi kiện.
Tình cảnh tương tự cũng diễn ra với Ashley Carlson, 35 tuổi, người đã vay nợ sinh viên 55.000 USD để trang trải học phí. Năm 2023, khi công ty kiến trúc của Carlson làm ăn kém đi, cô không còn khả năng trả đủ khoản nợ sinh viên 800 USD mỗi tháng.
Suốt nhiều tháng, cô đã liên hệ với SoFi, công ty tư nhân quản lý các khoản vay của mình, để xin giảm số nợ sinh viên phải trả hoặc được tạm hoãn thanh toán vì khó khăn tài chính, nhưng không thành.
Hồi đầu năm 2024, Carlson mừng rỡ khi nhận được email thông báo: “Chúc mừng! Khoản vay sinh viên SoFi của bạn đã được thanh toán 100%”. Cô kiểm tra và thấy số dư nợ 0 USD.
“Có lẽ mình gặp may thật”, Carlson kể lại cảm nghĩ khi đó, cho biết cô tin nội dung email đúng những gì nó thể hiện, rằng bên cho vay đã chấp thuận đề nghị hỗ trợ, nên không hỏi thêm.
Hiện tại, cô ước mình đã hỏi. 10 tháng sau email chúc mừng, Carlson nhận được một phong bì màu vàng nhạt trước hiên, thông báo SoFi đã khởi kiện cô ra tòa để đòi toàn bộ số tiền.
Carlson sau đó mới biết số dư khoản vay về 0 USD không phải vì cô được xóa nợ, mà vì khoản vay của cô bị xếp vào diện “vỡ nợ” và đã được chuyển sang một bên thứ ba. Đến nay, cô vẫn không biết đơn vị nào đang quản lý số nợ này.
Carlson nói cô không được thông báo khoản vay đã chuyển cho bên thứ ba. Trong khi đó, SoFi giải thích rằng email chúc mừng hồi đầu năm 2024 là lỗi hệ thống, không giúp người vay được xóa nghĩa vụ trả nợ, và công ty đã liên hệ về phương án khắc phục nợ quá hạn.
Tuy nhiên, Carlson khẳng định cô không nhận được các thông báo này. SoFi cũng không thể cung cấp các tài liệu chứng minh.
Trường hợp như của Bates và Carlson cho thấy tình trạng thiếu minh bạch mà nhiều người vay nợ sinh viên tư nhân gặp phải khi khoản vay tiến gần ngưỡng vỡ nợ, thường sau khoảng 120 ngày không thanh toán đầy đủ.
Qua phỏng vấn hàng chục người vay, luật sư và đại diện ngành, cũng như rà soát hồ sơ tòa án và các tài liệu công khai khác, Business Insider ghi nhận nhiều trường hợp người vay không nắm rõ được số dư, nhận thông báo mâu thuẫn hoặc bị kiện sau khi vỡ nợ.
Dữ liệu khiếu nại gửi Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng Mỹ (CFPB) trong 10 năm qua cũng cho thấy hàng trăm vụ liên quan đến chuyển giao khoản vay sinh viên, thiếu hoặc sai hồ sơ, không thể nắm rõ tình trạng thanh toán.
“Không phải lúc nào mọi thứ cũng minh bạch”, và một số vụ chuyển giao nợ có thể đi kèm “sự che khuất thông tin”, Richard Gaudreau, luật sư phá sản tại New Hampshire, người đại diện cho người vay trong các vụ kiện liên quan đến vỡ nợ vay sinh viên, nói.
Theo Simon Goldenberg, luật sư chuyên xử lý nợ tại New York, thông tin thiếu rõ ràng không đồng nghĩa với vi phạm. Dù các tổ chức cho vay tư nhân “có thể làm tốt hơn nhiều” trong việc liên lạc với người vay, chuẩn mực hợp lý trong thực tế và chuẩn mực hợp pháp không phải lúc nào cũng giống nhau.
Những trường hợp như của Carlson có thể gia tăng sau khi đợt cải tổ của Tổng thống Donald Trump về cơ chế trả nợ vay sinh viên có hiệu lực từ tháng 7.
Chính sách mới thu hẹp ưu đãi trả nợ trong hệ thống liên bang và áp trần vay với chương trình sau đại học, có thể khiến nhiều người phải tìm đến các tổ chức cho vay tư nhân. Trong khi đó, Nhà Trắng kỳ vọng các trường đại học sẽ giảm học phí để thích ứng, sau khi học phí niêm yết đã tăng gấp đôi trong 30 năm qua ở cả trường công và tư.
Khi liên hệ với người vay, bên cho vay phải tuân thủ đạo luật năm 1977 về thời điểm và tần suất liên lạc, đồng thời cần có sự đồng ý nếu trao đổi ngoài khung giờ thông thường, nếu không sẽ bị phạt tiền, kiện tụng hoặc bị cơ quan liên bang xử lý.
Đại diện SoFi cho biết công ty thường xuyên trao đổi với người vay, bao gồm việc đưa ra phương án hoãn thanh toán hoặc gia hạn thời hạn trả nợ, giúp “phần lớn người vay gặp khó khăn tránh rơi sâu hơn vào quá hạn hoặc vỡ nợ”.
Dữ liệu CFPB cho thấy vay sinh viên tư nhân chiếm khoảng 10% thị trường vay sinh viên trị giá 1.850 tỷ USD năm 2025 tại Mỹ, song lại là nguồn gốc của khoảng 1/4 số khiếu nại về vay sinh viên gửi tới cơ quan này. Dù người vay từ các công ty tài chính tư nhân nhìn chung có nền tảng tài chính tốt hơn nhóm vay từ cơ quan liên bang, các vấn đề về liên lạc lại là điểm nghẽn lớn.
Báo cáo CFPB tháng 1 cho biết 58% khiếu nại năm 2025 liên quan đến khó khăn khi làm việc với bên cho vay, trong đó có tình trạng thiếu minh bạch, phản hồi chậm hoặc thông tin gây rối.
Theo Julie Margetta Morgan, cựu quan chức cấp cao tại Bộ Giáo dục cùng CFPB dưới thời tổng thống Joe Biden, việc CFPB giảm ưu tiên giám sát vay sinh viên dưới chính quyền Trump, trong khi các biện pháp bảo vệ người vay thay đổi tùy từng bang, khiến người vay ngày càng phải tự xoay xở để hiểu quyền của mình và phát hiện khi nào các quyền đó bị vi phạm.
Carlson và Bates nói họ không đủ tiền thuê luật sư, nên phải tìm đến AI nhờ tư vấn. “Họ cố mọi cách, còn tôi phải tự tìm phương án xử lý. Rất khó nếu không có luật sư, phải tự làm mọi thứ”, Bates nói. “Không ai đáng phải trải qua chuyện này. Nó đang thực sự nuốt chửng đời tôi”.
Tờ The Wall Street Journal ngày 29.4 dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump đã chỉ thị trợ lý chuẩn bị cho việc kéo dài phong tỏa Iran.
Theo đó, trong các cuộc họp gần đây, ông Trump chọn cách tiếp tục bóp nghẹt nền kinh tế và xuất khẩu dầu của Iran bằng cách ngăn chặn tàu thuyền ra vào cảng biển của nước này.
Nhà lãnh đạo tin rằng những phương án khác như khôi phục chiến sự hoặc rút khỏi xung đột đều mang nhiều rủi ro hơn việc duy trì phong tỏa.
Đến nay, ông Trump cảm thấy thoải mái với việc duy trì phong tỏa lâu dài, cách mà ông cho là đang đẩy Iran về phía "tình trạng sụp đổ". Một quan chức Mỹ cấp cao nói rằng việc phong tỏa đang phá hủy kinh tế Iran vì khiến nước này gặp khó trong việc lưu trữ dầu chưa bán được, và buộc Tehran phải đưa ra đề xuất mới.
Việc đơn phương chấm dứt chiến sự mang lại lối thoát nhanh chóng cho xung đột và giải tỏa áp lực cho kinh tế Mỹ và toàn cầu. Tuy nhiên, đề xuất mới của Iran vào cuối tuần qua sẽ cho phép nước này đặt ra điều kiện cho lối thoát đó.
Việc khôi phục chiến sự có thể làm suy yếu Iran thêm nhưng nhiều khả năng hứng chịu đòn đáp trả, khiến hạ tầng năng lượng vùng Vịnh bị thiệt hại thêm, gia tăng chi phí xung đột.
Tuy nhiên, việc duy trì phong tỏa cũng làm kéo dài xung đột và đẩy giá xăng dầu lên cao, tác động đến ông Trump và đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 tới. Việc phong tỏa đã khiến số lượng tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz giảm xuống mức thấp nhất từ đầu xung đột.
Iran được cho là đã đưa ra đề xuất mới gồm 3 bước là mở cửa eo biển Hormuz, chấm dứt phong tỏa và sẽ đàm phán về chương trình hạt nhân vào giai đoạn sau. Tuy nhiên, ông Trump có vẻ như không đồng ý với đề xuất này và nói với các trợ lý vào hôm 27.4 rằng đề xuất cho thấy Iran không đàm phán một cách thiện chí.
Theo CNN, các nguồn tin gần gũi với tiến trình đàm phán tiết lộ rằng các nhà đàm phán tại Pakistan dự kiến nhận được đề xuất mới từ Iran trong vài ngày tới, sau khi ông Trump tỏ ý không chấp nhận phiên bản trước đó.
"Iran không thể tự mình giải quyết vấn đề. Họ không biết cách ký một thỏa thuận phi hạt nhân. Tốt hơn là họ nên sớm khôn ngoan hơn", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm nay 29.4, kèm bức ảnh chế ông cầm súng với dòng cảnh báo sẽ không mềm mỏng nữa.
Giờ đây, các máy bay và các tàu khu trục Mỹ buộc phải theo dõi những xuồng cao tốc hoạt động theo kiểu "bầy đàn" của Iran trong một tuyến đường năng lượng quan trọng.
“Tôi đã ra lệnh cho Hải quân Mỹ bắn hạ và loại bỏ bất kỳ con thuyền nào, dù là thuyền nhỏ”, ông Trump viết trên mạng xã hội ngày 23/4, cáo buộc các phương tiện của Iran đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Mục tiêu của “hạm đội muỗi" Iran đã được giới chức Mỹ biết đến từ nhiều năm, và các đơn vị thử nghiệm vũ khí thường xuyên đánh giá khả năng của các tàu chiến trong việc đối phó với lực lượng này.
Thuật ngữ "hạm đội muỗi" đã có từ lâu năm, ám chỉ lực lượng tàu nhỏ, nhanh, hoạt động số lượng lớn. Mấu chốt của chiến lược này là triển khai phương tiện nhỏ, chi phí thấp để gây khó cho đối thủ mạnh hơn, tạo ra thế bất đối xứng.
Trong giai đoạn căng thẳng năm 2020, ông Trump từng chỉ đạo hải quân nhắm vào “các xuồng vũ trang của Iran” gây ảnh hưởng tới tàu Mỹ.
Mệnh lệnh lần này của ông Trump làm suy yếu những tuyên bố trước đó của chính quyền rằng hải quân Iran đã bị phá hủy nặng nề.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt đã hạ thấp mối đe dọa từ các “xuồng vũ trang tốc độ cao” của Iran trong một cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 22/4, khẳng định Mỹ đã phá hủy năng lực hải quân thông thường của Iran. Tuy nhiên, theo các chuyên gia mối đe dọa từ phía Tehran vẫn còn tồn tại.
Đồng thời, điều này cũng để lại những câu hỏi chưa được giải đáp về mức độ hoạt động rải thủy lôi của Iran, điều mà Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ chưa công bố chi tiết.
Quy mô đội xuồng nhỏ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng chưa rõ ràng, với một ước tính năm 2019 của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ cho rằng có hàng trăm phương tiện như vậy trên khắp vịnh Ba Tư.
Các cuộc không kích của Mỹ có thể đã làm suy yếu hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Iran “đến mức không thể triển khai các bãi thủy lôi quy mô lớn, có tổ chức”, theo Tiến sĩ Steve Wills, nhà phân tích tại Trung tâm Chiến lược Hàng hải.
Cuộc xung đột kéo dài gần 8 tuần vẫn chưa ngã ngũ, khi Mỹ từ chối dỡ bỏ phong tỏa nếu chưa có thỏa thuận, còn Iran tuyên bố sẽ không có thỏa thuận nào nếu lệnh phong tỏa của Mỹ chưa được dỡ bỏ.
Nếu được thực thi, mệnh lệnh của ông Trump báo hiệu sự thay đổi trong cách thức tác chiến và có thể làm suy yếu lệnh ngừng bắn đã được duy trì hơn 2 tuần. Cho đến nay, Mỹ chủ yếu dựa vào không kích để tấn công các mục tiêu hải quân và trên bộ, đồng thời giữ mức độ đe dọa đối với lực lượng của mình ở mức thấp.
Một cuộc “mèo vờn chuột” trên biển có nguy cơ khiến tàu Mỹ bị cuốn vào làn đạn đan chéo. “Đây là một điểm đòn bẩy mà Iran đang nắm giữ”, Đô đốc nghỉ hưu William McRaven, cựu chỉ huy lực lượng tác chiến đặc biệt Mỹ nhận định.
“Đừng nhầm lẫn, họ vẫn có thể kiểm soát eo biển Hormuz”, ông McRaven nói. Các xuồng tấn công nhanh “đặt tàu của chúng ta vào tình thế nguy hiểm, với UAV, với tên lửa đạn đạo tầm ngắn”, ông nhận định.
Khi kết hợp các xuồng nhỏ với hệ thống tên lửa mặt đất mạnh mẽ, Iran sẽ có thể tạo một hệ thống chống tiếp cận/chống xâm nhập hoàn chỉnh nhằm ngăn Hải quân Mỹ cố gắng áp sát eo biển Hormuz”, Tiến sĩ James Russell, cựu quan chức chính sách Trung Đông của Lầu Năm Góc nhận định.
Ngày 6-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa sẽ tiêu diệt Iran "chỉ trong một đêm" nếu Tehran không đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz trước thời hạn chót là 20h tối 7-4 (giờ Mỹ).
Theo Đài BBC, Washington gần đây đã liên tục gây áp lực quân sự, cũng như ông Trump từng kêu gọi các nước tự bảo vệ tuyến vận tải, khiến nhiều quốc gia tại châu Á đã chủ động chọn con đường ngoại giao trực tiếp với Iran để đạt được các thỏa thuận riêng về việc lưu thông qua Hormuz, thay vì chờ đợi một giải pháp quân sự từ Mỹ.
Cụ thể, Pakistan hôm 28-3 thông báo rằng Iran đã đồng ý cho 20 tàu của nước này đi qua eo Hormuz. Ngoại trưởng Pakistan gọi đây là "cử chỉ tích cực và mang tính xây dựng", đồng thời nhấn mạnh: "Đối thoại, ngoại giao và các biện pháp xây dựng lòng tin là con đường duy nhất để tiến lên phía trước".
Iran cũng công khai hoan nghênh các tàu treo cờ Ấn Độ được đi qua eo biển. Đại sứ quán Iran tại Ấn Độ viết trên X: "Những người bạn Ấn Độ của chúng tôi hoàn toàn an toàn, không có gì phải lo lắng". Đáp lại, Ngoại trưởng Ấn Độ cho biết việc tàu chở dầu của nước này được lưu thông là kết quả của ngoại giao.
Trung Quốc - nước mua dầu Iran lớn nhất - cũng xác nhận một số tàu của họ đã đi qua eo biển, dù không nêu chi tiết. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy bất chấp xung đột, hàng triệu thùng dầu Iran (đang bị Mỹ trừng phạt) vẫn được vận chuyển tới Trung Quốc trong những tuần gần đây.
Kể từ khi chiến sự bùng nổ, Bắc Kinh đã duy trì quan hệ ngoại giao thân thiện với Tehran và cùng Pakistan nỗ lực làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn giữa các bên tham chiến.
Mới đây nhất, Ngoại trưởng Philippines cho biết Iran đã cam kết đảm bảo "hành trình an toàn, không bị cản trở và nhanh chóng" cho các tàu nước này, sau cuộc điện đàm được đánh giá là "rất hiệu quả" nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng và phân bón.
Dù vậy, giới quan sát cho rằng các thỏa thuận hiện nay vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, chẳng hạn như chưa có thông tin cụ thể liệu các đảm bảo an toàn áp dụng cho toàn bộ tàu của một quốc gia hay chỉ một số chuyến cụ thể, hay việc các tàu có phải trả phí để được đi qua hay không.
Ví dụ, Công ty vận tải Mitsui OSK Lines cho biết một tàu Nhật Bản chở khí tự nhiên hóa lỏng cuối tuần qua đã an toàn đi qua eo biển Hormuz, nhưng không bình luận về việc có phải trả phí cầu đường hay không và làm thế nào thủy thủ đoàn đảm bảo được chuyến đi an toàn.
Malaysia cũng cho biết một số tàu chở dầu của họ đã được Iran cho phép đi qua miễn phí, nhưng chưa rõ liệu các tàu Malaysia khác có được hưởng bảo đảm tương tự hay không.
Ngoài ra, chuyên gia Roger Fouquet tại Đại học Quốc gia Singapore cũng nhận định Iran có thể đang "tách bạch giữa quan hệ đồng minh và mức độ tham gia thực tế vào xung đột", khi vẫn cho phép tàu của một số quốc gia có liên hệ với Mỹ - như trường hợp của Philippines - được lưu thông.
Do đó nhà kinh tế năng lượng Shi cho rằng dù các thỏa thuận này đánh dấu một bước tiến ngoại giao đáng chú ý, nhưng chúng chỉ giúp giảm áp lực ngắn hạn cho chuỗi cung ứng năng lượng, chưa phải là giải quyết triệt để cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz khi chiến sự vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
