Tuần này, Cơ quan Khí tượng và Đại dương Mỹ (NOAA) và cơ quan Australia cùng cảnh báo về hiện tượng siêu El Nino mạnh nhất lịch sử ghi nhận. Các tổ chức lưu ý hiện tượng này thường gây xáo trộn khí hậu, gia tăng lượng mưa khu vực châu Mỹ, khô hạn tại châu Á.
Báo cáo tuần trước của các tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc nhận định, El Nino năm nay là “đòn kép” lên châu Á – Thái Bình Dương, trong bối cảnh khu vực này đang chật vật với chi phí phân bón và năng lượng leo thang do xung đột Trung Đông.
Thái Lan là một ví dụ điển hình về cuộc khủng hoảng kép giữa cú sốc khí hậu và kinh tế. Họ nhập khẩu 52% phân đạm từ vùng Vịnh. Trong khi đó, lúa chính vụ của họ trổ bông vào tháng 9-11, trùng thời điểm diễn ra siêu El Nino năm nay. Tức là, hoạt động sản xuất lúa gạo Thái Lan phải đối mặt cùng lúc với áp lực chi phí đầu vào cùng hiện tượng nắng nóng, thiếu nước.
Tương tự giai đoạn 2015-2016, siêu El Nino năm nay đe dọa làm sụt giảm sản lượng trồng trọt và đẩy giá lương thực tăng cao.
Indonesia và Philippines cũng chịu ảnh hưởng nặng nề, khiến sức mua hộ gia đình sụt giảm, cùng tình trạng lạm phát tăng cao. Riêng Philippines, lạm phát tháng 4 nước này đã ở mức 7,2%, cao nhất trong 3 năm.
Ông Paul Teng, nghiên cứu viên cao cấp tại Chương trình Biến đổi Khí hậu Đông Nam Á của Viện Yusof Ishak (ISEAS, tại Singapore), cho biết ngay cả với vùng trồng lúa bằng hệ thống tưới tiêu, nông dân vẫn gặp tình trạng thiếu nước do mực nước trong hồ chứa cùng hệ thống thủy lợi giảm sút. Ông dự báo các thị trường dễ bị tổn thương như Thái Lan, Philippines, Indonesia và Campuchia có thể chứng kiến sản lượng lúa gạo giảm 2-8% so với các năm trước, với tổn thất cục bộ lớn hơn tùy vào hình thái thời tiết khu vực.
Dầu cọ cũng là mặt hàng đáng lo ngại, bởi Indonesia và Malaysia cung ứng tới 85% nguồn cung toàn cầu. Khác với cây lúa, tác động lên cọ chỉ có thể cảm nhận sau 6-12 tháng, khi buồng quả tươi cùng tỷ lệ chiết xuất dầu suy giảm.
Cũng theo phân tích từ các cơ quan của Liên Hợp Quốc, quốc gia lưu vực sông Mekong gồm Campuchia, Lào và Việt Nam dù chịu ảnh hưởng từ biến đổi khí hậu và áp lực kinh tế, nhưng không nằm trong nhóm rủi ro cao nhất như Thái Lan và Indonesia.
Cùng với Đông Nam Á, Ấn Độ cũng đối mặt với mối nguy kép từ hiện tượng siêu El Nino. Nắng nóng cực đoan cùng mùa mưa thấp nhất trong 11 năm làm dấy lên nguy cơ sụt giảm sản lượng thu hoạch, đẩy giá thực phẩm leo thang.
Ngoài ra, siêu El Nino có thể gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng tiếp theo, khi mực nước hồ chứa của các nhà máy thủy điện giảm mạnh. Bà Dinita Setyawati, chuyên gia cấp cao tại tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, lưu ý tỷ trọng thủy điện khá cao tại khu vực ASEAN, đặc biệt các nước thuộc lưu vực sông Mekong, Nepal và một số vùng của Malaysia.
Bà lấy ví dụ năm 2022, một đợt nắng nóng tại Trung Quốc khiến sản lượng thủy điện Tứ Xuyên giảm hơn 50%, gây ra tình trạng gián đoạn điện hộ gia đình lẫn sản xuất công nghiệp. Trong bối cảnh sản xuất điện nguy cơ sụt giảm, nhu cầu tiêu thụ lại tăng lên. Nắng nóng cực đoan có thể gây áp lực lớn lên lưới điện thành phố, khi nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng vọt.
Với cộng đồng người yếu thế, ông Steve Yim, Giám đốc Trung tâm Biến đổi khí hậu và Sức khỏe môi trường thuộc Đại học Công nghệ Nanyang (NTU) Singapore, lưu ý nguy cơ kiệt sức với những công việc ngoài trời như công nhân xây dựng, logistics và shipper giao hàng.
Theo một nghiên cứu từ Đại học Dartmouth (thuộc nhóm Ivy League của Mỹ), 3 siêu El Nino diễn ra gần đây nhất là vào các năm 1991-1992, 1997-1998, và 2015-2016, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ USD. Trong đó, riêng hiện tượng năm 1997-1998 khiến các nền kinh tế mất 5.700 tỷ USD. Tính chung trong thế kỷ qua, họ ước tính El Nino ảnh hưởng 84.000 tỷ USD tới các nền kinh tế.
Ông Justin Sentian, giáo sư về biến đổi khí hậu và khoa học khí quyển tại Đại học Malaysia Sabah (UMS), cảnh báo tình trạng biến đổi khí hậu có thể khiến tần suất diễn ra siêu El Nino tăng gấp đôi trong thế kỷ tới.
Theo dữ liệu từ Trung tâm Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), đến cuối tháng 5, toàn thị trường có hơn 13,1 triệu tài khoản chứng khoán, tăng khoảng 1,3 triệu tài khoản so với đầu năm.
Nhà đầu tư cá nhân "gánh" thị trường
Số lượng tài khoản chứng khoán tăng nhanh cho thấy dòng tiền cá nhân vẫn tiếp tục chảy mạnh vào thị trường, đặc biệt khi lãi suất tiết kiệm duy trì ở mức thấp và nhiều nhóm cổ phiếu ghi nhận diễn biến tích cực.
Dòng vốn từ nhà đầu tư cá nhân đã và đang là trụ đỡ, gánh thị trường chứng khoán khi dòng vốn ngoại liên tục rút ròng. Không chỉ gia tăng về số lượng tài khoản mà thanh khoản thị trường cũng có lúc bùng nổ lên hàng tỷ USD (trong đó hơn 90% giá trị giao dịch đến từ nhà đầu tư cá nhân).
Giới phân tích cho rằng sự gia tăng nhanh của số lượng tài khoản là tín hiệu tích cực đối với sự phát triển của thị trường vốn trong dài hạn. Tuy nhiên, điều này cũng dẫn đến nhiều vấn đề trong bối cảnh dòng tiền cá nhân ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường.
Trao đổi với phóng viên Dân trí tại số ChatToday ngày 16/6, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối ngân hàng đầu tư kiêm Phó Giám đốc kinh doanh Chứng khoán An Bình - cho biết việc dòng tiền nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng lớn khiến chỉ số biến động. Bởi, đa số nhà đầu tư cá nhân trong nước vẫn còn tư duy lướt sóng, đầu tư “3 chữ cái”.
Rủi ro thứ hai liên quan đến tính đòn bẩy, ông Minh chỉ ra do nhà đầu tư cá nhân rất thích dùng margin (vay ký quỹ). Hệ quả, những tháng gần đây tuy thanh khoản thị trường thấp, chỉ số biến động mạnh song dư nợ margin tại các công ty chứng khoán liên tục tăng cao. “Rõ ràng, margin cũng là một yếu tố khiến rủi ro thị trường tăng cao”, chuyên gia nhấn mạnh.
Cuối cùng, khi thị trường thống lĩnh bởi dòng vốn cá nhân như hiện nay, cũng khiến nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp giảm đi. Và điều này khiến thị trường càng thêm trầm lắng, hàng hóa không đa dạng và chưa đủ sức hấp dẫn dòng vốn ngoại trở lại.
Dòng vốn ngoại liên tục rút ròng, do đâu?
Về dòng vốn nhà đầu tư nước ngoài, xu hướng rút ròng vẫn chưa dừng lại. Có nhiều lý do chính khiến dòng vốn ngoại rút ròng liên tục. Thứ nhất, môi trường lãi suất cao trên toàn cầu.
Kể từ năm 2022, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã liên tục tăng mạnh lãi suất để kiềm chế lạm phát. Việc lãi suất tại các thị trường lớn như Mỹ neo ở mức cao đã khiến dòng tiền có xu hướng rút ra khỏi các thị trường mới nổi (Emerging Markets) và cận biên để quay trở về Mỹ.
Thứ hai, thay đổi chính sách tiền tệ của Nhật Bản. Theo ông Minh, đây là một yếu tố quan trọng tác động đến dòng vốn toàn cầu. Trước đây, nhà đầu tư thường vay đồng Yên với lãi suất cực thấp để đầu tư vào các thị trường có tỷ suất sinh lời cao hơn. Tuy nhiên, khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất trong giai đoạn 2024-2025, hoạt động này bị thu hẹp, buộc các tổ chức phải bán tài sản tại các thị trường mới nổi để rút vốn về.
Thứ ba, sự dịch chuyển dòng vốn sang các nhóm ngành công nghệ và AI. Dòng tiền toàn cầu đang có sự ưu tiên rõ rệt, tập trung vào các thị trường có những doanh nghiệp dẫn đầu về công nghệ, chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đài Loan (Trung Quốc). Trong khi đó, Việt Nam hiện chưa có nhiều hàng hóa thuộc các nhóm ngành hấp dẫn này để giữ chân hoặc thu hút thêm dòng vốn ngoại.
Thứ tư, áp lực từ lãi suất trong nước tăng. Từ cuối quý III/2025 đến quý I, lãi suất trong nước của Việt Nam có dấu hiệu nóng lên, do vấn đề thanh khoản hệ thống ngân hàng. Môi trường lãi suất cao làm tăng chi phí vốn và khiến dòng tiền trở nên thận trọng hơn với các kênh đầu tư rủi ro như chứng khoán.
Cuối cùng là rủi ro địa chính trị. Hiện nay, các biến động địa chính trị thế giới, điển hình như căng thẳng giữa Mỹ và Iran, đã tạo ra tâm lý lo ngại, dẫn đến các đợt điều chỉnh mạnh và thúc đẩy dòng vốn ngoại rút về các kênh trú ẩn an toàn hơn.
Đặc biệt, làn sóng IPO tại Việt Nam tuy bùng nổ, song chuyên gia cho rằng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của khối ngoại để thu hút dòng tiền quay trở lại.
Dù vậy, dự báo nửa cuối năm, cụ thể là từ tháng 8, thị trường dự kiến sẽ có những chuyển biến lạc quan hơn. Động lực thứ nhất đến từ việc thị trường được nâng hạng sẽ thu hút dòng vốn ngoại tỷ USD mới - bù đắp cho dòng vốn rút ròng từ năm 2022 đến nay.
Cùng với đó, sự thoái vốn của khối doanh nghiệp Nhà nước, tập trung tại nhóm viễn thông, dầu khí, tài chính… đặc biệt đúng với khẩu vị của khối ngoại, cũng dự báo tạo cú huých mới cho thị trường.
Chuyên gia dự báo 3 nhóm cổ phiếu tiềm năng
Thứ nhất, nhóm “cổ phiếu vua” mảng ngân hàng được kỳ vọng sẽ tăng tốc trở lại. Nhóm thứ hai đáng quan tâm là nhóm cổ phiếu chứng khoán. Cuối cùng là nhóm các công ty Nhà nước.
Trong khuôn khổ Diễn đàn Tài chính 2026 “Khơi thông dòng vốn, kết nối đa kênh” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức vào chiều 20/5, ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp Ngân hàng TMCP Phát triển TPHCM (HDBank), đã chỉ ra nguyên nhân khiến nhiều công ty khó tiếp cận vốn ngân hàng.
Một năm ngân hàng gặp doanh nghiệp chỉ 4 lần, do đó quyết định cho vay luôn rủi ro
Theo ông, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn cho rằng chỉ cần có báo cáo tài chính kiểm toán cũng như tài sản đảm bảo là đủ để tiếp cận vốn. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của ngân hàng, điều quan trọng hơn là chất lượng và độ trung thực của các báo cáo đó, cũng như cấu trúc tài chính của doanh nghiệp có đủ an toàn để ngân hàng chấp nhận rủi ro hay không.
Ông dẫn lại lời từ một ngân hàng nước ngoài từng nói: “Nếu anh cần vay 1 triệu USD thì hãy tự có 500.000 USD trước, chúng tôi sẽ cho anh vay 500.000 USD còn lại. Ngày nay nghe có vẻ quá thận trọng vì ở Việt Nam hiện nay nhiều khoản vay có thể lên tới 70-75% nhu cầu vốn nhưng họ có cơ sở rất rõ ràng. Họ nói một năm tôi giỏi lắm chỉ gặp anh được 4 lần, tức là 4 quý. Còn lại hơn 360 ngày tôi không ở cạnh doanh nghiệp. Vì vậy, quyết định cho vay luôn là quyết định rủi ro”.
Do đó, trong nhiều trường hợp, tài sản bảo đảm chỉ là yếu tố thứ cấp bởi nếu thị trường biến động, ngân hàng cũng chưa chắc thu hồi được đầy đủ giá trị tài sản khi xử lý nợ. Điều cốt lõi vẫn nằm ở sức khỏe tài chính, dòng tiền và khả năng vận hành của doanh nghiệp.
Từ góc nhìn rộng hơn, ông Phương cho rằng Việt Nam cần cải thiện mạnh xếp hạng tín nhiệm quốc gia để nâng khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí thấp hơn. Hiện, mức xếp hạng tín nhiệm hiện nay của Việt Nam vẫn dưới ngưỡng đầu tư an toàn, trong khi nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan đã đạt ngưỡng này từ nhiều năm trước. Nếu Việt Nam cải thiện được xếp hạng tín nhiệm, chúng ta sẽ vay được với lãi suất thấp hơn và kỳ hạn dài hơn.
Hiện nay, bối cảnh vĩ mô toàn cầu đang có biến động phức tạp: xung đột địa chính trị, áp lực lạm phát, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng đặt ra những thách thức cấp bách. Trong nước, dù quy mô tín dụng mở rộng, nhưng việc tiếp cận vốn của doanh nghiệp vẫn còn nhiều rào cản với chi phí vốn có xu hướng tăng cao.
Trong khi thị trường chứng khoán và kênh trái phiếu doanh nghiệp cần thêm thời gian để có thanh khoản, thì bước chuyển quan trọng cho thị trường vốn tập trung vào Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam. Đây được kỳ vọng không chỉ là một kênh dẫn vốn mới mà còn là hạ tầng tài chính trọng yếu, kết nối doanh nghiệp trong nước với các định chế tài chính toàn cầu.
TPHCM sắp có sàn giao dịch tài chính hàng hải trong Trung tâm tài chính quốc tế, dự thu hút 300 tỷ USD giao dịch mỗi năm
Chia sẻ tại sự kiện, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế TPHCM (VIFC-HCMC), cho biết quy chế hoạt động của trung tâm hiện vẫn đang chờ Hội đồng điều hành thông qua trước khi chính thức vận hành. Tuy nhiên, công tác chuẩn bị cho giai đoạn triển khai thực tế đã được xúc tiến mạnh trong thời gian qua, từ xây dựng hạ tầng, hoàn thiện chiến lược phát triển đến các hoạt động xúc tiến đầu tư trong và ngoài nước.
Về định hướng phát triển, VIFC-HCMC xác định 4 trụ cột chính, trong đó tài chính hàng hải được xem là một trong những mũi nhọn chiến lược. Vị này tiết lộ Hệ sinh thái Trung tâm tài chính hàng hải quốc tế (IMFC) sẽ được ra mắt chính thức vào ngày mai 21/5.
Trung tâm tài chính hàng hải được định vị là nơi cung cấp các dịch vụ như cho thuê tài chính, thanh toán xuất nhập khẩu xuyên biên giới, bảo hiểm hàng hải - hàng không và tái bảo hiểm. Ước tính tổng giá trị giao dịch liên quan đến các cụm cảng lớn như Cái Mép - Thị Vải, Tân Cảng hay cảng Cần Giờ trong tương lai có thể vượt 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, khoảng 80-90% giao dịch tài chính liên quan hiện vẫn được thực hiện ở nước ngoài, chủ yếu tại Singapore và Hong Kong.
Một trong những nguyên nhân lớn là vấn đề pháp lý. Các giao dịch tài chính hàng hải thường có tần suất tranh chấp cao, trong khi cơ chế xử lý tại Việt Nam chưa đáp ứng được chuẩn mực quốc tế.
Vì vậy, IMFC đang hướng tới việc xây dựng cơ chế trọng tài và tòa án quốc tế riêng, áp dụng thông luật Anh nhằm tăng khả năng thu hút giao dịch toàn cầu. Song song đó là cơ chế dòng vốn linh hoạt hơn so với khuôn khổ hiện hành trong nước.
“Nếu tháo gỡ được hai nút thắt này, chúng tôi kỳ vọng có thể kéo khoảng 30% giao dịch tài chính hàng hải của Việt Nam về thực hiện tại IFC, tương đương khoảng 300 tỷ USD mỗi năm”, ông Huân nói.
Ngày 22-4, tin từ UBND tỉnh Gia Lai cho hay ông Dương Mah Tiệp - Phó chủ tịch UBND tỉnh - đã có kết luận về việc xử lý đơn kiến nghị của các hộ dân nhận khoán chè tại Công ty cổ phần Chè Biển Hồ.
Được biết sau khi cổ phần hóa năm 2018, Công ty cổ phần Chè Biển Hồ được giao quản lý 607ha đất trồng chè và cà phê, đất bờ lô cùng đất trụ sở, nhà máy, hồ và công trình thủy lợi theo hình thức cho thuê đất.
Đến tháng 4-2025, công ty đề nghị chuyển đổi một phần diện tích trồng chè sang trồng cà phê vì lý do hoạt động sản xuất chè những năm gần đây kém hiệu quả, khó tiêu thụ dẫn tới thua lỗ. Do đó đề xuất chuyển đổi 236,9ha chè sang trồng cà phê, chỉ giữ lại 62,7ha chè phục vụ cảnh quan, du lịch.
Tháng 6-2025, UBND tỉnh Gia Lai thống nhất cho chuyển đổi phần diện tích trên sang trồng cà phê và giữ lại 62,7ha chè gắn với cảnh quan du lịch hàng thông trăm tuổi, chùa Bửu Minh, hồ Ya Lũ tại khu vực Biển Hồ.
Tuy nhiên tháng 9-2025, công ty đã nêu tiếp tục có văn bản đề nghị chuyển đổi bổ sung 40ha chè tại khu vực hồ Ya Lũ sang trồng cà phê.
UBND tỉnh Gia Lai không thống nhất đề nghị trên bởi khu vực này có giá trị đặc trưng về cảnh qua, văn hóa, du lịch. Nằm trong phạm vi nghiên cứu lập quy hoạch chung khu du lịch Biển Hồ - Chư Đăng Ya. Đồng thời tỉnh yêu cầu Công ty cổ phần Chè Biển Hồ tiếp tục quản lý, sử dụng diện tích chè theo đúng cam kết.
Đối với việc công ty chuyển đổi nhiều diện tích chè sang trồng cà phê, nhiều người lao động nhận khoán chè của công ty đã có nhiều khiếu nại, kiến nghị.
Trước tình hình trên, UBND tỉnh Gia Lai quyết định thống nhất giữ nguyên hiện trạng diện tích 62,7ha chè gắn với cảnh quan du lịch theo chủ trương của UBND tỉnh trước lúc sáp nhập.
Ngoài ra yêu cầu việc quản lý, sử dụng diện tích trồng chè phải đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân; gắn với yêu cầu bảo tồn cảnh quan, phát triển du lịch theo định hướng quy hoạch.
