Người thợ may này là chỗ quen biết của gia đình tôi. Hơn hai mươi năm trước, thay vì vào đại học hay đi làm công nhân, cô quyết định học nghề may. Số tiền học nghề khi đó tương đương vài chỉ vàng, là khoản đầu tư không hề nhỏ đối với một gia đình nông thôn. Sau khi học xong, cô mở tiệm tại nhà.
Đến nay, khi nhiều người cùng thời đã nghỉ việc hoặc liên tục chuyển nghề, cô vẫn sống tốt bằng chiếc máy may của mình. Tay nghề càng cao, khách càng đông.
Chỉ cần đo số đo, vẽ rập, cắt và may, cô có thể tạo ra những bộ đồ vừa vặn với từng người. Điều quan trọng hơn là hiện nay rất khó tìm được một người may giỏi như vậy.
Trước Tết, tôi đi chợ quê, ghé vào một sạp mua vài mét vải may áo bà ba làm quà cho mẹ. Những tấm vải đẹp, hoa văn đa dạng, màu sắc bắt mắt. Người mua chỉ cần nói với chủ sạp là họ cắt cho một khúc vải đủ may áo bà ba. Tiền vải chỉ khoảng 120 nghìn đồng.
Về nhà, mẹ tôi bảo nếu muốn có áo mặc Tết thì phải đặt may từ tháng 10 âm lịch. Còn cận Tết thì gần như không kịp nữa. Điều khiến tôi bất ngờ hơn là tiền công may một chiếc áo bà ba là 350 nghìn đồng, gần gấp ba lần tiền vải. Ngay cả những tháng bình thường, khách cũng phải chờ hơn một tháng mới nhận được đồ.
Đúng là trên các sàn thương mại điện tử, ao bà ba may sẵn bán rất nhiều, nhưng nhiều người vẫn thích may đo trực tiếp. Họ muốn bộ quần áo vừa với cơ thể, đúng kiểu dáng mình thích, mặc thoải mái và bền hơn. Chính nhu cầu tưởng như rất bình thường đó lại tạo ra một thị trường việc làm ổn định cho những người có tay nghề.
Gần nơi tôi sống trên thành phố có một chị chuyên sửa quần áo, lên lai, thay dây kéo, đóng nút, vắt sổ. Tiệm nhỏ nằm trong con hẻm nhưng lúc nào cũng có khách.
Trong khi nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học đang chật vật tìm việc đúng chuyên môn, không ít nhân viên văn phòng thấp thỏm trước nguy cơ bị AI thay thế, thì những nghề chân tay đòi hỏi kỹ năng thực tế lại đang thiếu nhân lực nghiêm trọng.
Câu chuyện “thừa thầy thiếu thợ” đã được nhắc đến suốt nhiều năm qua. Nhưng dường như xã hội vẫn chưa thật sự thay đổi cách nhìn. Nhiều gia đình vẫn xem đại học là con đường gần như duy nhất dẫn đến thành công.
Học nghề thường bị coi là lựa chọn thứ yếu, thậm chí là giải pháp dành cho những học sinh không đủ khả năng học tiếp. Chính tâm lý đó khiến lượng người trẻ bước vào các ngành nghề kỹ thuật, thủ công, dịch vụ tay nghề ngày càng ít.
Trong khi đó, thị trường lao động lại vận hành theo một quy luật rất đơn giản: nơi nào khan hiếm lao động thì giá trị lao động sẽ tăng lên.
Một người có thể mất bốn năm đại học để cạnh tranh cho một vị trí văn phòng với hàng trăm ứng viên khác. Nhưng cũng có người chỉ cần vài năm học nghề, rèn luyện tay nghề thật tốt là đã có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định, thậm chí cao hơn mặt bằng chung. Thời gian linh hoạt, có thể vừa làm việc tại nhà, vừa có thời gian đưa rước con đi học.
Dĩ nhiên, không phải ai cũng phù hợp với nghề may, nghề sửa đồ hay các công việc thủ công khác. Xã hội cần cả kỹ sư, bác sĩ, giáo viên lẫn thợ lành nghề. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đã quá lâu đề cao bằng cấp mà xem nhẹ giá trị của kỹ năng thực hành.
Có phải chúng ta đang dư thừa nhân công ngồi bàn giấy? Và cần những người trực tiếp tạo ra sản phẩm, sửa chữa đồ vật, xây dựng công trình, vận hành máy móc và cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho đời sống?
Tôi thường đọc những chia sẻ về chi phí sinh hoạt và thấy nhiều người cho rằng muốn sống thoải mái ở thành phố thì phải tốn rất nhiều tiền. Nhưng với gia đình tôi, nếu biết cách chi tiêu hợp lý thì cuộc sống vẫn đầy đủ, dễ chịu mà không cần chạy theo những khoản chi vượt quá nhu cầu.
Vợ chồng tôi có một nếp sinh hoạt khá đơn giản. Buổi sáng, chúng tôi cùng nhau đạp xe khoảng một tiếng để vận động rồi ghé quán ăn sáng. Hai tô hủ tíu sườn hết khoảng 100.000 đồng. Về nhà, chúng tôi mở cửa hàng kinh doanh nội thất, mỗi người pha một ly cà phê "3 trong 1" hoặc cốc ca cao rồi bắt đầu công việc.
Buổi trưa, hai vợ chồng tôi thường chỉ ăn trái cây là thấy đủ vì bữa sáng đã nạp nhiều dinh dưỡng. Đầu giờ chiều, có hôm chúng tôi ăn thêm củ khoai lang hoặc ít đậu hạt. Đến chiều tối, khi hai con đi làm về, cả nhà tôi mới quây quần dùng bữa chính. Có hôm, vợ tôi nấu cơm, có hôm đổi món như phở gà hay bún bò. Chi phí cho bữa tối của bốn người, theo vợ tôi tính toán, cũng chỉ khoảng 200.000 đồng là khá thoải mái.
Hai con tôi đi làm đều tự ăn sáng trước khi đến công ty. Mỗi phần cơm tấm, phở hay hủ tíu chỉ khoảng 40.000-50.000 đồng. Tính ra, tiền ăn của cả gia đình bình quân chỉ khoảng 100.000 đồng một người mỗi ngày.
>> Tôi chỉ tiêu 200 nghìn đồng một ngày dù tháng kiếm 50 triệu
Ngoài tiền ăn, các khoản sinh hoạt khác cũng không quá lớn. Tiền điện, nước khoảng 2,5 triệu đồng mỗi tháng, Internet 350.000 đồng, tiền xăng cho một ôtô và hai xe máy khoảng 2 triệu đồng, các khoản phát sinh khác khoảng 1 triệu đồng. Tổng cộng, chi phí sinh hoạt của gia đình bốn người vào khoảng 18 triệu đồng mỗi tháng. Với chúng tôi, mức này là hoàn toàn thoải mái. Thậm chí, khoản chi đó chỉ tương đương hơn một tuần tiền lãi từ khoản tiết kiệm ngân hàng của hai vợ chồng tôi.
Điều tôi thấy đáng mừng hơn cả là hai con cũng được rèn thói quen chi tiêu có chừng mực từ khi còn đi học. Năm 2018, khi con đầu vào đại học và học xa nhà, đầu mỗi tuần tôi đưa con 500.000 đồng để chi cho bữa sáng, bữa trưa và bữa chiều. Chiều thứ sáu, tài xế lên đón con về nhà. Tiền ký túc xá, điện, nước và Internet tôi thanh toán riêng nên khoản tiền đó chỉ dành cho sinh hoạt hằng ngày. Có nhiều tuần tôi đưa tiền nhưng con không lấy vì nói vẫn còn, chưa tiêu hết. Tôi vẫn bảo con cứ cầm để khi cần gấp thì dùng.
Đến năm 2022, con thứ hai của tôi cũng vào đại học. Tôi cho con 800.000 đồng mỗi tuần để chi tiêu. Tuần nào con không về nhà thì tôi đưa 1 triệu đồng. Kết thúc năm học, con còn tiết kiệm được vài triệu đồng.
Tôi không kể những điều này để nói rằng cách sống của mình là đúng nhất. Mỗi gia đình có điều kiện và nhu cầu khác nhau. Điều tôi muốn chia sẻ là nếu biết phân biệt đâu là nhu cầu thực sự và đâu là những khoản chi có thể tiết giảm, chúng ta sẽ thấy cuộc sống nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Chi tiêu hợp lý không có nghĩa là sống kham khổ, mà là sử dụng đồng tiền đúng chỗ để vừa đảm bảo chất lượng cuộc sống, vừa tạo được sự an tâm về tài chính cho tương lai.
"Tôi là nhà buôn kim cương nhỏ, dạng sưu tầm, đồ thanh lý. Góc nhìn của tôi là do người chơi kim cương quá đặt nặng về độ hoàn hảo của viên kim cương, cùng một size, cùng một màu sắc (nước) kim cương được phân ra nhiều loại khác nhau.
Một viên kim cương gần hoàn hảo mà độ sạch đẹp chỉ có thể phân biệt dưới kính phóng đại hàng chục lần, thì giá nó có thể mắc gấp 3-4 lần đến 8-9 lần một viên đẹp tương tự với góc nhìn của mắt thường.
Thế nhưng không ai khoe kim cương bằng cách đem soi độ đẹp dưới kính hiển vi với nhau. Như vậy mua một viên giá 80-90 triệu đồng kiểu gì bán ra cũng lỗ hơn hẳn một viên 15-20 triệu đồng, chưa kể chi phí ban đầu lớn hơn".
Độc giả vantrong800 bình luận như trên, sau bài viết Thanh lý nhẫn kim cương 55 triệu đồng nhưng không ai mua. Trong bài viết này, tác giả kể lại câu chuyện một người bạn mua nhẫn kim cương giá 55 triệu đồng, sau vài năm lại muốn bán với giá gốc, nhưng không ai mua. Đồng thời, tác giả nêu quan điểm cho rằng khó có thể xem mua kim cương là đầu tư như mua vàng.
Bài viết nhận được nhiều thảo luận của độc giả. Độc giả nickname Let it be nói:
"Với người còn phải 'tích sản' như tôi đây chẳng hạn thì luôn nằm lòng câu 'diamonds are forever' theo nghĩa mua kim cương là xác định giữ mãi giữ hoài luôn vì bán là lỗ, muốn đổi sang hột to hơn, cũng vẫn phải chấp nhận lỗ khi bán viên cũ bù thêm tiền (có thể lỗ ít hơn so với bán đứt luôn).
Nên thôi, cứ vàng mà mua cho lành, có ít tiền thì mua ít, có nhiều mua nhiều, xong cứ quên đi. Giờ tôi còn giữ vàng mua lúc giá tầm 50 triệu đồng một cây. Cơ mà chưa bán nên coi như cũng chưa lời".
Độc giả nickname sbs chia sẻ: "Tôi cũng thích kim cương vì nó đẹp, đeo lên tay cứ sáng long lanh, nhìn sang cho người đeo. Tôi mua một nhẫn kim cương được tư vấn rất rõ ràng, đổi lỗ 10%, bán lỗ 20% giá trên hóa đơn và tới giờ vẫn vậy. Vậy mà gần đây mới nghe có chuyện bán lại kim cương có lời (may ra thế giới này có một viên đó thôi) chứ muốn lời thì mua vàng nhẫn nhé".
Độc giả Hoa Mua: "Mua kim cương mà không có kiểm định GIA chuẩn quốc tế thì lúc bán lại đúng là cực hình. Các tiệm vàng lớn họ không thèm thu mua, tiệm nhỏ thì ép giá thê thảm. Thà cứ mua vàng nhẫn bốn số chín, tuy không lấp lánh bằng nhưng lúc cần tiền thanh khoản trong một nốt nhạc".
Với góc nhìn đầu tư, độc giả nickname Ông già đầu tư nêu quan điểm:
"Nhiều người mua nhẫn kim cương với suy nghĩ vừa đẹp vừa giữ giá, nhưng khi cần bán mới hiểu đó không phải tài sản đầu tư. Kim cương là món trang sức mang giá trị cảm xúc, còn giá trị tài chính lại phụ thuộc rất nhiều vào thương hiệu, chế tác và người mua có hiểu hay không.
Vì vậy bước ra khỏi cửa hàng là thanh khoản giảm mạnh, thường lỗ ngay 20-30% hoặc hơn. Khác với vàng là tài sản chuẩn hóa, dễ mua bán và ai cũng hiểu giá. Bài học rất đơn giản: Mua để đeo thì hưởng cái đẹp, đừng kỳ vọng sinh lời; còn mua để giữ tiền hay đầu tư thì phải ưu tiên thứ có thanh khoản cao hơn là thứ chỉ lấp lánh".
"Có một thứ mà thành phố mất đi là kinh tế đêm. Thành phố nổi tiếng với dịch vụ ăn uống, mua sắm, dịch vụ giải trí... Nhưng dường như mọi thứ dần mất đi, bây giờ chạy ngoài đường buổi tối tôi thấy vắng tanh".
Độc giả nickname mr.Trí đặt câu hỏi về kinh tế đêm của TP HCM như trên, sau bài viết TP HCM hụt hơi trên 'đường ray cũ'. Theo đó, sau sáp nhập, TP HCM mang vóc dáng siêu đô thị nhưng đối mặt nguy cơ hụt hơi khi nhiều động lực tăng trưởng từng tạo nên vị thế đầu tàu kinh tế dần chạm ngưỡng.
Quan điểm của bạn thế nào?
Nhiều năm qua, TP HCM tập trung phát triển 4 ngành công nghiệp trọng yếu gồm chế biến lương thực - thực phẩm; hóa chất - nhựa cao su; cơ khí; điện tử - công nghệ thông tin. Tuy nhiên, khu vực này vẫn vận hành song song hai mô hình: phát triển công nghệ và chế biến sâu nhưng đồng thời tiếp tục dựa vào gia công, lao động giá rẻ và mở rộng theo chiều rộng để duy trì các chỉ số kinh tế - xã hội.
