Tại sao chủ quán lẩu nổi tiếng ở Phật Sơn không tăng giá để ‘đuổi’ bớt khách?

Tôi nghĩ có lẽ đã đến lúc cần nhìn lại cách đánh giá người lao động trung niên.
Trong nhiều thập kỷ, quỹ đạo cuộc đời của một con người thường được hình dung khá rõ ràng: Tuổi trẻ học tập, tuổi trung niên xây dựng sự nghiệp, khoảng 50 tuổi đạt đỉnh cao rồi dần giảm tốc, nghỉ hưu, dưỡng già và vui vầy cùng con cháu.

Mô hình đó phù hợp với thế kỷ trước, khi "sức lao động" chủ yếu dựa vào thể lực và khả năng ghi nhớ kiến thức. Nhưng trong thời đại AI, công nghệ và y học phát triển nhanh chóng, nhiều giả định cũ đang trở nên lỗi thời.

Trước đây tuổi tác thường đồng nghĩa với sự suy giảm khả năng lao động. Một người công nhân, nông dân hay thợ cơ khí khó có thể duy trì hiệu suất làm việc ở tuổi 70 như khi còn trẻ.

Ngày nay nhiều công việc dựa trên tri thức, kinh nghiệm và khả năng ra quyết định. Máy tính, Internet và trí tuệ nhân tạo đang trở thành cánh tay nối dài của con người, giúp giảm đáng kể những hạn chế về tuổi tác.

Bên cạnh đó, hiểu biết về dinh dưỡng, vận động và chăm sóc sức khỏe cũng thay đổi mạnh mẽ. Việc mất cơ, tăng mỡ, mắc các bệnh chuyển hóa hay suy giảm thể lực từng được xem là hệ quả gần như tất yếu của tuổi già. Hiện nay nhiều người ở tuổi 50 hoặc 60 vẫn duy trì được thể trạng tốt nhờ chế độ ăn uống khoa học, luyện tập thường xuyên và các tiến bộ y học.

Nhưng sự thay đổi quan trọng nhất không nằm ở cơ thể mà nằm ở cách chúng ta hiểu về trí tuệ. Trước đây người thuộc nhiều công thức, nhiều dữ kiện, nhiều kiến thức thường được xem là giỏi vì có thể sử dụng để ra quyết định hợp lý hơn. Bây giờ khi AI có thể tra cứu rất nhiều trang tài liệu chỉ trong vài giây, việc ghi nhớ nhiều không còn là lợi thế quyết định.

Điều đó không có nghĩa con người trở nên kém giá trị hơn. Ngược lại, nó buộc chúng ta phải nhìn lại "đâu mới là giá trị thật sự của trí tuệ?".

Bộ não con người vốn có giới hạn. Chúng ta không thể nhớ tất cả mọi thứ. Thực tế, việc quên đi những thông tin ít sử dụng là một cơ chế tự nhiên giúp não bộ hoạt động hiệu quả hơn. Một người lớn tuổi có thể không còn nhớ chính xác tên một người hay một chi tiết đã nhiều năm không sử dụng, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ suy nghĩ kém hơn.

Giá trị của trí tuệ không nằm ở việc lưu giữ bao nhiêu dữ liệu mà nằm ở khả năng hiểu được ý nghĩa của dữ liệu đó.

Ông cha ta từ lâu đã đúc kết qua câu nói: "Khôn đâu đến trẻ, khỏe đâu đến già". Nhiều người chỉ chú ý đến vế sau mà quên mất ý nghĩa của vế đầu. Người lớn tuổi không khôn ngoan hơn vì họ nhớ nhiều hơn mà do họ đã trải qua nhiều hoàn cảnh, chứng kiến nhiều thành công và thất bại, từ đó học được cách nhìn một vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau.

Một người trẻ có thể nhìn thấy cơ hội. Người từng trải thường nhìn thấy cả cơ hội lẫn rủi ro.

Một người trẻ có thể nhìn thấy giải pháp. Người từng trải thường nhìn thấy cả những hệ quả ngoài dự kiến của giải pháp đó.

Một người trẻ có thể đưa ra quyết định nhanh. Người từng trải thường cân nhắc thêm các tác động dài hạn.

Khả năng nhìn thấy nhiều chiều của một vấn đề chính là thứ mà hàng chục năm trải nghiệm cuộc sống tạo ra. Điều thú vị là đây cũng chính là kiểu tư duy phù hợp với thời đại AI.

AI rất giỏi trong việc tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu và tối ưu hóa những bài toán cụ thể. Nhưng việc xác định điều gì thực sự quan trọng, cân bằng giữa các lợi ích khác nhau, đánh giá tác động xã hội, đạo đức hay dài hạn của một quyết định vẫn là năng lực của con người.

Nói cách khác, AI đang làm giảm giá trị của việc ghi nhớ máy móc, nhưng lại làm tăng giá trị của tư duy đa chiều. Và tư duy đa chiều thường là thành quả của nhiều thập kỷ trải nghiệm.

Thế mạnh của người 50 tuổi không phải là nhớ nhiều hơn AI hay nhanh hơn người trẻ, mà là nhìn thấy nhiều chiều của một vấn đề. Trong thời đại mới, đó có thể là thời điểm con người bước vào giai đoạn giá trị nhất của đời mình.

Tin Gốc: Vnexpress

Thanh toán hóa đơn tiền điện tháng 6, với số tiền hơn một triệu đồng mà tôi không khỏi bất ngờ vì kết quả chẳng có gì thay đổi so với tháng trước.

Chẳng qua là có người quen mách tôi cách dùng máy lạnh tiết kiệm điện. Đó là mở nhiệt độ 26 - 27 độ C và dùng kèm quạt để mát mẻ. Họ giải thích nào là làm như vậy để máy không chạy công suất lớn khi mở ở nhiệt độ thấp hơn...

Tôi "chất vấn" vì không có gì thay đổi thì họ bảo chiêu này chỉ áp dụng cho máy lạnh đời mới, còn máy của nhà tôi dùng đã 12 năm rồi, đời cũ nên vẫn tốn điện. Máy nhà tôi cũ nhưng vẫn còn xài tốt, lạnh rất sâu nên tôi thấy chưa có lý do gì để thay mới. Vậy nguyên nhân ngốn điện có phải do máy lạnh đời cũ?

Tin Gốc: Vnexpress

Trước đây cả nhà tôi bán đồ ăn sáng, cụ thể là hủ tiếu. Từ 3h sáng hai vợ chồng đã dậy nhóm than, sau này có nồi điện thì đỡ cực hơn. Quán không có ngày nghỉ vì cuối tuần khách còn đông hơn ngày thường.

Quá mệt mỏi với công việc nên sau khi đứa con út ra trường và có việc, vợ chồng tôi giao quán lại cho đứa em đứng bán ngay, chẳng hề tiếc nuối chút nào. Cũng nhờ tiền lời mỗi ngày vài triệu đồng, thấp nhất chưa bao giờ thủng mốc một triệu, mà tôi nuôi được hai con ăn học.

Nghe nói đến tiền thì ham thế nhưng công việc một vòng quay lặp đi lặp lại suốt nhiều năm làm cả nhà tôi chán ngán.

Khi mới mở quán, ai cũng nghĩ chỉ cần đông khách là thành công. Nhưng đến lúc quán đông thật, họ lại phát hiện mình gần như bị trói vào công việc. Muốn nghỉ một ngày cũng khó. Muốn đi du lịch vài hôm càng khó hơn. Nhiều lúc treo biển nghỉ tạm một hôm để đi đám tiệc của người thân cũng thật khó.

Những năm gần đây, giá thịt, xương, rau, hành, dầu ăn, gia vị... gần như đều tăng. Tiền điện, tiền gas, tiền thuê mặt bằng, lương nhân viên cũng không đứng yên. Trong khi đó, một tô hủ tiếu tăng thêm 5.000 đồng cũng khiến không ít khách hàng lập tức đặt câu hỏi: "Sao tăng giá?".

Đó là cái khó mà chỉ người bán mới hiểu. Không tăng giá thì lợi nhuận bị bào mòn, thậm chí bán càng nhiều càng mệt. Nhưng tăng giá lại có nguy cơ mất khách, nhất là trong bối cảnh người tiêu dùng cũng đang phải thắt chặt chi tiêu.

Chủ quán vì thế luôn đứng giữa hai lựa chọn đều không dễ dàng giữ giá thì lỗ dần, còn tăng giá thì sợ khách quay lưng, muốn giảm giá nhưng nguyên vật liệu không giảm thì biết làm sao?

Những chuỗi, nhà hàng lớn có khó xử về vấn đề này hay không thì tôi chẳng biết, nhưng với những quán ăn bình dân, mỗi lần điều chỉnh giá không phải là cơ hội để kiếm thêm như nhiều người nghĩ đâu.
Mà thường chỉ là cách để giữ cho quán đủ sức tồn tại mà thôi.

Tin Gốc: Vnexpress