Chiến sự giữa Mỹ – Israel với Iran bùng phát cuối tháng 2 cho thấy các nước vùng Vịnh cũng như thế giới vẫn phụ thuộc đáng kể vào eo biển Hormuz để duy trì dòng chảy năng lượng. Một số quốc gia như Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hay Iraq trước đó đã xây dựng một số đường ống để chuyển hướng xuất khẩu khỏi Hormuz, nhưng vẫn còn hạn chế về công suất.
Thổ Nhĩ Kỳ đang coi cuộc khủng hoảng hiện tại là cơ hội cho nước này vẽ lại bản đồ năng lượng Trung Đông. Với lợi thế là điểm giao cắt của nhiều tuyến đường ống dầu khí, Ankara đang đề xuất các bên xây dựng thêm hạ tầng kết nối qua Thổ Nhĩ Kỳ để thoát phụ thuộc Hormuz.
“Các bạn không thể xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua Hormuz. Hãy nghĩ đến việc chuyển một phần khí đốt sang Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu bằng đường ống”, Bộ trưởng Năng lượng Thổ Nhĩ Kỳ Alparslan Bayraktar nói với hãng thông tấn Anadolu. “Chúng tôi đang mở ra tuyến xuất khẩu thay thế cho các bạn”.
Vượt biển Caspi
Bộ trưởng Bayraktar đang thúc đẩy một dự án đã được thảo luận từ lâu là Đường ống khí đốt xuyên Caspi, đưa khí đốt từ Turkmenistan qua biển Caspi tới Azerbaijan và sang châu Âu.
Turkmenistan là nhà xuất khẩu khí đốt lớn, cung cấp khoảng 80 tỷ m3 mỗi năm. Thổ Nhĩ Kỳ đã nhập một phần khí đốt từ Turkmenistan thông qua Iran bằng các thỏa thuận hoán đổi. Theo thỏa thuận, Turkmenistan bơm khí đốt vào đường ống ở đông bắc Iran để nước này tiêu thụ nội bộ cho các tỉnh phía bắc. Đổi lại, Iran trích lượng khí đốt tương đương từ các mỏ ở tây bắc để bơm vào đường ống Thổ Nhĩ Kỳ tại biên giới.
“Nhưng giải pháp đúng đắn, một trong những phương án lý tưởng nhất, là để lượng khí đốt này đi thẳng qua biển Caspi, Azerbaijan và Gruzia rồi đến Thổ Nhĩ Kỳ”, ông Bayraktar nói.
Umud Shokri, chuyên gia năng lượng tại Đại học George Mason, Mỹ cho rằng dự án đường ống xuyên Caspi đang có triển vọng tốt hơn trước, nhưng vẫn bị hạn chế bởi các vấn đề khu vực chưa được giải quyết. Azerbaijan và Turkmenistan cần phê chuẩn Công ước 2018 về quy chế pháp lý của biển Caspi, đặt ra các quy tắc cho đường ống dưới biển.
“Hiệu quả kinh tế rõ ràng kém hơn nhiều. Các ước tính thận trọng cũng cho thấy dự án xây dựng đoạn ống ngầm có thể tốn 2 tỷ USD, trong khi để đạt công suất thương mại 20-30 tỷ m3 mỗi năm cần đầu tư thêm vào khai thác, nén khí và mở rộng hạ tầng phía hạ nguồn”, ông Shokri nói.
Ông Shokri thêm rằng dự án còn đối mặt với hạn chế về nhu cầu, khi thị trường châu Âu ngày càng đa dạng hóa nguồn cung LNG. Nếu không có các hợp đồng mua dài hạn và mức giá cạnh tranh, việc huy động vốn sẽ rất khó khăn.
Dự án Qatar
Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar đã công khai thể hiện từ năm 2009 rằng họ muốn xây dựng một đường ống kết nối từ mỏ khí đốt North Dome qua Arab Saudi, Jordan, Syria đến Thổ Nhĩ Kỳ. Ý tưởng này khi đó vấp phải sự phản đối từ chính quyền tổng thống Syria Bashar al-Assad.
Sau khi chính quyền ông Assad bị lật đổ hồi tháng 12/2024, Thổ Nhĩ Kỳ muốn khôi phục ý tưởng, nhưng Qatar hồi tháng 1/2025 cho biết họ chưa cân nhắc về dự án, bởi mô hình xuất khẩu LNG bằng đường biển đến lúc đó vẫn phù hợp hơn, có tính linh hoạt cao.
“Dự án đường ống này khả thi về kỹ thuật, nhưng mong manh về kinh tế và chính trị”, Justin Dargin, chuyên gia tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu, nói. “Chi phí ước tính cho dự án trước đây khoảng 10-12 tỷ USD, nhưng nếu xét đến rủi ro an ninh, lạm phát và bất ổn chính trị lúc này, con số thực tế có thể lên đến 15 tỷ USD hoặc hơn”.
Nhưng kể từ khi chiến sự nổ ra, cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz đang làm tăng sức hấp dẫn chiến lược của dự án Qatar. Thách thức lớn nhất ở đây là làm thế nào để đảm bảo an toàn cho tuyến đường ống dài khoảng 1.500 km, đi qua nhiều quốc gia, trước nguy cơ bị tấn công phá hoại từ nhiều thế lực.
Dự án này đòi hỏi sự đồng thuận bền vững giữa Arab Saudi, Jordan, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ, và đây là điều kiện cực kỳ khó đạt được trong bối cảnh hiện nay, theo ông Dargin.
Các mỏ dầu Syria
Một đề xuất dễ thực hiện hơn từ Ankara là kết nối các mỏ dầu ở Syria vào đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ, vốn vẫn còn nhiều công suất dư thừa. Hiện nay, Syria chỉ sản xuất khoảng 100.000-120.000 thùng dầu một ngày, thấp hơn nhiều so với mức gần 400.000 thùng một ngày trước khi nội chiến nổ ra năm 2011.
Wael Alzayat, giám đốc điều hành Hội đồng Doanh nghiệp Mỹ – Syria, cho biết cả Syria và Thổ Nhĩ Kỳ đều ủng hộ dự án, nhưng vẫn còn nhiều trở ngại.
“Một số khu vực vẫn do các nhóm dân quân như Lực lượng Dân chủ Syria nắm giữ, chưa bàn giao cho chính quyền Syria”, ông nói. Ngoài ra, tàn dư của tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng có thể gây mất an ninh.
Theo ông Alzayat, Syria sẽ cần vài tỷ USD để khôi phục và phát triển các mỏ dầu sau nhiều năm nội chiến. Nhưng vì Damascus đang thiếu tiền, họ có thể phải cần hỗ trợ từ bên ngoài. Sau khi có vốn và nâng được sản lượng, việc nối vào hệ thống đường ống sẽ không quá phức tạp.
Mở rộng đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ
Thổ Nhĩ Kỳ cũng nhiều lần đề xuất kéo dài đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ từ Kirkuk xuống Basrah. Tuy nhiên, dự án này vẫn chưa tiến triển do Iraq chưa đạt được đồng thuận chính trị.
Salam Jabbar Shahab, chuyên gia năng lượng Iraq, cho biết sau khủng hoảng tại eo biển Hormuz, Baghdad đang có động lực mạnh hơn để thúc đẩy dự án. Lý do là Iraq cần xuất khẩu khoảng 6,3 tỷ USD dầu mỏ mỗi tháng để trang trải ngân sách, trong đó có trả lương cho công chức. Riêng trong tháng 3, Iraq ước tính đã mất hơn 5,5 tỷ USD từ xuất khẩu dầu do ảnh hưởng của chiến sự Iran.
“Iraq cần đảm bảo xuất khẩu khoảng 3,5 triệu thùng dầu một ngày để có đủ nguồn chi trả cho bộ máy chính phủ”, ông Shahab nói. “Hiện tại, nước này chỉ xuất khẩu khoảng 200.000 thùng một ngày qua tuyến đường ống Kirkuk – Ceyhan”.
Nếu xây dựng đường ống từ Basrah, Iraq sẽ có thêm một hướng xuất khẩu mới cho dầu từ khu vực miền nam sang thị trường châu Âu và châu Á, không phải phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
“Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất là tìm đủ tiền và đảm bảo an ninh để triển khai cũng như vận hành dự án”, ông Shahab tiếp tục. “Iraq không có đủ nguồn tài chính để xây dựng đường ống này cũng như các cơ sở đi kèm để bơm dầu. Dự án ước tính cần tới hàng tỷ USD và có thể buộc phải vay từ các tổ chức quốc tế”.
Ngoài ra, đường ống cũng đối mặt với rủi ro an ninh nghiêm trọng do đi qua nhiều khu vực, dễ trở thành mục tiêu của các nhóm vũ trang, đồng thời có thể bị kéo vào toan tính chính trị trong bối cảnh Iraq còn chia rẽ.
Theo tờ Washington Post, bài phát biểu của bà Melania không chỉ nhằm phủ nhận những thông tin lan truyền trong nhiều năm qua về mối quan hệ của bà với vị tỉ phú tai tiếng, mà còn đi kèm lời kêu gọi Quốc hội Mỹ tổ chức các phiên điều trần công khai để các nạn nhân của Epstein có thể lên tiếng.
Phát biểu tại Nhà Trắng, Đệ nhất phu nhân Mỹ đã mạnh mẽ bác bỏ việc có bất kỳ liên hệ nào với Epstein hoặc biết về các tội ác của ông ta, nhấn mạnh những thông tin này là "dối trá" và cần phải "chấm dứt ngay hôm nay".
"Tôi không phải là nạn nhân của Epstein", bà Melania Trump nói, bác bỏ các cáo buộc cho rằng Epstein là người giới thiệu bà với ông Trump, khẳng định hai người gặp nhau tại một bữa tiệc vào năm 1998.
Đệ nhất phu nhân Mỹ cho biết mối liên hệ giữa vợ chồng bà với Epstein chỉ dừng lại ở mức "quen biết xã giao", khi họ chỉ thỉnh thoảng cùng xuất hiện tại các sự kiện ở New York hoặc Palm Beach vào đầu những năm 2000.
"Những người đang nói dối về tôi hoàn toàn thiếu tiêu chuẩn đạo đức, sự khiêm tốn và tôn trọng", bà nhấn mạnh. "Tôi không phản đối sự thiếu hiểu biết của họ, nhưng tôi bác bỏ những nỗ lực ác ý nhằm bôi nhọ danh tiếng của mình".
Bà cũng phủ nhận mối quan hệ thân thiết với cộng sự của Epstein là bà Ghislaine Maxwell - người cũng là bạn gái cũ của vị tỉ phú. Bà Maxwell đã bị kết án năm 2021 vì liên quan đến đường dây buôn bán trẻ vị thành niên.
Trước đó, dư luận đã chú ý đến mối quan hệ của bà Melania với người bạn gái cũ này của Epstein, khi một email được công bố trong hồ sơ điều tra cho thấy bà Melania khen Maxwell "trông rất đẹp" trong một bức ảnh đăng trên tạp chí và đề nghị gọi điện khi trở lại New York.
Tuy nhiên, Đệ nhất phu nhân Mỹ sau đó đã mô tả đây chỉ là "trao đổi xã giao", không mang ý nghĩa gì đặc biệt.
Bà cũng nhấn mạnh chưa từng đặt chân lên máy bay riêng hay hòn đảo Epstein - những địa điểm được cho là trung tâm của các hành vi lạm dụng.
Bên cạnh việc tự bảo vệ mình, bà Melania Trump còn đưa ra lời kêu gọi đáng chú ý: Quốc hội Mỹ nên tổ chức các phiên điều trần công khai để các nạn nhân của Epstein có thể kể lại câu chuyện của họ trước công chúng.
"Mỗi người phụ nữ đều xứng đáng có cơ hội lên tiếng nếu họ muốn. Chỉ khi đó, chúng ta mới có được sự thật", bà nói.
Lời kêu gọi này nhanh chóng nhận được sự ủng hộ từ một số nghị sĩ, trong đó có Hạ nghị sĩ Robert Garcia, người đề nghị Ủy ban Giám sát Hạ viện xem xét tổ chức điều trần.
Tính đến đầu năm 2026, Bộ Tư pháp Mỹ đã công bố hàng triệu trang tài liệu liên quan đến hồ sơ Epstein, trong đó có nhiều thông tin về các mối quan hệ xã hội của vị tỉ phú với các nhân vật nổi tiếng, bao gồm cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton và cựu Hoàng tử Anh Andrew.
Bản thân Tổng thống Trump cũng từng thừa nhận có quen biết Epstein trong nhiều năm, nhưng khẳng định hai người đã cắt đứt quan hệ từ giữa những năm 2000 và ông không biết về các hành vi phạm tội của Epstein.
Đáng chú ý, sau bài phát biểu của bà Melania, ông Trump chia sẻ với kênh MS NOW rằng ông "không biết gì" về kế hoạch phát biểu của vợ trước khi bà xuất hiện trước truyền thông. Ông cũng khẳng định bà Melania không quen biết Epstein.
Giới chức Mỹ hôm qua (5.4) thông báo lực lượng đặc nhiệm đã thực hiện cuộc giải cứu một sĩ quan nước này bị mắc kẹt trong lãnh thổ Iran sau khi Iran bắn hạ chiến đấu cơ F-15E của Mỹ hôm 3.4. Sĩ quan này, chuyên về hệ thống vũ khí, là một trong hai thành viên phi hành đoàn của chiếc F-15E bị bắn hạ, theo Đài CBS. Người còn lại đã được giải cứu hôm 3.4.
"Trong vài giờ qua, quân đội Mỹ đã thực hiện một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ", Tổng thống Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social, nhấn mạnh đây là lần đầu tiên trong lịch sử quân sự, hai phi công Mỹ được giải cứu một cách riêng biệt, sâu trong lãnh thổ đối thủ. Chủ nhân Nhà Trắng cho biết thêm sĩ quan được giải cứu đã bị thương, nhưng sẽ sớm hồi phục.
Về chiến dịch giải cứu, ông Trump cho hay: "Theo chỉ thị của tôi, quân đội Mỹ đã điều hàng chục máy bay, trang bị những vũ khí mạnh mẽ nhất thế giới, để giải cứu anh ấy". Hai quan chức Mỹ xác nhận với CBS rằng lực lượng đặc nhiệm đã giải cứu thành viên phi hành đoàn mất tích trong một chiến dịch phức tạp, với sự tham gia của hàng chục binh sĩ, cùng hàng chục chiến đấu cơ và trực thăng. Họ cho biết thêm chiến dịch quân sự đầy cam go này đã sử dụng bom và hỏa lực để ngăn quân đội Iran tiếp cận nơi người sĩ quan được cho là đang ẩn náu.
Khi lực lượng Mỹ tiến gần đến vị trí của phi công, một cuộc đấu súng với quân đội Iran đã nổ ra, theo 2 quan chức Mỹ. Trong khi đó, 2 máy bay vận tải được giao nhiệm vụ chở đội cứu hộ đã không thể cất cánh từ một căn cứ hẻo lánh ở Iran. Những chiếc máy bay này sau đó đã bị phá hủy để tránh lọt vào tay Iran và lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã lên 3 máy bay khác được điều đến để đón họ. Nhiệm vụ đã hoàn thành ngay trước nửa đêm, và tất cả lực lượng Mỹ đã ra khỏi không phận Iran.
Ngoài ra, một quan chức cấp cao Mỹ cho CBS hay Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) đã tham gia sâu vào nhiệm vụ giải cứu. Trước khi xác định vị trí của phi công, CIA đã phát động một chiến dịch đánh lừa, lan truyền thông tin bên trong Iran rằng lực lượng Mỹ đã tìm thấy và đang di chuyển người này khỏi Iran. Trong lúc chiến dịch đánh lừa đang diễn ra, CIA đã theo dõi hành tung viên sĩ quan trong một khe núi và chia sẻ vị trí chính xác của người này với Lầu Năm Góc cũng như Nhà Trắng, trước khi Tổng thống Trump ra lệnh tiến hành chiến dịch giải cứu khẩn cấp.
Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran hôm qua khẳng định đã phá hủy một số máy bay Mỹ tham gia nhiệm vụ tìm kiếm, giải cứu nói trên, theo Hãng tin Tasnim. Ngoài ra, một phát ngôn viên quân đội Iran tuyên bố những máy bay bị bắn rơi bao gồm một máy bay vận tải quân sự C-130 và 2 trực thăng Black Hawk.
Trước đó, giới chức Iran kêu gọi người dân giúp tìm kiếm và treo thưởng cho việc cung cấp thông tin dẫn tới bắt sống phi công Mỹ. Nếu Iran bắt được phi công Mỹ, cuộc khủng hoảng con tin sau đó có thể sẽ làm thay đổi nhận thức của công chúng Mỹ về cuộc xung đột, đẩy Washington vào thế khó. Khi đó, bài toán ngoại giao của cuộc chiến sẽ thay đổi chỉ sau một đêm, theo giới quan sát.
"Viễn cảnh một quân nhân Mỹ có thể còn sống và đang phải lẩn trốn bên trong lãnh thổ Iran đã đẩy Washington vào thế khó trong cuộc xung đột vốn nhận được ít ủng hộ từ công chúng và chưa thấy dấu hiệu kết thúc sớm", theo nhà phân tích Phil Stewart của Reuters. Tuy nhiên, chiến dịch giải cứu thành công, ngăn chặn việc Iran bắt được viên sĩ quan, đã giúp Washington tránh được "con bài mặc cả" của Tehran.
Theo trang tin Axios, Mỹ đang yêu cầu Iran phải tuyên bố công khai mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải, đồng thời cam kết không tấn công các tàu chở dầu đi qua tuyến đường thủy chiến lược này.
“Chúng tôi muốn Iran sẽ tuyên bố rằng mọi luồng hàng hải trên eo biển Hormuz sẽ được mở và không thu phí”, một quan chức Mỹ chia sẻ hôm 10/7.
Các quan chức Mỹ nói với giới truyền thông rằng họ kỳ vọng Iran sẽ đưa ra một tuyên bố chấp thuận các điều khoản đó sau khi các nhà đàm phán gặp nhau tại Oman vào ngày 11/7.
“Nếu đó không phải là lập trường của họ vào ngày mai, thì đó sẽ không phải là một ngày tuyệt vời đối với họ”, quan chức Mỹ nêu rõ.
Quan chức này nói thêm: “Tổng thống Donald Trump đã chỉ thị cho chúng tôi đàm phán, nhưng như những gì ông đã cho thấy mình sẵn sàng thực hiện, nếu họ tiếp tục bắn vào các tàu thuyền hoặc tham gia vào bất kỳ hành động thù địch nào khác, thì chúng tôi sẽ đánh trả họ”.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm 10/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Mỹ đồng ý tiếp tục các cuộc đàm phán theo đề nghị của Iran, nhưng khẳng định “lệnh ngừng bắn đã kết thúc”.
Mỹ và Iran tiếp tục các hành động thù địch do những cách diễn giải khác nhau về bản ghi nhớ (MOU) ký kết vào ngày 17/6 liên quan đến việc quản lý eo biển Hormuz. Hai bên đã tiến hành các cuộc không kích đáp trả qua lại vào hôm 8/7 và 9/7 sau khi Mỹ cùng các quốc gia Vùng Vịnh đổ lỗi cho Iran về các cuộc tấn công nhằm vào 3 tàu thương mại.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, đã phủ nhận tuyên bố của ông Trump rằng Tehran đã yêu cầu một vòng đàm phán mới. Ông nói rằng bất kỳ hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn nào từ phía Mỹ sẽ phải đối mặt với “hành động ăn miếng trả miếng”.
Truyền thông Iran đưa tin Ngoại trưởng Abbas Araghchi sẽ tới Oman vào ngày 11/7 để gặp gỡ các nhà hòa giải khu vực.
Nhà đàm phán hàng đầu của Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, tuyên bố hôm 10/7 rằng Tehran vẫn “không tin tưởng Mỹ” và rằng “dân tộc Iran sẽ không bao giờ khuất phục trước sức ép”.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz đối với hầu hết các hoạt động vận tải hàng hải sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào ngày 28/2. Kể từ đó, Tehran đã khăng khăng yêu cầu tất cả các tàu thuyền phải tuân thủ hướng dẫn của mình và sử dụng các tuyến đường hàng hải được chỉ định.
Theo bản ghi nhớ, Iran đồng ý “thực hiện các sắp xếp bằng nỗ lực tốt nhất của mình để đảm bảo cho sự qua lại an toàn của các tàu thương mại” trong vòng 60 ngày và đàm phán với Oman về việc quản lý eo biển Hormuz trong tương lai.
Ngoài ra, yêu cầu cơ bản từ phía Mỹ là Iran phải giao nộp các vật liệu hạt nhân. Tehran được cho là đang sở hữu hơn 400kg uranium làm giàu cấp độ cao, thứ mà ông Trump và các quan chức Mỹ khác gọi là “bụi hạt nhân”.
“Tôi chỉ muốn nói rõ ở đây rằng nếu chúng tôi không lấy được số bụi đó, chúng tôi sẽ không có một thỏa thuận nào với Iran cả”, một quan chức tuyên bố. Vị quan chức này nói thêm rằng “chúng tôi có rất nhiều lựa chọn” nếu Iran từ chối, bao gồm cả các lựa chọn quân sự và kinh tế.
