Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết nhiều người nghĩ ngủ là “không làm gì cả”, nhưng thực ra đây là giai đoạn não bộ làm việc cực tích cực. Thói “thức khuya, ngủ ít” như liều thuốc độc khiến não bộ già trước tuổi.
Thiếu ngủ gây suy giảm trí nhớ, gián đoạn truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh, dẫn đến kém tập trung, phản ứng chậm và giảm tư duy sáng tạo. Nhiều người dễ cáu gắt, lo âu, mất kiểm soát hành vi và tăng nguy cơ trầm cảm. Ngủ ít khiến nồng độ cortisol – hormone căng thẳng tăng cao vào buổi tối, gây ức chế hệ miễn dịch và tăng viêm nhiễm trong cơ thể. Thiếu ngủ cũng làm gián đoạn sản xuất insulin, dẫn đến tăng nguy cơ béo phì và tiểu đường tuýp hai.
Nhiều người có thói quen ngủ bù vào cuối tuần để “trả nợ” giấc ngủ sau một tuần bận rộn khá phổ biến, đặc biệt ở giới trẻ. Tuy nhiên, đây không phải giải pháp tối ưu và có thể gây hại cho sức khỏe. Ngủ bù cũng không thể bù đắp hoàn toàn những tổn hại do thiếu ngủ kéo dài, thậm chí gây rối loạn nhịp sinh học, khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải, chán nản, không tỉnh táo. Thức khuya và dậy muộn khiến bạn khó bắt đầu tuần mới. Ngoài ra, các cơ quan nội tạng như gan – thận sẽ thải độc tốt nhất từ sau 10 giờ tối, đặc biệt là khi cơ thể trong trạng thái ngủ say. Lúc này, bạn cần đi ngủ để cơ thể được nghỉ ngơi, đào thải độc tố.
Rối loạn giấc ngủ gây các vấn đề về trí nhớ, mức độ tập trung, ảnh hưởng cuộc sống và hiệu quả công việc. Tình trạng này kéo dài còn làm gia tăng tần suất bệnh ung thư, dạ dày, hen, COPD, thận,gan, cơ xương khớp, bệnh lý liên quan hệ miễn dịch…
Nhóm người trẻ tuổi mắc rối loạn giấc ngủ có nguy cơ cao hơn về giảm năng suất làm việc, thiếu tập trung. Ngủ ít hơn 7 tiếng hoặc nhiều hơn 9 tiếng mỗi ngày cũng làm gia tăng tần suất đột quỵ, nhất là xuất huyết não.
Theo bác sĩ, người trưởng thành cần đảm bảo ngủ đủ 7 đến 9 giờ mỗi đêm, đi ngủ trước 23 giờ để tận dụng khung giờ vàng giải độc của cơ thể. “Nên đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để giữ đồng hồ sinh học luôn ổn định”, bác sĩ nói.
Tăng cường thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như quả mọng (việt quất, mâm xôi), rau họ cải (bông cải xanh, bắp cải xoăn) và các loại hạt (óc chó, hạnh nhân). Bổ sung Omega-3 từ cá hồi, cá thu, cá ngừ ít nhất hai lần mỗi tuần để duy trì độ đàn hồi màng tế bào thần kinh và giảm viêm não. Hạn chế đường tinh luyện và chất béo bão hòa từ thực phẩm chiên rán.
Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần giúp tăng cường oxy cho não và kích thích sản sinh các yếu tố tăng trưởng thần kinh. Các liệu pháp thư giãn như xoa bóp, ngâm chân nước ấm giảm căng thẳng thần kinh.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề bất thường. Khi có dấu hiệu rối loạn giấc ngủ, nên đến gặp bác sĩ, chuyên gia tư vấn về giấc ngủ để được chẩn đoán tình trạng, có phương pháp hỗ trợ phù hợp.
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Nutrition, Prevention & Health (Anh), các nhà khoa học đã phân tích 12 nghiên cứu tại nhiều quốc gia về mối liên hệ giữa huyết áp với việc tiêu thụ các loại đậu và thực phẩm từ đậu nành, với quy mô từ khoảng 1.100 đến hơn 88.000 người tham gia. Đáng chú ý, lượng tiêu thụ càng phù hợp, lợi ích càng rõ rệt, theo Health (Mỹ).
Sau khi điều chỉnh các yếu tố như tuổi tác, chế độ ăn và mức độ vận động, các nhà nghiên cứu nhận thấy:
Một số mức tiêu thụ cụ thể cũng liên quan đến lợi ích rõ rệt:
Theo bác sĩ tim mạch Sirisha Vadali, giám đốc Chương trình Chuyển hóa Tim mạch của HonorHealth (Mỹ), nghiên cứu này củng cố mạnh mẽ quan điểm rằng đậu và đậu nành có lợi cho việc phòng ngừa tăng huyết áp. Tuy nhiên, đây vẫn là nghiên cứu quan sát nên chưa thể khẳng định chắc chắn quan hệ nhân - quả. Ngoài ra, do các nghiên cứu sử dụng nhiều loại đậu khác nhau nên chưa thể kết luận loại nào có lợi hơn.
Theo tiến sĩ Dagfinn Aune, đồng tác giả nghiên cứu tại Trường Y tế công cộng Imperial College London (Anh), các loại đậu và đậu nành chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho huyết áp.
Đặc biệt, chất xơ có thể giúp giảm cholesterol, ổn định đường huyết và hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy sức khỏe đường ruột có liên quan đến khả năng điều hòa huyết áp.
Đậu nành còn chứa các isoflavone như genistein và daidzein - những hợp chất có đặc tính chống viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ bảo vệ tim mạch. Ngoài ra, lợi ích này cũng có thể liên quan đến việc đậu và đậu nành giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn, trong khi béo phì là yếu tố nguy cơ lớn của tăng huyết áp.
Các chuyên gia cho biết đậu và thực phẩm từ đậu nành rất dễ đưa vào thực đơn hằng ngày. Tuy nhiên, với người chưa quen ăn nhiều đậu, việc tăng lượng chất xơ quá nhanh có thể gây đầy hơi hoặc khó chịu tiêu hóa, do đó nên:
Sữa chua giàu dinh dưỡng, bổ sung nhiều lợi khuẩn có lợi giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế vi khuẩn có hại (như vi khuẩn HP - nguyên nhân phổ biến gây viêm loét dạ dày). Axit lactic trong sữa chua sau khi được chuyển hóa sẽ giúp kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh và hỗ trợ làm lành các vết loét nhẹ. Sữa chua giúp giảm các triệu chứng đầy hơi, khó tiêu, giúp dạ dày không phải co bóp quá sức để xử lý thức ăn.
Ngoài ra, lượng acid trong sữa chua không đáng kể so với lượng acid trong dịch vị dạ dày, không gây hại dạ dày như lời đồn. Món ăn này có tác dụng điều hòa nhu động ruột, giảm thiểu sự tích tụ khí hoặc thức ăn, giúp ngăn ngừa chứng táo bón, cải thiện quá trình tiêu hóa.
Tuy nhiên, người bị đau dạ dày không nên ăn sữa chua lúc đói, nên ăn sữa chua sau bữa chính khoảng một đến hai tiếng. Lúc này, nồng độ axit trong dạ dày đã được pha loãng bởi thức ăn, tạo môi trường lý tưởng để lợi khuẩn sống sót và phát huy tác dụng.
Không nên ăn sữa chua quá lạnh ngay khi vừa lấy từ tủ lạnh ra. Nên để ở nhiệt độ phòng khoảng 10-15 phút trước khi ăn để tránh gây co thắt dạ dày.
Ưu tiên sữa chua trắng, ít đường hoặc không đường. Hạn chế các loại sữa chua có quá nhiều hương liệu hoặc phẩm màu hóa học. Không nên ăn sữa chua cùng với các loại thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói vì chúng có thể gây rối loạn tiêu hóa. Chỉ nên ăn khoảng một đến hai hộp mỗi ngày.
Ngủ trưa có thể mang lại nhiều lợi ích, nhưng nếu không đúng cách lại dễ ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm, theo báo Hindustan Times.
Bác sĩ Chakkera Priyanka, chuyên khoa thần kinh tại Bệnh viện Kauvery (Ấn Độ), cho biết ngủ trưa là “con dao hai lưỡi”. Nếu ngủ hợp lý, cơ thể được phục hồi năng lượng; ngược lại, ngủ sai cách có thể làm rối loạn nhịp sinh học và gây mất ngủ về đêm.
Theo đó, một giấc ngủ trưa lý tưởng chỉ nên kéo dài khoảng 20 - 30 phút. Khoảng thời gian này giúp cải thiện sự tập trung, tăng tỉnh táo, nâng cao khả năng nhận thức và cải thiện tâm trạng mà không gây ảnh hưởng tiêu cực.
Ngược lại, ngủ trưa quá dài hoặc ngủ vào cuối buổi chiều có thể khiến cơ thể khó đi vào giấc ngủ ban đêm. Tình trạng này kéo dài sẽ làm xáo trộn nhịp sinh học, khiến ban đêm trằn trọc, buổi sáng mệt mỏi và ban ngày lại phụ thuộc nhiều hơn vào giấc ngủ trưa - tạo thành một vòng lặp khó kiểm soát.
Một số dấu hiệu cho thấy ngủ trưa đang gây hại gồm khó ngủ vào ban đêm, ban ngày uể oải, thiếu tỉnh táo và phải ngủ trưa mới có thể hoạt động bình thường.
Theo bác sĩ Priyanka, buồn ngủ quá mức ban ngày cũng có thể liên quan đến các vấn đề nghiêm trọng hơn như ngưng thở khi ngủ hoặc thiếu ngủ kéo dài, cần được thăm khám.
Bà Priyanka khuyến nghị nên ngủ trưa trước 15 giờ và giữ thời gian ngủ ngắn. Thói quen đi ngủ và thức dậy cần duy trì đều đặn mỗi ngày để ổn định nhịp sinh học.
Buổi tối cần hạn chế tiếp xúc với thiết bị điện tử và đảm bảo ngủ đủ 7 - 9 giờ.
Ngủ trưa đúng cách giúp cơ thể phục hồi năng lượng. Thói quen này vẫn có lợi khi kiểm soát tốt thời gian và thời điểm ngủ.
