Sau khi nốc cạn vò rượu, vị “cao thủ túy quyền” bắt đầu lảo đảo, bước chân xiêu vẹo, nhưng quyền pháp cũng trở nên biến hóa khôn lường. Đó là điều khán giả thường xuyên thấy qua những bộ phim võ thuật Trung Quốc.
Từ nhân vật Tô Khất Nhi của Châu Tinh Trì cho đến Thành Long trong Drunken Master. Hay gần gũi hơn nữa là Võ Tòng, Lỗ Trí Thâm trong Thủy Hử, cho đến cả những giai thoại về Lý Bạch, Bát Tiên…, túy quyền trở thành một biểu tượng của nét lãng tử, sự phóng túng trong võ thuật Trung Hoa.
Nhưng sự thật lịch sử lại khác: túy quyền có thật. Nhưng trong tập luyện nghiêm túc, việc uống rượu gần như là điều cấm kỵ.
Về mặt thuật ngữ, túy quyền (Zui Quan) thường được dịch là “quyền say” hay “drunken boxing”. Đây không phải một môn phái độc lập duy nhất, mà là nhóm kỹ thuật xuất hiện trong nhiều hệ võ cổ truyền Trung Quốc.
Điểm chung là người tập mô phỏng dáng vẻ say xỉn: bước chân xiêu vẹo, thân người nghiêng ngả, nhịp điệu rối loạn, tay co lại như đang cầm chén rượu.
Tuy nhiên, tất cả đều nằm trong kiểm soát. Chuyên trang võ thuật Charming China mô tả cốt lõi của túy quyền là dùng chuyển động thất thường để che giấu ý đồ tấn công, khiến đối thủ khó đoán hướng ra đòn.
Nguồn gốc của túy quyền không có một “ông tổ” duy nhất được giới sử học xác nhận. Nhiều nhánh truyền thừa cho rằng phong cách này chịu ảnh hưởng của Thiếu Lâm Tự, nơi các bài quyền kết hợp thân pháp né tránh, ngã lăn và phản kích được phát triển thành hệ thống.
Một tuyến giai thoại khác gắn túy quyền với truyền thuyết Bát Tiên trong Đạo giáo, khi tám vị tiên mang tám dáng say khác nhau để biểu trưng cho sự tự do và biến hóa.
Trong dân gian Hoa Nam, đặc biệt tại Quảng Đông, túy quyền còn gắn với nhân vật huyền thoại Tô Khất Nhi. Hình tượng ăn mày cao thủ ngoài say trong tỉnh, lấy vẻ nhếch nhác để che giấu công phu thượng thừa.
Tô Khất Nhi khó kiểm chứng hoàn toàn về mặt lịch sử, nhưng ảnh hưởng của nhân vật này với văn hóa võ hiệp là rất lớn. Điện ảnh Hong Kong sau đó đưa hình tượng ấy lên màn bạc, khiến nhiều thế hệ mặc định rằng túy quyền phải đi cùng hồ rượu và men say.
Bước ngoặt lớn nhất đến năm 1978, khi Thành Long đóng vai Hoàng Phi Hồng trong Drunken Master. Bộ phim pha trộn võ thuật, hài slapstick và tinh thần nổi loạn tuổi trẻ, tạo ra hiện tượng toàn châu Á rồi lan ra thế giới.
Từ đây, túy quyền trở thành biểu tượng đại chúng. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu điện ảnh và võ thuật đều chỉ ra rằng yếu tố “uống càng nhiều đánh càng hay” chủ yếu là thủ pháp điện ảnh nhằm tăng tính giải trí.
Sự thật chuyên môn lại khác xa hoàn toàn hình tượng phim ảnh. Rượu làm giảm phản xạ thần kinh, suy yếu khả năng giữ thăng bằng, giảm tốc độ ra quyết định và tăng nguy cơ chấn thương. Với bất kỳ môn đối kháng nào, đó đều là bất lợi.
Hãng tin AFP trong phóng sự về những người luyện túy quyền tại Trung Quốc từng dẫn lời võ sư Lưu Húc Lương: người tập “trông như say nhưng thực ra rất tỉnh táo”, các động tác tưởng hỗn loạn nhưng được kiểm soát chặt chẽ.
Nói cách khác, túy quyền không khuyến khích say thật, mà yêu cầu mức tỉnh táo cao hơn bình thường. Người tập phải giữ trọng tâm trong lúc giả mất trọng tâm, phải nhìn rõ trong khi biểu diễn vẻ lờ đờ, phải tính được khoảng cách dù thân pháp có vẻ ngẫu hứng.
Đây là lý do nhiều võ sư xem túy quyền là một trong những bài khó của kung fu, đòi hỏi lưng hông linh hoạt, cổ chân khỏe, khả năng phối hợp tay mắt tốt và cảm giác cơ thể tinh tế.
Và để so sánh với một số môn võ khác, luyện túy quyền cảng cần phải tỉnh táo, phải vững vàng tuyệt đối. Việc có men rượu là điều cấm kỵ.
Về thực chiến, túy quyền tuy không đến mức là môn võ “chuyển bại thành thắng” vào những lúc khẩn yếu quan đầu, nhưng vẫn có giá trị rõ rệt.
Các kỹ thuật giả sơ hở để nhử đòn, đổi nhịp tấn công, hạ thấp người bất ngờ rồi phản công từ góc lạ đều có thể ứng dụng trong giao đấu.
Một số động tác lắc vai, đổi trục, ngả người né đòn cũng tương đồng với nguyên lý đánh lừa nhịp trong boxing hay sanda hiện đại. Dĩ nhiên, phần nhào lộn, ngã lăn cầu kỳ thường phù hợp biểu diễn hơn là thi đấu đối kháng.
Ngày nay, túy quyền tồn tại chủ yếu trong wushu biểu diễn, các trường võ cổ truyền và điện ảnh. Số võ sinh không nhiều như Thái Cực quyền hay Vịnh Xuân quyền, nhưng sức ảnh hưởng văn hóa lại vượt xa quy mô cộng đồng tập luyện.
Túy quyền vì thế là nghịch lý thú vị của võ học Trung Hoa. Đây là trường phái võ thuật có thật, có bề dày lịch sử và kỹ thuật hẳn hòi. Nhưng điều nổi tiếng nhất về túy quyền – càng uống rượu càng biến hóa, mạnh mẽ – lại chỉ mãi mãi là giai thoại.
Jordan không chỉ là một trong số các tân binh lần đầu bước đến World Cup (giống với Curacao, Uzbekistan, Cabo Verde...), mà còn là nền bóng đá phát triển nhanh bậc nhất thế giới trong 10 năm qua.
Năm 2016, Jordan còn đứng ngoài tốp 100. Còn hiện tại, thầy trò HLV Jamal Sellami đứng hạng 68, có lần đầu dự sân chơi thế giới, chỉ 2 năm sau khi đoạt ngôi á quân Asian Cup 2023 đầy bất ngờ.
Những gì làm được ở trận ra quân trước Áo cho thấy, vé đá World Cup của Jordan không đến từ vận may. Học trò ông Sellami đã chơi sòng phẳng với Áo trong hiệp 1 với hàng tá cơ hội, khiến thủ môn Alexander Schlager phải hoạt động hết công suất. Dù bị Áo dẫn bàn, Jordan vẫn đá hay hơn và gỡ hòa 1-1. Đại diện châu Á chỉ vỡ trận trong những phút cuối bởi sự non nớt vốn dĩ dễ hiểu, trong lần đầu bước ra World Cup.
Jordan xứng đáng nhận được sự tôn trọng, với nỗ lực vươn lên từ "hư vô" để giờ đây có màn ra mắt World Cup cảm xúc. Có thể bại trận, nhưng Jordan vẫn có tiềm năng kiếm điểm nếu rút ra bài học từ sai sót. Đó là khả năng phối hợp chống bóng bổng (Jordan liên tục bị Áo khoét vào hai biên) và tận dụng cơ hội, khi những ngòi nổ như Ali Olwan, Al-Taamari phung phí cơ hội. Thực tế, Jordan vẫn là đội bóng được tổ chức tốt, với mức độ quy củ và bài bản thậm chí nhỉnh hơn Qatar, Iraq và Ả Rập Xê Út. Thứ học trò Sellami còn thiếu là chút điềm tĩnh và ổn định để vượt qua cuộc chiến thể lực khắc nghiệt.
Đội tuyển Algeria hiển nhiên mạnh hơn Jordan. Đại diện Bắc Phi thua 0-3 trước Argentina trong ngày ra quân, nhưng đó vẫn là trận đấu Ibrahim Maza cùng đồng đội chơi tương đối ổn.
Algeria thua vì Lionel Messi quá xuất sắc với ba bàn, trong đó có hai siêu phẩm sút xa. Còn về tổng thể, Algeria không hoàn toàn lép vế, mà vẫn có khoảnh khắc phản đòn.
Nhưng, bóng đá không có tính chất bắc cầu. Ngược lại, khi bị đặt vào áp lực buộc phải thắng, đôi chân Algeria có thể rơi vào tình trạng "đeo chì", như cái cách Thổ Nhĩ Kỳ đã bại trận trước Paraguay, hay Ecuador bị Curacao cầm chân.
Jordan có thể ngại Áo do hiếm khi cọ xát với các đối thủ châu Âu. Còn với Algeria thì không. Hai đội thường xuyên góp mặt tại Arab Cup, giải vô địch Trung Đông dành cho các đội Bắc Phi và Tây Á. Ở Arab Cup 2025, Jordan vào tới chung kết, chỉ thua 2-3 trong hiệp phụ trước Ma Rốc (đội đương kim hạng tư World Cup). Jordan thậm chí tiến xa hơn Algeria ở giải này.
Với ông Sellami (chiến lược gia người Ma Rốc đã rất hiểu bóng đá Bắc Phi) ngồi ghế huấn luyện, Jordan đủ khả năng gây khó dễ cho Algeria.
Tuy nhiên cũng giống trận ra quân, khoảng cách từ "làm khó" đến "giành điểm" luôn xa vời vợi với những đội tuyển lần đầu đá World Cup như Jordan.
Điều quan trọng với Olwan cùng đồng đội là phải duy trì cường độ pressing, gây áp lực cũng như chắt chiu những cơ hội ăn bàn xa xỉ để nắm lấy lợi thế, thay vì phung phí như trận gặp Áo.
Nếu có thể chỉnh lại thước ngắm, Jordan sẽ gây bất ngờ trước Algeria, nối gót Qatar, Ả Rập Xê Út, Hàn Quốc và Nhật Bản để gia nhập nhóm châu Á "có điểm" tại World Cup 2026.
Sự kiện có tổng cộng 7 trận so găng, với sự góp mặt của 14 võ sĩ tài năng từ chủ nhà Việt Nam và các quốc gia có nền boxing phát triển như Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Philippines… Trong đó, tâm điểm của sự kiện là trận tranh đai WBO super lightweight youth title châu Á - Thái Bình Dương ở hạng cân 63,5 kg giữa Balihenbieke (Trung Quốc) và Romer Pinili (Philippines).
Giới chuyên môn đánh giá đây là trận đấu cân sức và khó lường. Bởi lẽ, Balihenbieke (22 tuổi), sở hữu chiều cao 1,80 m cùng phong độ đáng gờm khi toàn thắng cả 7 trận tại đấu trường chuyên nghiệp, trong đó có 5 lần knock-out đối thủ. Bên kia chiến tuyến, Romer Pinili (25 tuổi) kém hơn về chiều cao (1,74 m) và sải tay nhưng có kinh nghiệm dày dặn với 14 lần thượng đài, trong đó có 9 chiến thắng (7 trận knock-out).
Ho Tram Power Clash hứa hẹn là buổi tiệc võ thuật với người hâm mộ Việt Nam khi có đến 3 võ sĩ tài năng từ nước chủ nhà sẽ thượng đài. Phạm Hữu Thương, võ sĩ tài năng của lò Cocky Buffalo từng gây ấn tượng ở những sự kiện boxing quốc tế sẽ đối đầu tay đấm người Trung Quốc - Jimo Yipo ở hạng cân 52 kg.
Một võ sĩ khác có nhiều kinh nghiệm ở đấu trường chuyên nghiệp là Thái Hoàng Huy (5 thắng, 3 thua) so tài với Rakmit Assada (Thái Lan). Đây hứa hẹn là thử thách khó khăn cho Hoàng Huy khi đối thủ của anh có kinh nghiệm vượt trội với gần 20 trận thượng đài. Cái tên còn lại của Việt Nam là Nguyễn Hưng Giao sẽ chạm trán Sim Yong-ho (Hàn Quốc).
Ở 3 cặp đấu còn lại, Sim Hyo-chan (Hàn Quốc) đối đầu Zheng Tao (Trung Quốc). Song Sang-hyeon (Hàn Quốc) so tài Xu Zhoufeng (Trung Quốc) và Li Jiaming (Trung Quốc) gặp Kang Jong-seon (Hàn Quốc).
Tất cả các trận đấu tại sự kiện đều được ghi nhận thành tích và xếp hạng trên hệ thống BoxRec.com, đảm bảo giá trị chuyên môn, minh bạch về thành tích và đóng góp trực tiếp vào thứ hạng của võ sĩ trên bản đồ boxing thế giới.
Trong carom 3 băng, đặc biệt ở châu Âu, khán giả từ lâu được xem là một phần của không gian tĩnh. Họ thường im lặng tuyệt đối khi cơ thủ vào thế đánh, hạn chế di chuyển, nói chuyện hay tạo tiếng động.
Theo trang 3Ball Guide, carom 3 băng là môn cầm cơ chính xác nhất thế giới. Mỗi cú đánh là "bài toán hình học và vật lý ba chiều". Cơ thủ phải tính toán góc băng, độ xoáy, lực đánh, nhiệt độ mặt bàn và tốc độ bi trong từng đường cơ.
Chính vì yêu cầu tập trung cao, văn hóa carom truyền thống luôn đề cao sự yên tĩnh. Theo Billiards Forum, một sai lệch nhỏ về cảm giác hoặc nhịp độ cũng có thể khiến cơ thủ đánh hỏng toàn bộ thế bi.
Trong môi trường như vậy, phản ứng của khán giả cũng hình thành theo hướng đặc thù. Họ thường vỗ tay cho đường cơ đẹp, tán thưởng series cao nhưng tránh reo hò khi đối thủ đánh hỏng. Nhiều cơ thủ và khán giả châu Âu coi việc cổ vũ sau cú đánh hỏng giống như ăn mừng thất bại của đối phương, thay vì ủng hộ tay cơ yêu thích.
Tranh cãi tại TP HCM bắt nguồn chính từ khác biệt đó. Một fanpage billiard Hà Lan mô tả khán giả Việt Nam là phi thể thao, vì reo hò sau khi cơ thủ nước ngoài Eddy Merckx đánh hỏng trong trận bán kết gặp Chiêm Hồng Thái. Dù nhận xét này gây phản ứng, nó vẫn phản ánh khá đúng tư duy lâu đời trong carom phương Tây.
"Vỗ tay lớn khi một cơ thủ đánh hỏng không phù hợp trong thế giới billiard", bài đăng có đoạn. "Họ làm giảm giá trị trận đấu và thiếu tôn trọng cơ thủ đó. Ban tổ chức đáng ra phải can thiệp".
Những khán giả Việt Nam có thể giải thích rằng việc reo hò như vậy là để động viên tâm lý cơ thủ chủ nhà. Vì đối thủ đánh hỏng cũng đồng nghĩa Hồng Thái được trở lại bàn đấu. Dù vậy, truyền thông Hà Lan chỉ ra rằng Merckx khó chịu ra mặt vì phản ứng của khán giả tại nhà thi đấu Nguyễn Du.
Merckx hai lần vô địch thế giới và sở hữu 14 danh hiệu World Cup, đứng thứ năm mọi thời. Ông cũng đã nhiều lần tới Việt Nam thi đấu, đặc biệt là ở World Cup, từ năm 2015. Cơ thủ Bỉ hai lần vô địch tại TP HCM, năm 2017 và 2022.
Chia sẻ với VnExpress, Merckx từ chối chỉ trích khán giả Việt Nam ở giải vừa qua tại TP HCM. "Vì là trải nghiệm cá nhân, tôi không muốn vướng vào tranh luận trên mạng xã hội", ông nói. "Ai cũng có thể có ý kiến riêng, và tôi muốn đứng ngoài chuyện đó".
Tuy nhiên, chính trong cộng đồng billiard phương Tây cũng tồn tại một luồng quan điểm khác. Huyền thoại Hà Lan Dick Jaspers cho rằng bài viết của fanpage Hà Lan đã phóng đại quá mức. Ông nhận xét khán giả Việt Nam "cực kỳ cuồng nhiệt", và cho rằng họ vẫn im lặng khi cơ thủ chuẩn bị thực hiện cú đánh.
Quan điểm của Jaspers phản ánh một thay đổi lớn trong billiard hiện đại. Nhiều người muốn carom thoát khỏi hình ảnh quá nghiêm trang và khó tiếp cận. Tài khoản Glenn Van Laere viết trên Facebook: "Carom cần kiểu khán giả cuồng nhiệt như vậy để tồn tại".
Có những môn khác đòi hỏi sự tập trung cao như ném phi tiêu hay pool 9 bi, khán giả dần liên tục hò reo, tạo không khí như lễ hội thể thao. Ngay cả cờ vua cũng bắt đầu khuyến khích khán giả tạo ra tiếng ồn lớn, tại những sự kiện đặc thù như World Cup thể thao điện tử.
Carom 3 băng do một người Mỹ có tên Wayman Crow McCreery sáng lập và truyền bá ở nửa sau thế kỷ 19, sau đó lan truyền sang châu Âu. Môn này ban đầu được coi là dành cho tầng lớp quý tộc, nên không khí cổ vũ cũng cần trang nghiêm và cơ thủ cũng ăn mặc trang trọng. Dù vậy, những yếu tố này có thể là một phần nguyên nhân khiến carom khó phổ biến thời đương đại.
Trên mạng xã hội Reddit, nhiều người chơi billiard cũng cho rằng carom 3 băng quá khó và khô khan với khán giả phổ thông. Trong một chủ đề về lý do carom không phổ biến, tài khoản Signal-Mention-1041 viết: "Tôi không ghét carom. Môn này đòi hỏi kỹ năng ấn tượng, nhưng xét về mặt giải trí thì khá buồn tẻ và không dễ hấp dẫn công chúng".
Tài khoản specialfliedlice thì viết: "Carom 3 băng mang màu sắc quý ông. Nhiều cơ thủ chuyên nghiệp tóc bạc, đeo nơ, tạo cảm giác hơi cổ điển và thiếu ngầu trong mắt giới trẻ".
Tài khoản Mmmmichael4 cũng có chung quan điểm: "Carom từ gốc rễ là môn dành cho tầng lớp quý tộc, người giàu và giới nhàn rỗi. Còn pool thuộc tầng lớp lao động, nên phổ biến trong quán bar".
Nhiều ý kiến còn cho rằng carom đang phát triển mạnh ở Hàn Quốc nhờ mô hình giải trí hiện đại, với khán giả trẻ, quán bar và không khí sôi động hơn truyền thống châu Âu. Hàn Quốc thậm chí còn tạo ra một giải đấu tầm cỡ thế giới gọi là PBA, để cạnh tranh Liên đoàn billiard thế giới (UMB) mang tính truyền thống. PBA có tiền thưởng còn cao hơn UMB, nên có thể thu hút nhiều cơ thủ chuyển liên đoàn sang thi đấu.
Điều đó cho thấy tranh cãi về reo hò khi đối thủ đánh hỏng phản ánh sự khác biệt giữa hai cách nhìn về billiard. Một bên xem carom là thể thao quý tộc, và sự im lặng là biểu hiện của tôn trọng và đẳng cấp.
Bên còn lại muốn billiard trở thành môn giải trí hiện đại, giàu cảm xúc, gần với bóng đá, ném phi tiêu hoặc MMA hơn là snooker. Ngay cả trong snooker, khán giả cũng phải giữ trật tự nghiêm ngặt. Theo nhiều cơ thủ châu Âu, carom truyền thống cũng nên như vậy.
Nhưng thị trường đang thay đổi. Các giải đấu tại Hàn Quốc và Việt Nam thường có âm nhạc, ánh sáng sân khấu, MC khuấy động và khán giả phản ứng mạnh hơn nhiều so với World Cup ở châu Âu. Nếu như các World Cup ở châu Âu thường chỉ thu hút vài chục khán giả, lượng người hâm mộ xem trực tiếp giải đấu ở TP HCM có thể lên tới hàng trăm. Đó là chưa kể lượng người xem các trận đấu World Cup tại Việt Nam có thể lên tới hàng chục nghìn.
Chính Jaspers cũng giải thích rằng vấn đề nằm ở sự khác biệt trong văn hóa cổ vũ, không phải vì thiếu tôn trọng. Có thể với nhiều khán giả châu Âu, tiếng reo hò sau cú đánh hỏng vẫn là điều khó chấp nhận trong carom. Nhưng ở Việt Nam, sự cuồng nhiệt lại là dấu hiệu cho thấy môn thể thao này đang bước ra khỏi không gian truyền thống để tiếp cận công chúng rộng hơn.
