Tuyển sinh lớp 10 tại Cần Thơ: Trường nào thi, trường nào xét?

Sự lặp lại này không phải ngẫu nhiên. Nó là sản phẩm của một mô hình quản lý đã định hình từ lâu, nơi pháp luật được ban hành đầy đủ trên giấy nhưng không được vận hành đến tận điểm phát sinh rủi ro. Vấn đề không nằm ở chỗ chúng ta thiếu phản ứng. Vấn đề nằm ở chỗ toàn bộ mô hình quản lý an toàn thực phẩm (ATTP) bữa ăn bán trú ở VN đang được thiết kế để phản ứng chứ không phải để phòng ngừa.

Nhìn từ góc độ pháp lý, khung quy định hiện hành thoạt nhìn có vẻ chặt chẽ. Luật ATTP 2010 dành riêng các điều 28, 29, 30 quy định điều kiện bảo đảm an toàn đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống bao gồm bếp ăn tập thể, từ bố trí mặt bằng chống nhiễm chéo, dụng cụ chế biến đến nguyên liệu rõ nguồn gốc và lưu mẫu thức ăn. Điều 54 đặt ra nghĩa vụ truy xuất nguồn gốc khi cần. Bộ luật Hình sự năm 2015 tại điều 317 hình sự hóa hành vi cung cấp thực phẩm không bảo đảm quy chuẩn gây ngộ độc nghiêm trọng, với khung hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù.

Nghị định 15/2018/NĐ-CP cụ thể hóa điều kiện cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện. Chỉ thị 38/CT-TTg ngày 11.10.2024 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Mới đây, Bộ Y tế ban hành Công văn 2236/BYT-ATTP ngày 1.4.2026 yêu cầu siết chặt kiểm tra bếp ăn tập thể trường học.

Như vậy, nhìn thì thấy rõ khung pháp lý đầy đủ, vậy khoảng trống nằm ở đâu?

Khoảng trống thứ nhất nằm trong chính cấu trúc của hệ thống. Việc cấp phép cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn được thực hiện một lần trong khi rủi ro vi sinh phát sinh hằng ngày. Một cơ sở có thể đạt chuẩn vào ngày được cấp giấy chứng nhận nhưng quy trình bảo quản, vận chuyển, phân chia khẩu phần lại có thể xuống cấp chỉ sau vài tháng mà không ai biết. Hậu kiểm theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP về nguyên tắc là công cụ để bù đắp cho khoảng trống này. Tuy nhiên, trên thực tế hậu kiểm thường mang tính định kỳ, có thông báo trước và tập trung vào hồ sơ giấy tờ hơn là quy trình thực tế. Kiểm tra một bếp ăn vào lúc nhân viên đã chuẩn bị sẵn tâm thế đón đoàn không cho phép phát hiện được những thói quen tệ hại diễn ra trong 364 ngày còn lại của năm.

Khoảng trống thứ hai mang tính thể chế. Quản lý ATTP trường học ở VN đang bị phân mảnh giữa nhiều đầu mối. Sở Y tế hoặc Sở ATTP chịu trách nhiệm về chuyên môn vệ sinh thực phẩm. Sở GD-ĐT quản lý hoạt động của nhà trường. Chính quyền địa phương cấp xã, phường có vai trò giám sát trên địa bàn. Hiệu trưởng nhà trường, theo khoản 7 điều 28 luật ATTP, là người đứng đầu đơn vị có bếp ăn tập thể nên phải chịu trách nhiệm chính. Và cuối cùng là doanh nghiệp cung cấp suất ăn, chủ thể trực tiếp sản xuất ra rủi ro.

5 chủ thể, mỗi chủ thể giữ một mảnh trách nhiệm và khi sự cố xảy ra mảng trách nhiệm nào cũng có thể được giải thích là trách nhiệm của người khác. Đây là mô hình mà các nhà phân tích thể chế gọi là trách nhiệm khuếch tán, nơi không ai phải gánh vác cụ thể vì ai cũng có thể chỉ tay sang bên cạnh.

Khoảng trống thứ ba là sự thiếu vắng minh bạch chủ động. Phụ huynh đóng tiền ăn cho con mỗi tháng nhưng không có quyền tiếp cận thông tin về đơn vị cung cấp suất ăn theo cách hệ thống. Họ không biết doanh nghiệp đó đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính bao nhiêu lần? Kết quả các đợt hậu kiểm gần nhất ra sao? Có vướng vào sự cố tại trường nào khác hay không?

Trong khi đó, ở nhiều nước trên thế giới có hệ thống ATTP hiệu quả, kết quả thanh tra vệ sinh được công khai bắt buộc, thậm chí dán ngay tại cửa cơ sở dưới dạng xếp hạng để người tiêu dùng nhìn thấy. Nguyên tắc rất đơn giản. Khi thông tin về chất lượng được công khai thì doanh nghiệp tự có động lực kinh tế để cải thiện vì khách hàng có thể chọn hoặc không chọn họ. Khi thông tin bị che giấu, không có cơ chế thị trường nào hoạt động và mọi gánh nặng giám sát đổ dồn lên cơ quan nhà nước vốn đã quá tải.

Khoảng trống thứ tư và có lẽ là gốc rễ, nằm ở cách chúng ta định giá bữa ăn của trẻ em. Khi mức thu tiền ăn bán trú bị giới hạn ở mức rất thấp, các đơn vị cung cấp suất ăn buộc phải cắt giảm chi phí ở mọi khâu để có lợi nhuận. Nguyên liệu rẻ hơn nghĩa là rủi ro chất lượng cao hơn. Vận chuyển bằng phương tiện không bảo đảm nghĩa là rủi ro vi sinh tăng theo thời gian và nhiệt độ. Nhân công không được đào tạo bài bản nghĩa là quy trình vệ sinh dễ bị bỏ qua. Đây không phải là biện minh cho doanh nghiệp vi phạm mà là chỉ ra một thực tế rằng nếu thiết kế kinh tế của bữa ăn học đường khiến việc làm đúng trở nên không có lãi thì việc làm sai chỉ còn là vấn đề thời gian.

Vậy nên thay đổi như thế nào? Chúng ta cần dịch chuyển mô hình từ hậu kiểm sang phòng ngừa dựa trên rủi ro theo nguyên tắc HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points - hệ thống quản lý ATTP dựa trên việc phân tích mối nguy và kiểm soát các điểm tới hạn) đã được nhiều quốc gia áp dụng cho dịch vụ ăn uống tập thể.

Cốt lõi của HACCP không phải là kiểm tra sản phẩm cuối cùng mà là kiểm soát các điểm nguy cơ trong quy trình từ tiếp nhận nguyên liệu đến phân phối khẩu phần. Khi rủi ro được kiểm soát ngay tại điểm phát sinh thì sự cố sẽ giảm trước khi cần đến đoàn công tác liên ngành. Đi kèm với đó là yêu cầu công khai bắt buộc kết quả thanh tra dưới dạng xếp hạng dễ hiểu để phụ huynh có công cụ giám sát thực chất. Đi xa hơn nữa là việc xác lập trách nhiệm cá nhân của hiệu trưởng và lãnh đạo giáo dục địa phương khi sự cố xảy ra. Không chỉ trách nhiệm hành chính mà cả trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu buông lỏng quản lý có hệ thống.

Bữa ăn của một đứa trẻ ở trường không phải chỉ là vấn đề vệ sinh thực phẩm. Đó là phép thử cho năng lực thể chế của một xã hội trong việc bảo vệ nhóm yếu thế nhất, những người không có quyền lựa chọn và không có tiếng nói. Khi phép thử này thất bại lặp đi lặp lại theo cùng một kịch bản, đã đến lúc thừa nhận vấn đề không nằm ở vài cá nhân vi phạm mà nằm ở chính mô hình quản lý đang được vận hành.

Tin Gốc: Thanh Niên

Sáng 29-5, Trường Phổ thông dân tộc bán trú tiểu học, trung học cơ sở Trà Nam, xã Trà Linh (Quảng Nam cũ) tổ chức lễ bế giảng.

Có 51 học sinh giỏi, xuất sắc, trong đó 8 học sinh giỏi khối trung học cơ sở và 43 em xuất sắc khối tiểu học.

Thay vì trao thưởng tập vở như mọi năm, nhà trường nghĩ ra ý tưởng độc đáo là tặng sâm Ngọc Linh giống.

Xã Trà Linh là vùng trồng sâm Ngọc Linh lớn nhất tỉnh Quảng Nam cũ.

Theo thầy Võ Đăng Chín, hiệu trưởng nhà trường, việc tặng sâm giống trích từ nguồn kinh phí khen thưởng, vận động các hộ trồng sâm là giáo viên trường ủng hộ.

Mỗi em nhận 5 cây sâm giống 2 năm tuổi với giá trị bằng tiền mỗi cây 200.000 đồng.

Theo bạn đọc Hữu Nhân, phần thưởng rất ý nghĩa, động viên gia đình các em làm kinh tế cải thiện cuộc sống. Sáng kiến của nhà trường thật đáng biểu dương.

Bạn đọc Thang cùng quan điểm: Tặng thưởng cho các học sinh món quà rất sáng tạo, ý nghĩa, thiết thực. Vùng này tặng sâm Ngọc linh là phù hợp.

Còn bạn đọc phun**** viết: Rất thiết thực và thực tiễn, chỉ cần các cháu và gia đình chăm sóc tốt, đến khi vào đại học có thể thu hoạch sâm làm học phí học đại học hoặc học nghề mưu sinh.

"Cách làm hay, gắn bó hình ảnh quê hương. Thực trạng nhiều trường ở thành phố tổ chức kết thúc năm học bằng nhiều lẵng hoa, mặc áo thụng như tốt nghiệp đại học rất lãng phí.

Chúng ta chỉ mong tổ chức đơn giản đỡ áp lực kinh phí cho phụ huynh, các doanh nghiệp tặng quà mang ý nghĩa học bổng hay quà tặng hình ảnh quê hương như vậy cũng tốt", bạn đọc Công Tằng Tôn Nữ Bích Dậu viết.

Cũng có có ý kiến băn khoăn là sâm Ngọc Linh không phải là cây cảnh, trồng ở đâu cũng được. Tặng các em thì về trồng, chăm sóc sao? Có em nhà không có vườn sâm thì sao.

Thầy Võ Đăng Chín, hiệu trưởng, cho biết trước khi trao thưởng, trường đã họp phụ huynh, khảo sát, lấy ý kiến.

Trong 51 em được tặng sâm có khoảng 90% là gia đình các em đã có vườn sâm, tham gia trồng theo nhóm hộ. Khi nhận sâm về ba mẹ trồng thêm vào vườn, phát triển kinh tế.

Còn những nhà không có vườn, phụ huynh cho biết sẽ gửi vào vườn sâm của người thân, họ hàng nhờ trồng. Vì vậy không lo lắng chuyện tặng sâm giống mà không có chỗ trồng. Nhà trường có phương án, khảo sát trước rồi mới thưởng. Thầy Chín nói thêm ở Trà Linh là vùng trồng sâm, người dân đã có kinh nghiệm trồng, chăm sóc.

Ông cho biết qua việc tặng sâm, trường muốn học sinh nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Vấn đề cốt lõi là các em, gia đình sẽ có một sinh kế lâu dài. Ở vùng núi, dân tộc thiểu số, nhiều em khó khăn về chi phí ăn học khi học đại học, cao đẳng sau này.

Trường tặng sâm 2 năm tuổi, nếu chăm sóc tốt khoảng 2-3 năm cây sẽ cho hạt, mỗi cây ít nhất vài chục hạt, phụ huynh nhân giống cây con trồng, phát triển vườn sâm ngày càng nhiều cây.

Đây là sinh kế lâu dài, giúp gia đình có kinh tế bền vững. Sau này các em học đại học có chi phí trang trải từ việc bán sâm.

"Nếu thưởng cho các em bằng tiền mặt (như 1 triệu đồng) thì tiêu rồi cũng hết. Việc tặng sâm là sinh kế lâu dài, năm sau trường tiếp tục thưởng vậy. Làm thế nào để phụ huynh nhân rộng mô hình trồng sâm, xóa nghèo, học sinh có kinh phí ăn học sau này. Phụ huynh sẽ có trách nhiệm hơn trong việc nhắc nhở, động viên con học thật giỏi", ông Chín nói.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Trưa 30/5, hơn 124.000 học sinh Hà Nội hoàn thành bài thi môn Văn vào lớp 10 công lập. Đề gồm hai phần: Đọc hiểu (6 điểm), Viết (4 điểm).

Với phần Đọc hiểu, đề đưa ra ngữ liệu là bài thơ "Trăng trong rừng và những đứa trẻ" của tác giả Thanh Thảo. Thí sinh cần xác định thể thơ, ghi lại hai từ chỉ thiên nhiên trong khổ đầu, trả lời câu hỏi "bằng lòng với cuộc sống hiện tại hay dấn thân khám phá, trải nghiệm nào đáng giá hơn".

Phần Viết yêu cầu các em phân tích hình ảnh những đứa trẻ trong ngữ liệu nói trên, đồng thời có thêm bài nghị luận xã hội về việc một số bạn trẻ mất kết nối với cuộc sống, cần nêu giải pháp để tạo ra những kết nối có ý nghĩa.

Theo nhiều giáo viên Ngữ văn tại Hà Nội, đề thi năm nay không quá khó, vừa sức và phù hợp với lứa tuổi học sinh, chống lối học vẹt, học tủ. Đồng thời, đề vẫn có chiều sâu và độ phân hóa tốt.

Cô Nguyễn Thị Như Vân, giáo viên Ngữ văn trường THCS Chương Dương, cho biết so với năm ngoái, cấu trúc đề không thay đổi, tỷ lệ các câu khó dễ tương đương.

Câu 1-3 ở phần Đọc hiểu ở mức độ nhận biết hoặc vận dụng kiến thức đơn giản, quen thuộc, học sinh sẽ không khó khăn để câu trả lời.

Trong khi đó, câu 4 hỏi về ý nghĩa "lời gọi trăng của những đứa trẻ" là khó nhất. Theo cô Vân, dù đây là dạng bài học sinh đã được học và ôn luyện, nhưng mỗi câu thơ lại mang ý nghĩa khác nhau và không chỉ có một tầng nghĩa. Điều này đòi hỏi thí sinh phải có khả năng cảm thụ văn học, hiểu biết đời sống xã hội, có kỹ năng, từ đó mới có thể hiểu sâu và hiểu rộng ý nghĩa của câu thơ.

Câu còn lại của phần Đọc hiểu là câu hỏi mở, thí sinh thoải mái đưa ra lựa chọn, miễn sao hợp lý và đưa ra lý giải thuyết phục.

Cô Dương Thùy Linh, Tổ phó tổ Ngữ văn, trường THCS và THPT M.V.Lômônôxốp, ấn tượng với câu 5 nhất khi khơi gợi học sinh bày tỏ quan điểm lựa chọn giữa bằng lòng với cuộc sống hiện tại hay dấn thân khám phá những chân trời mới.

"Câu hỏi này là một trong những vấn đề mà hầu hết học sinh lớp 9 đang trải qua và chính các em cũng có nhiều trăn trở", cô Linh nói. "Điều này giúp thí sinh dễ dàng tìm thấy sự đồng cảm từ ngữ liệu, câu hỏi. Từ đó các em dễ dàng liên hệ bản thân để làm bài thi chân thực, cảm xúc".

Với phần Viết, cô Linh đánh giá cao phần nghị luận xã hội khi đề cập chủ đề: sự kết nối của con người với cuộc sống xung quanh. Theo cô, đề thi mang tính giáo dục cao, gần gũi với đời sống và tâm lý lứa tuổi học sinh - độ tuổi 15.

Cô Minh Ánh, giáo viên trường THPT chuyên Nguyễn Huệ, cũng cho rằng chủ đề nghị luận xã hội quen thuộc, có tính thực tiễn. Bởi giữa thế giới phẳng, nhiều người trẻ lạc lõng, mai một dần khả năng phát hiện ý nghĩa thực sự của những kết nối, phân biệt những kết nối tiêu cực và tích cực.

Theo cô Hương Giang, giáo viên Ngữ văn trường THCS Archimedes và Tuyensinh247, câu hỏi mang tính thời sự, là mảnh đất mở để học sinh rèn luyện tư duy phản biện, khả năng lập luận và bày tỏ chính kiến một cách thuyết phục.

"Qua đó, đề thi đã định hình một lối tư duy độc lập: Học văn không phải để học thuộc lòng, mà là để thấu hiểu và kiến tạo những giá trị kết nối tích cực cho cuộc đời", cô Giang nói.

Cô Ánh dự đoán các giải pháp mà thí sinh đưa ra chắc chắn sẽ rất phong phú, phản ánh được tâm tư và tư duy của một thế hệ lớn lên trong thời đại bùng nổ của thông tin và kết nối.

"Nhưng để xử lý đề này được sâu và hay thì thí sinh cần có nhận thức xã hội sâu sắc và trải nghiệm sống tích cực", cô Ánh nhìn nhận.

Đánh giá tổng thể đề, cô Linh cho rằng những học sinh mới đọc đề mà không gắn với hoàn cảnh ra đời của tác phẩm thì khó hiểu hết nội dung và ý nghĩa của bài thơ viết về những đứa trẻ "chưa từng ra biển", "chưa được lớn lên ở đồng bằng", "chưa sống giữa phố phường bừng ánh điện".

"Đó là những đứa trẻ ở rừng, khác rất nhiều sự trải nghiệm của những đứa trẻ thủ đô sống trong xã hội hiện đại", cô Linh nói.

Vì vậy, cô cho rằng những thí sinh có tư duy sâu sắc, lập luận chặt chẽ và khả năng diễn đạt tốt sẽ thể hiện ưu thế rõ rệt so với những bài viết hời hợt, thiếu chiều sâu. Điều này giúp các trường THPT, nhất là những trường top trên lựa chọn được những học sinh có năng lực thực sự.

Từ đó, cô Linh dự đoán thí sinh có thể đạt được điểm 7 nếu nắm chắc các kỹ năng. Cô Như Vân nhận định tương tự khi đưa ra mức điểm trung bình khoảng 6,5-7. Học sinh viết giỏi có thể đạt từ 7,5 trở lên, theo cô Hương Giang.

Chiều nay, học sinh thi môn Ngoại ngữ trong 60 phút. Sáng mai, các em làm bài thi Toán, trong 120 phút. Thí sinh đăng ký vào lớp 10 chuyên sẽ làm thêm môn chuyên trong ngày 1/6.

Tin Gốc: Vnexpress