Bắc Bộ và Trung Bộ đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt, trong đó tâm điểm là Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ thay vì Bắc Trung Bộ như thường lệ. VnExpress phỏng vấn tiến sĩ Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển về hiện tượng này.
– Nguyên nhân của đợt nắng nóng gay gắt đang diễn ra ở Bắc Bộ và Trung Bộ là gì?
– Đợt nắng nóng hiện nay là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều hình thế thời tiết. Sau khi mưa tiểu mãn suy yếu, vùng áp thấp nóng phía tây phát triển và mở rộng sang Bắc Bộ và Trung Bộ, khiến nền nhiệt tăng nhanh trên diện rộng.
Cùng với đó, gió mùa tây nam bắt đầu hoạt động rõ nét hơn. Khi vượt qua dãy Trường Sơn, luồng gió này tạo ra hiệu ứng phơn (gió Lào), làm không khí trở nên khô và nóng hơn, đặc biệt tại Trung Bộ và Bắc Trung Bộ. Ngoài ra, những ngày gần đây trời ít mây, bức xạ mặt trời mạnh và gió yếu khiến mặt đất hấp thụ nhiệt rất nhanh, góp phần làm nhiệt độ tăng cao và duy trì trong nhiều giờ liên tục.
Đây là đợt nắng nóng thứ hai trong tháng 5/2026. Về thời điểm xuất hiện, đợt nóng này không bất thường vì cuối tháng 5 là giai đoạn Bắc Bộ và Trung Bộ bước vào cao điểm mùa hè. Tuy nhiên, đây là đợt nóng khá mạnh và kéo dài, với nhiệt độ cao nhất phổ biến 37-39 độ C, nhiều nơi trên 40 độ. Nền nhiệt cao xuất hiện từ khá sớm và kéo dài tới khoảng 19h khiến người dân cảm nhận rõ sự oi nóng, hầm hập kéo dài.
– Vì sao đợt này nhiệt độ ở Hà Nội lại cao hơn Trung Bộ và Tây Bắc Bộ?
– Thông thường, Trung Bộ hoặc Tây Bắc Bộ ghi nhận nhiệt độ rất cao trong các đợt nắng nóng do chịu tác động mạnh của hiệu ứng phơn. Tuy nhiên, trong từng đợt cụ thể, mức nhiệt cao nhất còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vị trí vùng áp thấp nóng, độ ẩm không khí, lượng mây, gió và điều kiện bề mặt.
Riêng với Hà Nội, ngoài tác động của đợt nắng nóng diện rộng, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị đóng vai trò rất quan trọng. Khu vực nội đô có mật độ bêtông hóa cao, nhiều đường nhựa, nhà cao tầng, phương tiện giao thông và nguồn nhiệt thải từ các hoạt động sinh hoạt, dịch vụ. Những yếu tố này khiến nhiệt lượng tích tụ mạnh vào ban ngày và giải phóng chậm về đêm, làm nhiệt độ trong đô thị thường cao hơn khu vực ngoại thành.
Vì vậy, có những thời điểm Hà Nội ghi nhận nhiệt độ cao hơn cả một số địa phương ở Trung Bộ hoặc Tây Bắc Bộ, dù đây vốn là những khu vực thường xuyên chịu nắng nóng gay gắt.
– Đợt nắng nóng này có gì khác biệt so với lịch sử và so với cùng kỳ?
– Xét về quy luật khí hậu, cuối tháng 5 đến tháng 7 là thời kỳ thường xuất hiện nắng nóng ở Bắc Bộ và Trung Bộ. Vì vậy, sự xuất hiện của đợt nóng lần này không phải hiện tượng bất thường. Tuy nhiên, điều chú ý là nắng nóng xuất hiện trên diện rộng và có cường độ gay gắt ngay từ đầu hè. Tại Hà Nội, một số nơi ghi nhận nhiệt độ vượt 40 độ C; riêng trạm Láng đạt 40,7 độ C trong ngày 25/5.
So với đợt nắng nóng diễn ra ngày 13-16/5 vừa qua, đợt nóng lần này gay gắt hơn và kéo dài hơn. Xét trong giai đoạn từ năm 2021 đến nay, đây được đánh giá là một trong ba đợt nắng nóng mạnh nhất từng xảy ra trong tháng 5.
Một vấn đề được nhiều người quan tâm là vì sao nhiệt độ ngoài trời thường cao hơn đáng kể so với nhiệt độ trong bản tin dự báo. Thực tế, công bố trong các bản tin khí tượng là nhiệt độ không khí đo trong điều kiện tiêu chuẩn. Nhiệt độ người dân cảm nhận ngoài trời còn chịu tác động của bức xạ mặt trời và các bề mặt hấp thụ nhiệt như đường nhựa, bêtông, mái tôn hay kim loại.
Do đó, nhiệt độ cảm nhận thực tế có thể cao hơn nhiệt độ dự báo 2-4 độ C, thậm chí cao hơn ở các khu vực đô thị đông đúc hoặc bề mặt hấp thụ nhiệt mạnh. Đây là lý do nhiều người cảm thấy nắng nóng gay gắt hơn so với con số nhiệt độ được công bố.
– Dự báo đợt nắng nóng này bao giờ kết thúc và còn bao nhiêu đợt nắng nóng trong năm nay?
– Đối với Bắc Bộ và Hà Nội, đợt nắng nóng diện rộng hiện nay có khả năng kéo dài đến khoảng ngày 27/5. Sau đó, mưa giông có xu hướng gia tăng và nắng nóng sẽ giảm dần.
Tại Trung Bộ, nắng nóng có thể kéo dài thêm khoảng một ngày, đến ngày 28/5. Trong thời gian này, khu vực Thanh Hóa đến Đà Nẵng và phía đông tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục xuất hiện nắng nóng gay gắt, nhiều nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ phổ biến từ 38-40 độ C, có nơi trên 40 độ C.
Tuy nhiên, việc nắng nóng giảm không đồng nghĩa thời tiết sẽ chuyển mát hoàn toàn. Sau nhiều ngày tích nhiệt, các đô thị lớn vẫn có thể duy trì cảm giác oi nóng vào chiều tối và ban đêm.
Từ nay đến hết mùa hè, Bắc Bộ và Trung Bộ vẫn còn khả năng xuất hiện thêm nhiều đợt nắng nóng khác, tập trung trong các tháng 6 và 7, thậm chí có thể kéo dài sang tháng 8. Riêng trong tháng 6, khả năng xuất hiện khoảng 2-3 đợt nắng nóng. Một số đợt có thể đạt mức nhiệt 39-41 độ, thậm chí 41-42 độ C tại vùng núi phía tây từ Thanh Hóa đến Huế.
Về tác động của El Nino, hiện tượng này chưa phải nguyên nhân trực tiếp gây ra đợt nắng nóng hiện nay. Tuy nhiên, từ nay đến khoảng tháng 8/2026, nhiệt độ trung bình trên cả nước được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1 độ C. Điều này đồng nghĩa mùa hè năm nay có khả năng nóng hơn trung bình, số ngày nắng nóng và số đợt nắng nóng có thể nhiều hơn so với năm 2025.
– Với mức nhiệt cao như hiện nay, ông có cảnh báo gì tới người dân và chính quyền?
– Trong các đợt nắng nóng kéo dài, những nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất là người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch, huyết áp, hô hấp hoặc tiểu đường. Bên cạnh đó, những người lao động ngoài trời như công nhân xây dựng, nông dân, shipper hay công nhân vệ sinh môi trường cũng đối mặt với nguy cơ cao bị mất nước, kiệt sức, say nắng hoặc sốc nhiệt.
Người dân nên hạn chế hoạt động ngoài trời trong khung giờ 11h đến 16h; uống đủ nước, tăng cường che chắn khi di chuyển và tránh làm việc quá sức dưới trời nắng gắt. Đồng thời, cần hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa môi trường ngoài trời và phòng điều hòa.
Đối với các đô thị lớn, cần lưu ý nguy cơ quá tải điện, cháy nổ do nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát tăng mạnh; đồng thời bảo đảm các điều kiện y tế, cấp nước và an toàn cho người lao động ngoài trời.
Ngoài tác động trực tiếp của nắng nóng, người dân cũng cần đề phòng giông lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh và mưa lớn cục bộ có thể xuất hiện sau những ngày nắng kéo dài. Vì vậy, cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết để chủ động bảo vệ sức khỏe và tài sản.
Tại hội nghị kết nối chuỗi cung ứng và dịch vụ logistics trong lĩnh vực dệt may, da giày, chế biến gỗ do Sở Công Thương TP.HCM tổ chức chiều 26-6, nhiều hiệp hội ngành hàng cho rằng logistics đang là một trong những điểm nghẽn lớn của xuất khẩu.
Ông Trần Văn Quy - Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt may thời trang TP.HCM - cho biết chi phí logistics hiện chiếm 9-10% giá thành sản phẩm dệt may, trong khi biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp chỉ 5-10%.
"Chỉ cần giảm được 1% chi phí logistics cũng tạo ra tác động rất lớn đến năng lực cạnh tranh" - ông Quy nói. Phần lớn doanh nghiệp dệt may hiện vừa tự làm, vừa thuê ngoài. Khoảng 20-30% nhu cầu logistics được doanh nghiệp tự đầu tư để xử lý đơn hàng gấp hoặc tình huống phát sinh, còn khoảng 70% vẫn sử dụng dịch vụ bên ngoài.
Việc tự đầu tư xe, kho giúp doanh nghiệp chủ động hơn nhưng cũng dễ phát sinh lãng phí. Hàng đưa từ miền Nam ra miền Bắc, nếu chiều về không có hàng, xe chạy rỗng thì chi phí vẫn đội lên.
Ông Quy cũng thừa nhận một rào cản khác là tâm lý ngại thay đổi. Nhiều doanh nghiệp đã quen làm việc với một nhà cung cấp dịch vụ trong nhiều năm, dù có lựa chọn mới rẻ hơn vẫn không muốn đổi vì sợ xáo trộn quy trình.
"Có những việc làm quen hơn 10 năm rồi, dù chỗ mới có thể rẻ hơn nhưng doanh nghiệp vẫn ngại đổi. Vì ngại thay đổi nên chi phí cao vẫn cứ cao" - ông Quy nói.
Ở góc độ doanh nghiệp xuất nhập khẩu, ông Trần Quý Nhân, Phó chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP.HCM, đưa ra phép tính cụ thể: một container 20 feet từ Trảng Bom về cảng Cát Lái hiện có thể tốn 11,3-14,4 triệu đồng. Khoản này gồm cước vận chuyển, phí xếp dỡ, hạ rỗng, nâng hạ container, niêm phong chì, khai báo và các dịch vụ khác.
"Doanh nghiệp xuất khẩu đang chịu rất nhiều khoản phí. Mong các cảng và các bên trong chuỗi logistics cùng chia sẻ thêm, nhất là trong bối cảnh đơn hàng khó khăn", ông Nhân nói.
Ngoài chi phí nội địa, doanh nghiệp còn chịu áp lực từ thời gian vận chuyển quốc tế kéo dài. Theo ông Nhân, có tuyến hàng đi châu Âu trước đây mất khoảng 30 ngày, nay kéo dài tới 45 ngày. Thêm 15 ngày vận chuyển đồng nghĩa dòng tiền về chậm hơn, chi phí vốn tăng lên.
Với ngành gỗ, ông Trần Lam Sơn - Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Ban Xúc tiến thương mại và Quan hệ quốc tế Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM - cho rằng logistics là nút thắt lớn do đặc thù hàng hóa cồng kềnh.
Nhiều container đồ gỗ, nội thất đầy rất nhanh vì hết thể tích, dù tải trọng chưa tới giới hạn. Điều này khiến chi phí vận chuyển trên mỗi sản phẩm cao hơn.
"Container có thể đầy rất nhanh nhưng không phải vì hàng nặng, mà vì hàng chiếm quá nhiều thể tích. Đây là bài toán chi phí rất lớn của ngành gỗ", ông Sơn nói.
Ông đề xuất phát triển các điểm trung chuyển tại Cần Thơ, Vĩnh Long, Cà Mau để kết nối vùng nguyên liệu với cảng xuất khẩu. Với vùng nguyên liệu gỗ keo ở bán đảo Cà Mau, nếu có thể cưa xẻ, phân loại, sơ chế tại chỗ rồi vận chuyển bằng đường thủy, doanh nghiệp sẽ giảm áp lực đường bộ và chi phí đưa hàng về TP.HCM. "Không thể cứ đưa tất cả về Cát Lái rồi mới tính tiếp" - ông Sơn nói.
Câu hỏi được đặt ra tại hội nghị là chi phí logistics đang chiếm tỉ trọng lớn trong giá thành, vậy giảm bằng cách nào?
Từ phía doanh nghiệp cảng, ông Trương Nguyên Linh, Phó tổng giám đốc Cảng Container quốc tế Việt Nam (VICT), cho rằng muốn giảm chi phí phải xử lý đồng thời hạ tầng, thủ tục và chuyển đổi số.
Nhiều cảng đã triển khai cảng điện tử, cho phép khách hàng đăng ký, thanh toán, làm thủ tục trực tuyến. Tuy nhiên nếu hãng tàu chưa nâng cấp hệ thống để kết nối dữ liệu, lệnh giao hàng điện tử vẫn không thể truyền đến cảng.
"Khách hàng làm được thủ tục điện tử với hãng này nhưng lại không làm được với hãng khác. Chuyển đổi số mà không đồng bộ thì điểm nghẽn vẫn còn" - ông Linh nói.
Thẳng thắn chia sẻ tại hội nghị, bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM, cho rằng nhiều doanh nghiệp đang vô tình làm tăng chi phí khi tự mua xe tải, tự đầu tư kho bãi và tự tổ chức toàn bộ logistics.
Theo bà, một doanh nghiệp dệt may dùng xe chở hàng ra cảng rồi xe chạy rỗng về, trong khi doanh nghiệp ngành gỗ lại phải thuê xe khác chở nguyên liệu về nhà máy là sự lãng phí nguồn lực.
"Các anh chị nói logistics làm chi phí tăng cao, nhưng chính cách mỗi doanh nghiệp tự đầu tư xe, tự làm mọi thứ cũng là một nguyên nhân đẩy chi phí lên", bà Phương nói.
Bà cho rằng doanh nghiệp cần áp dụng kinh tế chia sẻ trong logistics dùng chung xe, chung kho, chung nền tảng, chung dịch vụ và thuê ngoài những khâu không phải năng lực cốt lõi.
Theo khảo sát của PV Thanh Niên, trên địa bàn TP.HCM nhiều chủ trọ thu tiền điện theo mức cào bằng từ 3.500 - 5.000 đồng/kWh, cao hơn so với giá bán lẻ điện sinh hoạt theo quy định. Trong khi đó, theo quy định mới hiệu lực từ ngày 25.5, hành vi thu tiền điện vượt mức quy định có thể bị xử phạt từ 20 - 30 triệu đồng.
Chiều 14.5, tại buổi họp báo cung cấp các vấn đề liên quan đến tình hình kinh tế - xã hội trên địa bàn TP.HCM, ông Trần Minh Hóa, Phó trưởng phòng Quản lý năng lượng (Sở Công thương TP.HCM) đã trả lời Báo Thanh Niên về việc các trọ thu tiền điện sai quy định.
Sở Công thương TP.HCM cho biết, đơn vị đã ban hành Công văn số 5023 đề nghị Chủ tịch UBND các phường, xã và đặc khu Côn Đảo chỉ đạo cơ quan chuyên môn phối hợp Tổng công ty Điện lực TP.HCM tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy định về giá bán điện cho người thuê nhà.
Các địa phương đồng thời phải xử phạt vi phạm hành chính đối với các trường hợp vi phạm và báo cáo định kỳ kết quả thực hiện về Sở Công thương TP.HCM.
Theo kế hoạch kiểm tra chuyên đề năm 2026, đơn vị này cũng sẽ kiểm tra chuyên đề việc chấp hành quy định về hoạt động điện lực và giá điện tại các trung tâm thương mại, tòa nhà văn phòng cho thuê.
Hiện Tổng công ty Điện lực TP.HCM đã cấp định mức điện cho gần 1,94 triệu sinh viên và người lao động thuê nhà tại 110.322 khu nhà trọ trên địa bàn.
Đến nay, đã có 109.717 chủ nhà trọ ký cam kết bán điện đúng giá quy định cho người thuê nhà.
Tính đến tháng 4.2026, ngành điện thành phố đã thực hiện 145.974 lượt kiểm tra giá điện tại các khu nhà trọ.
"Về số liệu xử phạt cụ thể, Sở Công thương sẽ cung cấp sau khi nhận được báo cáo từ UBND các xã, phường và đặc khu", ông Hóa nói.
Liên quan đến việc nhiều chủ nhà trọ cho rằng mức giá điện 3.500 - 5.000 đồng/kWh nhằm bù đắp chi phí hao hụt điện năng và vận hành như: thang máy, đèn hành lang, camera hay máy giặt chung…
Sở Công thương TP.HCM khẳng định quan điểm trên "không phù hợp quy định". Bởi trường hợp người thuê nhà không giao kết hợp đồng trực tiếp với bên bán điện thì tổng tiền điện chủ nhà cho thuê thu của người thuê nhà không được vượt quá tiền điện trong hóa đơn tiền điện hằng tháng do đơn vị bán lẻ điện phát hành.
Theo ông Hóa, giá điện là mặt hàng do Nhà nước quản lý, chủ nhà trọ phải thu theo đúng biểu giá bán điện do Bộ Công thương ban hành.
Các khoản chi phí như: điện bơm nước, chiếu sáng hành lang, camera an ninh hay các chi phí vận hành khác phải được tách riêng thành phí dịch vụ hoặc phí quản lý theo thỏa thuận giữa chủ nhà và người thuê, không được cộng dồn vào giá điện để thu chênh lệch.
"Việc thu tiền điện cao hơn giá quy định để hưởng chênh lệch là hành vi vi phạm và sẽ bị xử phạt từ 20 - 30 triệu đồng kể từ ngày 25.5. Thẩm quyền xử phạt thuộc Chủ tịch UBND cấp xã", Sở Công thương TP.HCM nhấn mạnh.
Theo ông Hóa, biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt hiện được áp dụng theo Quyết định số 1279 của Bộ Công thương. Đối với người thuê nhà để ở, việc tính giá điện được thực hiện theo Khoản 5 Điều 12 Thông tư số 60.
Sở Công thương TP.HCM nhấn mạnh, nếu người thuê nhà không ký hợp đồng trực tiếp với đơn vị bán điện thì tổng số tiền điện chủ nhà thu của người thuê "không được vượt quá tiền điện trong hóa đơn tiền điện hằng tháng do đơn vị bán lẻ điện phát hành".
Ngày 26/5, lãnh đạo Ban Quản lý vịnh Nha Trang (Khánh Hòa) cho biết đơn vị vừa ghi nhận hình ảnh một con cá voi xuất hiện tại phân khu bảo vệ nghiêm ngặt Hòn Mun, thuộc vịnh Nha Trang.
Theo video được ghi lại, cá voi nhiều lần ngoi lên mặt nước để săn mồi giữa vùng biển trong xanh. Sự xuất hiện của loài động vật biển cỡ lớn này khiến nhiều du khách thích thú.
Đại diện Ban Quản lý vịnh Nha Trang cho biết thời gian gần đây khu vực vịnh liên tục ghi nhận cá voi xuất hiện. Đây được xem là tín hiệu tích cực cho thấy môi trường sinh thái biển tại địa phương đang dần phục hồi.
Tuy nhiên, cơ quan chức năng đề nghị người dân không tiếp cận quá gần cá voi, gây tiếng ồn hoặc điều khiển phương tiện bám theo cá vì có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và hành vi sinh học của loài này.
Theo Ban Quản lý vịnh Nha Trang, mọi hành vi vi phạm các quy định về bảo vệ cá voi sẽ bị xử lý theo pháp luật.
Khu bảo tồn biển Hòn Mun nằm ở vịnh Nha Trang, được thành lập năm 2001 và là khu bảo tồn biển đầu tiên của Việt Nam. Nơi đây nổi tiếng với hệ sinh thái biển đa dạng, đặc biệt là các rạn san hô phong phú cùng hàng nghìn loài sinh vật biển quý hiếm.
