Nhiều người vẫn cho rằng suy thận là bệnh của tuổi già hoặc chỉ gặp ở người có bệnh nền kéo dài. Tuy nhiên, thực tế đang diễn ra hoàn toàn khác.
“Tôi còn trẻ, tôi vẫn khỏe, sao lại có thể suy thận?” là câu hỏi đầy bàng hoàng mà Thạc sĩ – Bác sĩ nội trú Vũ Thị Ánh cùng các đồng nghiệp tại Trung tâm Thận – Tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai thường xuyên nghe từ những bệnh nhân mới chỉ đôi mươi. Bệnh thận mạn tính đang ngày càng trẻ hóa và trở thành hồi chuông cảnh báo với nhiều người trẻ hiện nay.
Theo thống kê từ Hội Lọc máu Việt Nam, tỷ lệ người dưới 40 tuổi mắc bệnh thận mạn đã tăng đáng kể trong những năm gần đây.
Theo BS Ánh, bệnh thận giai đoạn đầu thường diễn biến âm thầm bởi thận có khả năng hoạt động bền bỉ ngay cả khi chức năng chỉ còn 20-30%. Chính vì vậy, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn muộn.
“Đừng đợi đến khi khó thở hay không tiểu được mới đi khám. Người dân cần chú ý đến những thay đổi nhỏ của cơ thể, bởi thận đang phát tín hiệu cảnh báo qua những dấu hiệu rất dễ bị bỏ qua”, BS Ánh khuyến cáo.
Những dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm nước tiểu có nhiều bọt lâu tan, tiểu sẫm màu hoặc tiểu máu; sưng phù mí mắt, phù chân; tăng huyết áp ở người trẻ; mệt mỏi kéo dài, xanh xao do thiếu máu.
Thói quen thiếu lành mạnh đang âm thầm bào mòn sức khỏe thận
Qua quá trình thăm khám, các bác sĩ nhận thấy nhiều thói quen thiếu lành mạnh đang trực tiếp làm gia tăng nguy cơ suy thận ở giới trẻ.
Trong đó, phổ biến là tình trạng tự ý sử dụng thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm, thuốc đông y hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc. Bên cạnh đó là lối sống thiếu khoa học như ăn quá mặn, lạm dụng đồ uống có gas, thức khuya kéo dài, lười vận động dẫn đến thừa cân, béo phì.
Nhiều người trẻ cũng chủ quan với các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, không thăm khám và điều trị kiểm soát thường xuyên, khiến nguy cơ tổn thương thận tăng lên theo thời gian.
Theo BS Ánh, suy thận là hành trình khó đảo ngược, nhưng hoàn toàn có thể làm chậm tiến triển nếu được phát hiện sớm.
“Chỉ một xét nghiệm nước tiểu và chỉ số creatinin máu đơn giản đôi khi có thể tạo nên ranh giới giữa một cuộc sống bình thường và cuộc đời gắn với bệnh viện, máy lọc máu”, bác sĩ nhấn mạnh.
Những ai cần tầm soát sớm?
Các bác sĩ khuyến cáo những nhóm sau cần kiểm tra chức năng thận định kỳ:
– Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường.
– Người cao tuổi, thừa cân, béo phì.
– Người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận.
– Người xuất hiện dấu hiệu phù, nước tiểu bất thường hoặc mệt mỏi kéo dài.
Làm gì để phòng ngừa bệnh thận?
Để phòng ngừa các bệnh lý về thận, người dân cần lưu ý một số điều sau:
– Tập thể dục thường xuyên
Điều này giúp duy trì cân nặng hợp lý, giảm huyết áp và ngăn ngừa bệnh thận mạn tính.
Theo Healthline, để bảo vệ thận, bạn cần duy trì lối sống luôn năng động và khỏe mạnh.
Tập thể dục thường xuyên không chỉ tốt cho vòng eo của bạn, nó có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh thận mạn tính. Nó cũng có thể làm giảm huyết áp và tăng cường sức khỏe tim mạch, cả hai đều quan trọng để ngăn ngừa tổn thương thận.
– Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh
Bạn cần hạn chế muối, thực phẩm chế biến sẵn, trong khi đó tăng cường rau xanh, hoa quả. Protein từ thực vật thay vì protein từ động vật có thể ít gây căng thẳng hơn cho thận yếu.
– Kiểm soát tốt các bệnh lý nền
Những người có bệnh lý nền như đái tháo đường, tăng huyết áp… cần kiểm soát bệnh tốt. Điều này sẽ giúp làm chậm sự suy giảm chức năng thận. Đặc biệt, giữ huyết áp ở mức dưới 130/80.
– Không hút thuốc lá
Hút thuốc làm giảm lưu lượng máu đến thận và tăng nguy cơ suy thận.
– Hạn chế sử dụng thuốc chống viêm, giảm đau không kê đơn
Lạm dụng các thuốc này có thể gây tổn thương thận nghiêm trọng. Thuốc chống viêm không steroid, như ibuprofen và naproxen, có thể ảnh hưởng chức năng thận. Dùng chúng khi cơ thể đang cạn kiệt chất lỏng có thể dẫn đến ngừng hoạt động của thận và bạn có thể phải nhập viện.
Để giảm đau, acetaminophen (không quá 3.000mg mỗi ngày) sẽ an toàn hơn. Nếu bạn phải dùng các thuốc kháng viêm không steroid, hãy nhớ uống nhiều nước.
– Uống đủ nước
Uống nước thường xuyên và đều đặn sẽ tốt cho thận. Nước giúp loại bỏ natri và độc tố khỏi thận. Nó cũng làm giảm nguy cơ mắc bệnh thận mãn tính.
Bạn nên uống ít nhất 1,5 đến 2 lít mỗi ngày. Tuy nhiên, lượng nước chính xác bạn cần phụ thuộc phần lớn vào sức khỏe và lối sống của bạn. Các yếu tố như khí hậu, tập thể dục, giới tính, sức khỏe tổng thể và việc bạn đang mang thai hay đang cho con bú đều rất quan trọng để cân nhắc khi lập kế hoạch uống nước hàng ngày.
Những người trước đây đã bị sỏi thận nên uống nhiều nước hơn một chút để giúp ngăn ngừa sự tích tụ sỏi trong tương lai.
– Kiểm tra sức khỏe thận định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề về thận, đặc biệt với những người có nguy cơ cao như bệnh nhân đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì.
Ngày 16-5, Sở Y tế TP.HCM phát thông báo về việc thu hồi trên toàn quốc lô thuốc dung dịch nhỏ mắt Natri clorid 0,9% do không đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Theo thông tin từ Cục Quản lý dược (Bộ Y tế), lô thuốc bị thu hồi thuộc sản phẩm dung dịch nhỏ mắt Natri clorid 0,9%, số giấy đăng ký lưu hành 893100060724, số lô 10370725, ngày sản xuất 14-7-2025, hạn dùng đến 14-1-2028.
Sản phẩm do Công ty cổ phần Dược phẩm Dược liệu Pharmedic sản xuất.
Kết quả kiểm nghiệm cho thấy mẫu thuốc không đạt yêu cầu chất lượng về chỉ tiêu "độ trong", được xác định là vi phạm mức độ 3 theo quy định của Bộ Y tế.
Để đảm bảo an toàn cho người sử dụng, Sở Y tế TP.HCM yêu cầu các cơ sở kinh doanh dược, cơ sở khám chữa bệnh ngừng ngay việc kinh doanh, sử dụng lô thuốc nói trên, đồng thời khẩn trương thực hiện thu hồi theo quy định.
Sở Y tế cũng đề nghị UBND các xã, phường, đặc khu thông báo đến các cơ sở kinh doanh dược, cơ sở y tế trên địa bàn; tăng cường kiểm tra, giám sát việc thu hồi và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nếu có.
Phòng Nghiệp vụ dược phối hợp với Phòng Kiểm tra - Pháp chế được giao kiểm tra và giám sát các đơn vị thực hiện thông báo này; xử lý những đơn vị vi phạm (nếu có) theo quy định hiện hành; báo cáo về Cục Quản lý dược - Bộ Y tế và các cơ quan chức năng có liên quan.
Nhiều người khi thấy đường huyết cao thường mắc sai lầm là cắt bỏ hoàn toàn tinh bột như cơm, mì vì cho rằng đó là thủ phạm. Tuy nhiên, bác sĩ chuyên khoa giảm cân và chuyển hóa Hsiao Chieh-chien đã chứng minh điều ngược lại qua một ca lâm sàng, bệnh nhân giảm được 10 kg trong 4 tháng, thu nhỏ 10 cm vòng eo và đưa chỉ số đường huyết từ mức nguy hiểm về mức hoàn hảo chỉ trong 4 tháng mà vẫn ăn cơm trắng đều đặn.
Phân tích về trường hợp này, bác sĩ Hsiao cho hay nữ bệnh nhân trên đã chọn cách loại bỏ đường tinh luyện và thực phẩm siêu chế biến, thay vào đó là thực phẩm tự nhiên. Cô sử dụng các nguồn tinh bột nguyên bản như cơm trắng làm nhiên liệu chất lượng cao cho cơ thể, kết hợp cùng các bài tập aerobic và tập luyện kháng lực (resistance training) theo nguyên tắc ăn nhiều hơn vào ngày tập luyện và giảm bớt vào ngày nghỉ.
Theo bác sĩ Hsiao, chìa khóa nằm ở phương pháp "xoay vòng tinh bột" (carbohydrate cycling), tức là điều chỉnh lượng ăn tùy theo mức độ vận động trong ngày. Khi tập luyện cường độ cao hoặc tập tạ, các khối cơ giống như một miếng bọt biển đang khô hạn và khát năng lượng.
Lúc này, lượng cơm trắng nạp vào sẽ được cơ bắp hấp thụ trực tiếp và chuyển hóa thành nguồn năng lượng mạnh mẽ, ngăn chặn tình trạng đường dư thừa trong máu gây ra các vấn đề sức khỏe, từ đó giúp ổn định đường huyết hiệu quả.
Ông cho hay cơ bắp chính là "cỗ máy" tiêu thụ đường lớn nhất của cơ thể. Khi khối lượng cơ bắp tăng lên, khả năng hấp thụ tinh bột của cơ thể cũng tự nhiên tăng theo, đồng thời độ nhạy insulin được cải thiện đáng kể. Nhờ áp dụng phương pháp này, nữ bệnh nhân không chỉ đạt được các chỉ số hình thể lý tưởng mà chỉ số đường huyết trung bình (HbA1c) cũng giảm từ 9,7% xuống còn 5,8%. Trước đây, cô không thể nhấc nổi đứa trẻ 18 kg nhưng giờ có thể vừa bế trẻ nặng 31 kg vừa đi bộ.
Thực tế, giới y khoa hiện đại ngày càng chú trọng hơn vào "chất lượng tinh bột". Thay vì cực đoan cắt giảm tinh bột về mức bằng không, bác sĩ khuyên quan tâm hơn đến nguồn gốc thực phẩm, ưu tiên các loại tinh bột tự nhiên và kết hợp với việc rèn luyện cơ bắp định kỳ. Cách làm này sẽ giúp cơ thể nâng cấp từ "chế độ tích trữ" sang "chế độ đốt cháy hiệu quả", giúp những người đang giảm cân không còn phải đối mặt với nỗi sợ hãi mỗi khi nhìn thấy bát cơm trắng.
Trong khi không ít người tin vào tác dụng “thần kỳ” của dầu cá với huyết áp, các nghiên cứu liên quan lại cho kết quả không đồng nhất. Một số nghiên cứu cho thấy dầu cá có thể giúp hạ huyết áp, trong khi một số khác lại không ghi nhận tác dụng này. Do đó, cần nhìn nhận rõ hiệu quả này là có giới hạn để tránh lạm dụng, theo Health (Mỹ).
Một phân tích năm 2022 cho thấy bổ sung 2 - 3 g omega-3 mỗi ngày giúp hạ huyết áp ở mức khiêm tốn, hiệu quả này đặc biệt rõ hơn ở người đã tăng huyết áp. Tuy vậy, lợi ích bổ sung của dầu cá ở những người đang dùng thuốc hạ áp vẫn chưa được làm rõ.
Với người có huyết áp bình thường, việc bổ sung dầu cá thường ít hoặc không làm thay đổi huyết áp.
Một lý do khiến kết quả của các nghiên cứu khác nhau là vì trên thị trường có nhiều loại sản phẩm dầu cá với tỷ lệ DHA và EPA khác nhau. Ngoài ra, các nghiên cứu cũng sử dụng liều lượng không thống nhất; có liều cho thấy hiệu quả, có liều thì không.
Dù chưa có bằng chứng chắc chắn, một số nghiên cứu cho rằng omega-3 trong dầu cá có thể giúp mạch máu thư giãn và giãn rộng hơn. Điều này về lý thuyết có thể làm giảm viêm và cải thiện chức năng mạch máu.
Omega-3 cũng được cho là giúp giảm stress oxy hóa - tình trạng tích tụ các gốc tự do gây tổn thương tế bào và có liên quan đến tăng huyết áp.
Dầu cá nhìn chung khá an toàn, nhưng vẫn có thể gây tác dụng phụ. Nhẹ thì có thể gây vị tanh trong miệng, ợ nóng. Nặng hơn, một số nghiên cứu ghi nhận nguy cơ tăng rung nhĩ, tăng cholesterol LDL và nguy cơ chảy máu.
Các bác sĩ thường không khuyến khích dùng viên dầu cá như lựa chọn bổ sung thường quy nếu không có chỉ định cụ thể. Thay vào đó, chuyên gia ưu tiên bổ sung omega-3 từ thực phẩm tự nhiên.
Các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá ngừ albacore, cá hồi nước ngọt và cá mòi là nguồn omega-3 tốt. Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) khuyến nghị ăn 2 khẩu phần cá (mỗi khẩu phần khoảng 100 gram) mỗi tuần.
Trước khi sử dụng dầu cá, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn lợi ích và nguy cơ dựa trên tình trạng sức khỏe cá nhân.
