Ngày 18.6, Mỹ và Iran thông báo đã ký biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột. Bản thỏa thuận khung gồm 14 điểm, thiết lập một lệnh ngừng bắn ngay lập tức giữa Mỹ và Iran.
Các điều khoản chính bao gồm việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ, cho phép Iran xuất khẩu dầu mỏ và tiếp cận các tài sản bị đóng băng, cam kết đàm phán một thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày. Thỏa thuận khung này cũng phác thảo một gói tái thiết kinh tế ước tính trị giá ít nhất 300 tỉ USD dành cho Iran, đồng thời bao gồm lời cam kết mới của Iran về việc không theo đuổi vũ khí hạt nhân.
Trong cuộc họp báo bên lề hội nghị thượng đỉnh G7 tại Évian-les-Bains (Pháp), Tổng thống Trump cho rằng đã đến lúc chấm dứt xung đột vì mối đe dọa đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu và các thành viên G7 ủng hộ điều này. Nhà lãnh đạo nhấn mạnh rằng nguồn dầu dự trữ sẽ cạn kiệt trong khoảng 4 tuần nữa nếu eo biển Hormuz không được mở cửa trở lại.
Ông Trump lưu ý đây chỉ là thỏa thuận tạm thời và cảnh báo sẽ tấn công trở lại nếu Iran không tuân thủ.
Mặt khác, chủ nhân Nhà Trắng bất ngờ đảo ngược quan điểm về chương trình tên lửa đạn đạo của Iran. Ông cho rằng sẽ không công bằng cho Iran khi cấm nước này sở hữu tên lửa đạn đạo trong khi các đối thủ khác trong khu vực như Israel và Ả Rập Xê Út sở hữu loại vũ khí này.
“Ý tôi là, họ phải có một số tên lửa, bởi vì những nước khác cũng có. Họ phải có một số. Tôi đang nói rằng nếu các quốc gia khác sở hữu chúng, thì việc họ không có một số lượng nhất định là hơi bất công”, ông Trump nói.
Nhà lãnh đạo cho rằng tên lửa “không phải là vấn đề” bởi vũ khí này “chỉ gây thiệt hại một số địa điểm mà không làm nổ tung cả hành tinh”. “Chúng tôi đã hủy diệt khoảng 84 – 85% kho tên lửa của họ. Số còn lại đang ở dưới lòng đất, họ không thể đưa chúng lên”, ông Trump nói.
Cú “quay xe” của nhà lãnh đạo đã gây ra phản ứng bất ngờ tại Israel. Tờ The Jerusalem Post tại Israel đăng bài xã luận trang nhất với dòng tít “Vì sao ông Trump lại ủng hộ chương trình tên lửa đạn đạo của Iran?”. Trên trang chủ của tờ The Times of Israel, Tổng biên tập – người thành lập tờ báo David Horovitz gọi thỏa thuận của Mỹ là “sự đầu hàng thảm họa”.
Mặc dù ông Trump và các quan chức chính quyền Mỹ mô tả thỏa thuận này là một bước đột phá, nhưng các nhà phê bình cho rằng những nhượng bộ dành cho Iran vượt xa những cam kết mà Mỹ nhận được.
Các nhà phê bình từ cả cánh tả và cánh hữu đều đặt câu hỏi tại sao cuộc chiến lại nổ ra ngay từ đầu, nếu kết cục lại như thế này. Nỗi lo lắng đặc biệt gay gắt trong giới bảo thủ, theo The Hill. Nhà bình luận chính trị ủng hộ Israel mạnh mẽ Ben Shapiro gọi thỏa thuận này là một “thảm họa” trong cuộc phỏng vấn với Fox News. Một nhà bình luận bảo thủ nổi tiếng khác là Erick Erickson viết trên mạng xã hội rằng thỏa thuận này là “sự đầu hàng của Mỹ”.
Thượng nghị sĩ Bill Cassidy (đảng Cộng hòa, bang Louisiana), người đã thua trong cuộc bầu cử sơ bộ tháng trước sau khi ông Trump ủng hộ một trong những đối thủ của ông, đã chỉ trích điều mà ông gọi là “sai lầm chính sách đối ngoại tồi tệ nhất trong nhiều thập niên”.
Bà Nikki Haley, người từng giữ chức đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump và sau đó đã đối đầu với ông trong cuộc bầu cử sơ bộ tổng thống năm 2024, viết trên mạng xã hội rằng người Iran sẽ sử dụng bất kỳ khoản tiền nào nhận được từ thỏa thuận để thúc đẩy tham vọng hạt nhân và sử dụng các lực lượng ủy nhiệm chống lại Mỹ. “Thật là một sai lầm lớn khi bỏ tiền ra để xây dựng lại mối đe dọa mà chúng ta vừa mới tiêu diệt”, bà Haley phê phán.
Người dẫn chương trình phát thanh theo quan điểm bảo thủ Mark Levin đã ca ngợi quyết định của Tổng thống Trump về việc sử dụng quân đội chống lại Iran nhưng chỉ trích mạnh mẽ bản ghi nhớ được đề xuất, cho rằng nó từ bỏ đòn bẩy của Mỹ trước khi Tehran đưa ra những nhượng bộ có ý nghĩa, theo Fox News.
“Ngay từ ngày đầu tiên, tôi đã nhấn mạnh rằng chế độ Iran sẽ không tôn trọng bất kỳ thỏa thuận nào. Tại sao chúng ta lại đồng ý ngay lập tức từ bỏ đòn bẩy quan trọng nhất mà chúng ta có đối với chế độ này trước khi họ tuân thủ các yêu cầu của bản ghi nhớ?”, ông Levin chất vấn.
Tuy nhiên, cũng có những ý kiến bảo vệ ông Trump về động thái tránh leo thang quân sự. Nhà báo Piers Morgan cho biết ông rất vui khi thấy Tổng thống Trump tìm cách rút khỏi cuộc xung đột, dù ông chỉ trích những hoàn cảnh dẫn đến cuộc chiến. “Thỏa thuận Iran này cách xa ‘sự đầu hàng vô điều kiện’ hơn bất kỳ thỏa thuận nào trong lịch sử trái đất. Tôi rất vui vì Tổng thống Trump đang thoát khỏi mớ hỗn độn này, nhưng tôi cá là nếu có thể làm lại, ông ấy sẽ không bao giờ lao vào nó”, ông Morgan viết trên X.
Thượng nghị sĩ Rand Paul (đảng Cộng hòa, bang Kentucky), người có mâu thuẫn với ông Trump và phản đối cuộc xung đột, viết: “Tôi ủng hộ Tổng thống Trump về hòa bình”.
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham (đảng Cộng hòa, bang Nam Carolina), đồng minh của ông Trump, viết: “Theo ý kiến của tôi, việc ký kết biên bản ghi nhớ sẽ có lợi cho Mỹ, vì eo biển Hormuz sẽ bắt đầu được mở cửa và các cuộc xung đột với Iran sẽ chấm dứt… Sự ổn định kinh tế có được từ việc mở cửa eo biển và chấm dứt các hành động thù địch có thể tạo ra con đường dẫn đến hòa bình vượt xa cả cuộc xung đột Iran”.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, nhà đàm phán chính của nước này phát biểu trên truyền hình sau khi nội dung thỏa thuận được công bố: “Thỏa thuận này là thất bại lịch sử của Mỹ. Mọi người sẽ xem và đánh giá nó”.
Ngày 25-5, Hãng tin Reuters dẫn các nguồn tin quan chức cho biết trong các cuộc trao đổi với những người thân cận, Thủ tướng Benjamin Netanyahu thừa nhận Israel gần như không có khả năng tác động đến việc ra quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump về Iran.
Các phát biểu này, theo hai nguồn tin, được đưa ra trong bối cảnh Israel gần như bị gạt ra ngoài các cuộc đàm phán về thỏa thuận chấm dứt xung đột ở Iran, kết thúc cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động vào ngày 28-2.
Một quan chức Israel có trao đổi riêng với ông Netanyahu nói rằng nhà lãnh đạo Israel đã bày tỏ lo ngại về bản ghi nhớ đang được thảo luận giữa Mỹ và Iran. Theo đó, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ dỡ lệnh phong tỏa hải quân, trước khi hai bên tiếp tục đàm phán về vấn đề hạt nhân.
Tuy nhiên, thỏa thuận hiện chưa trực tiếp giải quyết các lo ngại của Israel về chương trình hạt nhân và kho uranium làm giàu của Iran. Đồng thời ông Netanyahu cũng thừa nhận rằng Tel Aviv hiện khó có thể tác động đến Tổng thống Mỹ.
Tổng thống Trump và Thủ tướng Netanyahu đã điện đàm ít nhất 3 lần trong tuần qua vào các ngày 19, 22 và 23-5. Trong giai đoạn này, giới chức Israel nói đã chuẩn bị cho khả năng nối lại tấn công Iran, nhắm vào hạ tầng năng lượng.
Sau cuộc điện đàm hôm 19-5, ông Trump nói ông Netanyahu "là một người tốt và sẽ làm bất cứ điều gì tôi muốn".
Đến hôm 23-5, ông Netanyahu tuyên bố đã cùng ông Trump thảo luận về bản ghi nhớ nhằm mở lại eo biển Hormuz và các cuộc đàm phán sắp tới hướng tới một thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân Iran.
Theo ông, hai bên nhất trí rằng "bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào cũng phải bao gồm việc tháo dỡ các cơ sở làm giàu uranium của Iran và đưa vật liệu uranium đã làm giàu ra khỏi lãnh thổ Iran".
Ông cũng nói rằng ông Trump "tái khẳng định quyền tự vệ của Israel trước các mối đe dọa trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon".
Iran đã nhiều lần tuyên bố việc chấm dứt hoạt động quân sự của Israel ở miền nam Lebanon phải là một phần trong thỏa thuận với Mỹ.
Thỏa thuận Mỹ - Iran được đàm phán trong bối cảnh ông Netanyahu chịu áp lực trước cuộc bầu cử trong nước.
Nhiều dự báo cho thấy khả năng ông sẽ thất bại, trong khi các đối thủ chỉ trích nhà lãnh đạo Israel vì chưa đạt được những mục tiêu đã tuyên bố trong cuộc chiến, bao gồm lật đổ chính quyền ở Iran, loại bỏ năng lực hạt nhân và tên lửa, làm suy yếu khả năng mở rộng ảnh hưởng của Tehran trong khu vực.
Sau khi tiến hành tập kích Iran vào ngày 28-2, mục tiêu của Mỹ và Israel dần có sự khác biệt. Hiện Mỹ đang tập trung vào vấn đề mở lại Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển 20% dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.
Bộ Quốc phòng Nga hôm nay thông báo các đơn vị phòng không đã bắn hạ 1.054 máy bay không người lái (UAV) tự sát, 8 bom dẫn đường, một tên lửa hành trình Flamingo và một quả đạn diệt hạm Neptune-MD của Ukraine trong vòng 24 giờ qua. Hạm đội biển Đen phá hủy 6 xuồng không người lái của Ukraine.
Cơ quan này không công bố số lượng khí tài mà Ukraine đã triển khai. Đây được đánh giá là cuộc tập kích có quy mô lớn nhất của Ukraine nhằm vào Nga kể từ khi chiến sự bùng phát tháng 2/2022.
Giới chức Nga cho biết ít nhất 4 dân thường đã thiệt mạng, trong đó ba nạn nhân gần thủ đô Moskva và một người tại tỉnh Belgorod.
Thị trưởng Moskva Sergey Sobyanin thêm rằng 12 người bị thương trong những cuộc tấn công ban đêm, chủ yếu ở khu vực gần lối vào một nhà máy lọc dầu của thành phố. Theo ông, cơ sở này "không chịu thiệt hại kỹ thuật".
Mảnh vỡ UAV cũng rơi xuống khuôn viên sân bay Sheremetyevo ở Moskva, song không gây thiệt hại.
Cuộc tấn công diễn ra sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 15/5 tuyên bố sẽ tấn công trả đũa Nga, sau khi thủ đô Kiev và một số địa phương hứng đợt tập kích dữ dội khiến 24 người thiệt mạng và khoảng 50 người bị thương.
Bộ tư lệnh không quân Ukraine cùng ngày cho biết Nga tập kích nước này bằng 287 UAV các loại. "Lực lượng phòng không bắn hạ 279 UAV, trong khi 8 phi cơ đánh trúng 7 địa điểm và mảnh vỡ rơi xuống 7 khu vực", cơ quan này cho hay.
Theo giới chức Ukraine, cuộc tấn công khiến 8 người bị thương và làm hư hại một số chung cư.
Các đợt tập kích qua lại giữa Nga và Ukraine diễn ra trong lúc nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột không đạt tiến triển, trong đó Kiev không chấp nhận yêu cầu của Moskva về vấn đề lãnh thổ. Đàm phán bị đình trệ đáng kể sau khi bên trung gian là Mỹ chuyển hướng sang Trung Đông và tập trung cho chiến dịch đối phó Iran.
Ukraine hôm 18/5 cho biết một máy bay không người lái (UAV) tự sát kiểu Shahed của Nga đã đánh trúng tàu hàng KSL Deyang trên Biển Đen. Hải quân Ukraine đăng bức ảnh cho thấy phần boong trên của con tàu bị cháy đen sau vụ tấn công.
"Một trong những UAV trên đường tấn công Odessa đã đánh trúng con tàu thuộc sở hữu của Trung Quốc. Người Nga không thể không biết tàu nào đang ở trên biển", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đăng trên mạng xã hội.
Người phát ngôn hải quân Ukraine Dmytro Pletenchuk nói toàn bộ thành viên thủy thủ đoàn đều là công dân Trung Quốc. Không ai bị thương và con tàu tiếp tục hành trình của mình. "Con tàu đang vào cảng để bốc dỡ hàng. Sau khi bị UAV tấn công ban đêm, thủy thủ đoàn tự khắc phục hậu quả", ông Pletenchuk cho biết.
Theo cơ quan quản lý cảng biển Ukraine, KSL Deyang là một trong ba tàu hàng bị UAV Nga tấn công khi đang di chuyển trên Biển Đen hướng về Odessa. Các đám cháy nhỏ bùng phát trên hai tàu và thủy thủ đoàn đã dập tắt chúng mà không cần sự trợ giúp từ bên ngoài. Con tàu thứ ba cũng bị hư hại nhưng thủy thủ đã khắc phục được.
Nga chưa bình luận về thông tin. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn hôm nay cho biết con tàu bị tấn công được đăng ký tại Quần đảo Marshall, không phải thuộc sở hữu của Trung Quốc như tuyên bố của Tổng thống Zelensky.
Ông Quách xác nhận tàu này chở thủy thủ đoàn là công dân Trung Quốc, thêm rằng đại sứ quán Trung Quốc tại Ukraine đã liên lạc với các thủy thủ và xác nhận không xảy ra thương vong.
Kể từ khi xung đột ở Ukraine bùng phát, Trung Quốc liên tục kêu gọi các bên liên quan đàm phán để chấm dứt chiến sự. Ông Quách tái khẳng định lập trường của Bắc Kinh rằng "đối thoại và đàm phán" là cách duy nhất để giải quyết xung đột ở Ukraine.
Thông tin được công bố trước chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ông Putin sẽ tới Bắc Kinh hôm nay, dự kiến hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình về quan hệ song phương và các vấn đề quốc tế.
