Ngày 18-6, UBND đặc khu Phú Quốc cho biết bộ tiêu chuẩn du lịch xanh Phú Quốc, gồm: các tiêu chí đánh giá, thang điểm và tiêu chuẩn đạt cơ sở lưu trú du lịch (viết tắt CSLTDL) và điểm tham quan du lịch (viết tắt ĐTQDL) xanh.
Theo đó nhóm hành động xanh dành cho CSLTDL được xây dựng trên 4 chủ đề (84 tiêu chí). Trong đó chủ đề đội ngũ quản lý phát triển bền vững sẽ họp đánh giá định kỳ, thảo luận và có ngân sách để triển khai các giải pháp phát triển.
Chủ để môi trường là quản lý lượng phát thải carbon, quản lý tiêu thụ và hiệu quả sử dụng năng lượng, nước và chất thải, tái chế; sử dụng tài nguyên, ô nhiễm, bảo tồn môi trường và đa dạng sinh học.
Chủ đề xã hội sẽ đào tạo và bảo vệ quyền lợi người lao động, hỗ trợ phát triển cộng đồng, triển khai chính sách mua sắm và hỗ trợ nhà cung cấp địa phương. Cuối cùng là chủ đề khách hàng và nhân viên.
Còn nhóm hành động xanh dành cho ĐTQDL sẽ có 90 tiêu chí với 6 chủ đề, gồm: chủ đề đội ngũ quản lý phát triển bền vững; môi trường; xã hội; khách hàng và nhân viên; giao thông và bảo tồn tài nguyên.
Ngoài ra còn có tiêu chí đánh giá phát thải nhà kính dành cho cơ sở lưu trú du lịch và điểm tham quan du lịch…
Bà Nguyễn Thị Kim Loan – Phó Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc – thông tin bộ tiêu chuẩn du lịch xanh Phú Quốc là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng định hướng phát triển du lịch bền vững của đặc khu này trong giai đoạn 2026 -2035.
Ngoài ra còn đóng vai trò làm khung pháp lý và hướng dẫn cho các hoạt động du lịch địa phương, đảm bảo bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên và phát triển kinh tế bền vững.
Bộ tiêu chuẩn du lịch xanh còn hỗ trợ cho các doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình hoạt động xanh; áp dụng các công nghệ và giải pháp xanh, sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm nước, giảm thiểu chất thải, nâng cao chất lượng dịch vụ, trải nghiệm của du khách.
“Việc triển khai bộ tiêu chuẩn sẽ giúp Phú Quốc nâng cao chất lượng dịch vụ, thu hút thêm nhiều du khách quốc tế. Bước tiến quan trọng này sẽ đưa đảo ngọc trở thành điểm đến du lịch hàng đầu với các sản phẩm và dịch vụ chất lượng cao, thân thiện với môi trường, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển du lịch bền vững, tăng trưởng xanh của tỉnh đến năm 2030”, bà Loan nói.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
Cuối tháng 5, nhiếp ảnh gia Vũ Ngọc Thiện (Hưng Yên) cùng nhóm bạn có chuyến đi hai ngày đến khu du lịch sinh thái Na Hang và xã Thượng Lâm, tỉnh Tuyên Quang.
Khu sinh thái này nằm cách trung tâm Tuyên Quang 105 km về phía bắc. Điểm nhấn của khu vực là hồ thủy điện Tuyên Quang (hồ Na Hang).
Trong tiếng Tày, Nà Hang mang ý nghĩa "ruộng cuối" hoặc "ruộng dưới thung lũng". Đây là nơi cư ngụ lâu đời của đồng bào dân tộc Tày. Họ có tập quán định cư tại các thung lũng gần sông, suối để lấy nguồn nước sinh hoạt, sống chủ yếu bằng nghề làm ruộng và canh tác nương rẫy.
Anh Thiện cho biết thời tiết Na Hang giữa tháng 5 mát mẻ. Lượng khách tham quan chưa đông, thuận lợi di chuyển và chụp ảnh.
Cuối tháng 5, nhiếp ảnh gia Vũ Ngọc Thiện (Hưng Yên) cùng nhóm bạn có chuyến đi hai ngày đến khu du lịch sinh thái Na Hang và xã Thượng Lâm, tỉnh Tuyên Quang.
Khu sinh thái này nằm cách trung tâm Tuyên Quang 105 km về phía bắc. Điểm nhấn của khu vực là hồ thủy điện Tuyên Quang (hồ Na Hang).
Trong tiếng Tày, Nà Hang mang ý nghĩa "ruộng cuối" hoặc "ruộng dưới thung lũng". Đây là nơi cư ngụ lâu đời của đồng bào dân tộc Tày. Họ có tập quán định cư tại các thung lũng gần sông, suối để lấy nguồn nước sinh hoạt, sống chủ yếu bằng nghề làm ruộng và canh tác nương rẫy.
Anh Thiện cho biết thời tiết Na Hang giữa tháng 5 mát mẻ. Lượng khách tham quan chưa đông, thuận lợi di chuyển và chụp ảnh.
Khu du lịch sinh thái Na Hang cung cấp các hoạt động khám phá hang động và rừng nguyên sinh. Tại lòng hồ Na Hang, du khách có thể đi thuyền vãn cảnh và nghe hướng dẫn viên giới thiệu sự tích các địa danh. Lịch trình trên mặt nước thường bao gồm điểm dừng ở thắng cảnh quốc gia thác Pắc Ban (thác Mơ) và Khu bảo tồn thiên nhiên Tát Kẻ - Bản Bung.
Hang Phia Vài cũng là một điểm tham quan nằm trong khu vực. Theo Cổng thông tin điện tử xã Na Hang, đây là nơi lưu giữ dấu tích người Việt cổ. Từng có hai di tích mộ táng và một di tích bếp lửa thuộc thời đồ đá, niên đại khoảng 10.000 năm được phát hiện.
Khu du lịch sinh thái Na Hang cung cấp các hoạt động khám phá hang động và rừng nguyên sinh. Tại lòng hồ Na Hang, du khách có thể đi thuyền vãn cảnh và nghe hướng dẫn viên giới thiệu sự tích các địa danh. Lịch trình trên mặt nước thường bao gồm điểm dừng ở thắng cảnh quốc gia thác Pắc Ban (thác Mơ) và Khu bảo tồn thiên nhiên Tát Kẻ - Bản Bung.
Hang Phia Vài cũng là một điểm tham quan nằm trong khu vực. Theo Cổng thông tin điện tử xã Na Hang, đây là nơi lưu giữ dấu tích người Việt cổ. Từng có hai di tích mộ táng và một di tích bếp lửa thuộc thời đồ đá, niên đại khoảng 10.000 năm được phát hiện.
Nằm ở điểm hợp lưu của sông Lô và sông Gâm, Na Hang có 8.000 ha mặt nước, được bao quanh bởi hệ thống núi đá vôi và rừng nguyên sinh. Cảnh quan khu vực này khi nhìn từ trên cao có nhiều nét tương đồng với vịnh Hạ Long.
Từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm là thời điểm thích hợp để khám phá Na Hang nhờ thời tiết mát mẻ và mực nước hồ dâng cao.
Tại đây, du khách có thể tham quan các bản làng với kiến trúc nhà sàn gỗ, mái lợp lá cọ. Đồng bào các dân tộc địa phương hiện vẫn duy trì những nghi lễ truyền thống như Lồng Tồng, mừng lúa mới và cấp sắc. Đặc biệt vào mùa xuân, các bản làng thường tổ chức nhiều hoạt động văn hóa gắn liền với trang phục thổ cẩm, tiếng khèn Mèo và đàn tính.
Nằm ở điểm hợp lưu của sông Lô và sông Gâm, Na Hang có 8.000 ha mặt nước, được bao quanh bởi hệ thống núi đá vôi và rừng nguyên sinh. Cảnh quan khu vực này khi nhìn từ trên cao có nhiều nét tương đồng với vịnh Hạ Long.
Từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm là thời điểm thích hợp để khám phá Na Hang nhờ thời tiết mát mẻ và mực nước hồ dâng cao.
Tại đây, du khách có thể tham quan các bản làng với kiến trúc nhà sàn gỗ, mái lợp lá cọ. Đồng bào các dân tộc địa phương hiện vẫn duy trì những nghi lễ truyền thống như Lồng Tồng, mừng lúa mới và cấp sắc. Đặc biệt vào mùa xuân, các bản làng thường tổ chức nhiều hoạt động văn hóa gắn liền với trang phục thổ cẩm, tiếng khèn Mèo và đàn tính.
Nằm ở điểm hợp lưu của sông Lô và sông Gâm, Na Hang có 8.000 ha mặt nước, được bao quanh bởi hệ thống núi đá vôi và rừng nguyên sinh. Cảnh quan khu vực này khi nhìn từ trên cao có nhiều nét tương đồng với vịnh Hạ Long.
Từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm là thời điểm thích hợp để khám phá Na Hang nhờ thời tiết mát mẻ và mực nước hồ dâng cao.
Tại đây, du khách có thể tham quan các bản làng với kiến trúc nhà sàn gỗ, mái lợp lá cọ. Đồng bào các dân tộc địa phương hiện vẫn duy trì những nghi lễ truyền thống như Lồng Tồng, mừng lúa mới và cấp sắc. Đặc biệt vào mùa xuân, các bản làng thường tổ chức nhiều hoạt động văn hóa gắn liền với trang phục thổ cẩm, tiếng khèn Mèo và đàn tính.
Anh Thiện cho biết hai ngày ở Tuyên Quang được sống trong không gian tĩnh lặng, tách biệt hoàn toàn với nhịp độ sinh hoạt thường nhật tại đô thị.
Anh Thiện cho biết hai ngày ở Tuyên Quang được sống trong không gian tĩnh lặng, tách biệt hoàn toàn với nhịp độ sinh hoạt thường nhật tại đô thị.
Cách hồ Na Hang 7 km, xã Thượng Lâm hiện lên với sự đan xen giữa núi đá vôi, mặt nước và các thửa ruộng.
Cách hồ Na Hang 7 km, xã Thượng Lâm hiện lên với sự đan xen giữa núi đá vôi, mặt nước và các thửa ruộng.
Trở lại đây sau một năm, anh Thiện chọn mùa lúa chín để chụp ảnh người dân vào vụ thu hoạch.
Trở lại đây sau một năm, anh Thiện chọn mùa lúa chín để chụp ảnh người dân vào vụ thu hoạch.
Trở lại đây sau một năm, anh Thiện chọn mùa lúa chín để chụp ảnh người dân vào vụ thu hoạch.
Người dân trải bạt tại bãi đất trống gần làng để phơi lúa sau khi gặt.
Người dân trải bạt tại bãi đất trống gần làng để phơi lúa sau khi gặt.
Các khoảng sân trước nhà cũng được người dân tận dụng làm nơi phơi thóc.
Trong chuyến đi, đoàn của anh Thiện chọn lưu trú tại homestay để trải nghiệm trực tiếp nếp sinh hoạt và ẩm thực của đồng bào dân tộc Tày. Các bữa ăn thiết đãi khách tại đây thường có thịt trâu gác bếp, gà đồi, cá sông, dùng kèm nhiều loại rau rừng như giảo cổ lam, rau gai, bò khai và măng.
Các khoảng sân trước nhà cũng được người dân tận dụng làm nơi phơi thóc.
Trong chuyến đi, đoàn của anh Thiện chọn lưu trú tại homestay để trải nghiệm trực tiếp nếp sinh hoạt và ẩm thực của đồng bào dân tộc Tày. Các bữa ăn thiết đãi khách tại đây thường có thịt trâu gác bếp, gà đồi, cá sông, dùng kèm nhiều loại rau rừng như giảo cổ lam, rau gai, bò khai và măng.
Các em nhỏ trong làng theo mẹ ra cánh đồng.
Các em nhỏ trong làng theo mẹ ra cánh đồng.
Các em nhỏ trong làng theo mẹ ra cánh đồng.
Ngoài phong cảnh, anh Thiện còn dành thời gian ghi lại chân dung người dân bản địa tại những nơi đi qua.
Ngoài phong cảnh, anh Thiện còn dành thời gian ghi lại chân dung người dân bản địa tại những nơi đi qua.
Ngoài phong cảnh, anh Thiện còn dành thời gian ghi lại chân dung người dân bản địa tại những nơi đi qua.
Khác với các chuyến đi bằng xe máy trước đây, lần này nhóm 6 du khách chọn di chuyển bằng ôtô. Hành trình từ Hà Nội đến Tuyên Quang dài gần 6 tiếng. Tổng chi phí chuyến đi là 12 triệu đồng. Mức phí và thời gian di chuyển này phù hợp cho các lịch trình nghỉ ngơi ngắn ngày dịp cuối tuần.
Khác với các chuyến đi bằng xe máy trước đây, lần này nhóm 6 du khách chọn di chuyển bằng ôtô. Hành trình từ Hà Nội đến Tuyên Quang dài gần 6 tiếng. Tổng chi phí chuyến đi là 12 triệu đồng. Mức phí và thời gian di chuyển này phù hợp cho các lịch trình nghỉ ngơi ngắn ngày dịp cuối tuần.
Tin Gốc: Vnexpress
Mì là một trong những món ăn được du khách quốc tế ưa chuộng và thường xuyên gọi khi ghé thăm Hàn Quốc nhờ hương vị thơm ngon từ sợi mì cho đến nước dùng. Do đó, không ít người tò mò việc một gói mì ở Hàn Quốc được sản xuất như thế nào.
Tại nhà máy mì Nongshim ở thành phố Gumi, một bản giao hưởng công nghiệp diễn ra liên tục hàng ngày: tiếng xay bột, tiếng lách cách của con lăn và tiếng xèo xèo nhịp nhàng của lưỡi dao cắt bột. Những sợi mì tươi được hấp với tiếng xì xì, chiên nhanh với tiếng nổ lách tách, sau đó được đưa đi trên băng chuyền hoạt động không ngừng và đóng gói vào bao bì bằng nhựa.
Mỗi phút, 600 gói mì ăn liền (còn được gọi là ramyun và ramen) được đưa ra khỏi dây chuyền sản xuất tự động hóa vào các thùng carton, được robot vận chuyển đến khu vực bốc dỡ.
Cơ sở rộng hơn 42.000 m2 này là nhà máy mì ăn liền lớn nhất nước, sản xuất 6 triệu gói mỗi ngày. Năm 2025, nơi đây đã bán ra 1,23 tỷ gói mì, trị giá 884 tỷ won (598 triệu USD), theo giám đốc nhà máy Sang Hoon Kim.
Nhà máy Gumi có 600 nhân viên, sản xuất 80% lượng mì Shin Ramyun và 90% lượng mì Chapagetti (mì sợi dày và dai giống spaghetti, ăn cùng tương đậu nành đen) bán trong nước. Nơi này có ít nhân công nhưng vẫn sản xuất khối lượng lớn là nhờ vào hệ thống tự động hóa, camera thông minh giám sát mọi khâu sản xuất, đảm bảo an toàn và chất lượng.
Nhưng ở Gumi, mì ramyeon không chỉ là một món ăn - nhà máy và sản phẩm đã trở thành điểm tựa văn hóa của thành phố. Nhiều người đã gọi Gumi với biệt danh "thành phố mì ramyeon".
Nằm cách thủ đô Seoul khoảng 270 km về phía đông nam, Gumi là thành phố tầm trung với khoảng 400.000 cư dân, vốn có lịch sử lâu đời là trung tâm công nghiệp. Ban đầu, thành phố nổi tiếng với ngành dệt may, điện tử và ngày nay là trung tâm công nghệ thông tin liên lạc lớn nhất nước.
Thành phố này không hút khách du lịch như Seoul hay Busan, nhưng điều đó đang thay đổi.
Năm 2022, Gumi đã tập trung đẩy mạnh quảng bá sản phẩm mì bằng cách tổ chức "lễ hội mì ramyeon" lần đầu tiên. Người chỉ đạo tổ chức lễ hội năm đó, Jeong Tae Kim, cũng là một quan chức cấp cao của thành phố, cho biết mục tiêu sự kiện là biến Gumi từ một thành phố công nghiệp buồn tẻ thành điểm đến vui vẻ cho người dân, du khách.
Tòa thị chính đã liên hệ với Nongshim và công ty này đã hợp tác với hội đồng thành phố trong lễ hội. Qua từng năm, lễ hội trở thành sự kiện thu hút khách lớn của thành phố. Trong năm đầu tiên, hơn 10.000 khách ghé thăm và cho đến năm ngoái, sự kiện này đã đạt con số kỷ lục: đón 350.000 lượt khách, bán ra 54.000 bát mì và 480.000 gói mì trong ba ngày.
Điểm nhấn của lễ hội là khu phố đi bộ dài 475 m với các gian hàng mà ban tổ chức gọi là "nhà hàng ramen dài nhất thế giới". Tại đây, hàng chục nhà hàng và đầu bếp phục vụ ramen cùng các món ăn lấy cảm hứng từ mì, với bánh mì kẹp ramen đến mì nước thịt lợn xông khói Asado.
Các gian hàng được cung cấp mì từ nhà máy Nongshim. "Mì ramen mới chiên rất ngon", ông Sang Hoon Kim, quản lý nhà máy, cho biết, đồng thời nói thêm khách du lịch đổ xô đến Gumi "đã mang lại cho chúng tôi niềm tự hào lớn".
Vào những ngày cuối tuần lễ hội, vé tàu từ thành phố Daegu gần đó bán hết sạch, các tiểu thương địa phương báo cáo doanh số tăng vọt, Jeong-tae Kim cho biết. Thách thức hiện nay, ông nói, là làm sao để kéo dài lợi ích này vượt ra ngoài sự kiện.
Mì ăn liền du nhập Hàn Quốc vào những năm 1960, khi đất nước vẫn đang phục hồi sau chiến tranh: lương thực khan hiếm, đặc biệt là gạo. Vì vậy, người dân bắt đầu làm mì bằng bột mì do quân đội Mỹ cung cấp, điều này được chính phủ tích cực khuyến khích vào những năm 1960.
Samyang Foods, thương hiệu đứng sau loại mì cay Buldak Ramen, trở thành nhà sản xuất mì ăn liền đầu tiên của Hàn Quốc vào năm 1963, lấy cảm hứng từ kiểu mì ăn liền Nhật Bản.
Nongshim ra đời năm 1965, cùng với các thương hiệu trong nước khác như Paldo và Ottogi vào những năm 1980. Ông Sang Hoon Kim nhớ lại khi mì ăn liền Shin Ramyun ra mắt năm 1986, lúc ông vẫn còn là sinh viên. Món ăn này vừa no bụng lại rẻ, chỉ 200 won (0,13 USD) là bữa ăn hoàn hảo cho sinh viên.
Kim nhớ lại hồi đó đã mua cả thùng về ăn dần, có ngày ông ăn tới 10 gói. Sau khi tốt nghiệp, ông làm việc cho Nongshim chi nhánh Busan, sau đó chuyển đến Gumi vào năm 1992 và thăng tiến đến vị trí hiện tại.
30 năm trôi qua, Kim vẫn "không chán" ăn mì, dù mỗi ngày ông đều nếm thử mì ăn liền sản xuất tại nhà máy. Vào những ngày lễ, ông vẫn nấu mì ở nhà để ăn.
Sang Hoon Kim không phải là người duy nhất yêu thích mì ăn liền. Theo Hiệp hội Mì ăn liền Thế giới, vào năm 2025, người Hàn Quốc đã tiêu thụ hơn 4 tỷ phần mì ăn liền, tương đương khoảng 77 bát mỗi người mỗi năm.
Sự phổ biến của mì ăn liền Ramyeon cũng đang tăng vọt trên toàn cầu khi xuất khẩu mì ăn liền của Hàn Quốc đã tăng 22% trong năm 2025, đạt kỷ lục 1,5 tỷ USD. Món ăn này cũng trở thành hình ảnh quen thuộc với khách quốc tế thông qua sự phổ biến trong các bộ phim Hàn.
Nongshim đang xây dựng nhà máy xuất khẩu Noksan trị giá 191,8 tỷ won (130 triệu USD) tại Busan, dự kiến sản xuất 500 triệu gói mì ăn liền mỗi năm, tăng gần gấp đôi lượng xuất khẩu nội địa hiện tại của công ty khi đi vào hoạt động vào cuối năm nay.
Ông Kim cho biết tại Nongshim, đằng sau quá trình tự động hóa, mỗi sản phẩm vẫn giữ được dấu ấn riêng của con người phía sau. Trên bao bì các gói mì, phía dưới ngày hết hạn đều ghi tên người đã đóng gói mì.
"Hồi tôi còn là quản lý khu vực, tên tôi được in trên bao bì. Nếu 500 triệu gói mì Shin Ramyun được bán ra, cảm giác như cả nước đều biết tên tôi vậy", Kim nói.
Tin Gốc: Vnexpress
Chiều 25.5, tại họp báo giới thiệu Lễ hội Du lịch biển đảo Quảng Ngãi năm 2026, Sở VH-TT-DL tỉnh Quảng Ngãi cho biết lễ hội năm nay không chỉ là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên mà còn hướng đến quảng bá hình ảnh địa phương, xúc tiến đầu tư và truyền cảm hứng phát triển du lịch trong giai đoạn mới.
Lễ hội diễn ra từ tháng 4 đến hết tháng 6.2026 với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và trải nghiệm cộng đồng trải dài từ biển đảo đến miền núi.
Theo bà Phạm Thị Trung, Giám đốc Sở VH-TT-DL tỉnh Quảng Ngãi, điểm khác biệt của lễ hội năm nay là mô hình "không gian lễ hội mở", kết nối biển đảo - đồng bằng - đại ngàn, tạo chuỗi trải nghiệm liên hoàn giữa các không gian văn hóa, sinh thái và du lịch cộng đồng.
Chủ đề "Bản giao hưởng biển đảo" được xem là điểm nhấn xuyên suốt của lễ hội. Theo ban tổ chức, Quảng Ngãi không chỉ giới thiệu cảnh quan mà còn muốn khơi dậy chiều sâu văn hóa Sa Huỳnh, ký ức Hoàng Sa thiêng liêng cùng nếp sống bền bỉ của cư dân miền biển.
"Thông qua lễ hội, Quảng Ngãi mong muốn gửi đến du khách hình ảnh một vùng đất đang vươn khơi mạnh mẽ nhưng vẫn giữ nguyên hồn cốt văn hóa dân tộc", bà Trung nói.
Năm nay, tỉnh Quảng Ngãi kỳ vọng du khách không chỉ đến để tham quan đảo Lý Sơn, biển Mỹ Khê hay Sa Huỳnh mà còn cảm nhận được tình đất, tình người và nét hiếu khách của cư dân địa phương.
Lễ hội có nhiều hoạt động nổi bật như lễ hội thời trang và âm nhạc đường phố "Carnival sắc màu biển đảo Quảng Ngãi" diễn ra ngày 1.6; trình diễn diều nghệ thuật "Quảng Ngãi bay lên" từ ngày 1 - 3.6 tại Quảng trường Phạm Văn Đồng và khu vực cầu Cổ Lũy; lễ hội hoa đăng "Huyền ảo đêm rừng dừa" tổ chức tối 31.5 tại xã Tịnh Khê.
Ngoài ra còn có các chương trình giới thiệu ẩm thực, sản phẩm OCOP, trình diễn nghề truyền thống và hoạt động thể thao biển.
Theo Sở VH-TT-DL tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn 2021 - 2025, lượng khách du lịch đến địa phương tăng mạnh. Nếu năm 2021, tỉnh đón khoảng 611.000 lượt khách thì đến năm 2025 con số này đã đạt khoảng 5 triệu lượt khách, trong đó có gần 100.000 lượt khách quốc tế. Doanh thu du lịch đạt trên 3.500 tỉ đồng.
Hiện toàn tỉnh có khoảng 170 khách sạn, 449 nhà nghỉ và 84 homestay với khoảng 9.000 phòng lưu trú. Trong đó, khu vực phía đông tỉnh - nơi tập trung các điểm du lịch biển đảo - có khoảng 5.000 phòng.
Lễ hội lần này còn được xem là cơ hội để địa phương quảng bá tiềm năng phát triển du lịch biển đảo, du lịch sinh thái và thu hút thêm các nhà đầu tư chiến lược trong thời gian tới.
Tin Gốc: Thanh Niên