Sáng 18.6, Bộ Tư lệnh TP.HCM có buổi làm việc với đoàn đại biểu dự án “Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (TTU-VWAI) thuộc Đại học Texas Tech (Mỹ). Đoàn gồm các đồng chủ nhiệm dự án là TS Stephen Maxner, PGS-TS Alex – Thái Đình Võ và luật sư Tạ Thu Phong (Trưởng nhóm nghiên cứu tại Việt Nam).
Tại buổi làm việc, thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM, thay mặt Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM cảm ơn đoàn đã đến trao đổi, hỗ trợ thành phố trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, nhất là các trường hợp chưa xác định được danh tính hoặc chưa tìm thấy nơi chôn cất.
Theo thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, sau buổi làm việc giữa đoàn TTU-VWAI với Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà vào ngày 13.6, Phó thủ tướng đã trực tiếp trao đổi và đề nghị Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM liên hệ với Đại học Texas Tech cùng nhóm nghiên cứu để tìm kiếm sự hỗ trợ trong việc truy xuất tài liệu, dữ liệu liên quan đến các liệt sĩ hy sinh trên địa bàn TP.HCM, đặc biệt trong giai đoạn 1968 và 1975.
Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cho biết Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM đang triển khai khẩn trương chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Quá trình thực hiện nhận được sự quan tâm lớn từ nhân dân, cộng đồng mạng và nhiều nguồn thông tin trong nước. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay là các nhân chứng đều đã lớn tuổi, trí nhớ suy giảm, trong khi nhiều địa điểm chôn cất đã thay đổi qua thời gian.
Sau ngày 1.7.2025, TP.HCM được mở rộng trên cơ sở sáp nhập TP.HCM cũ, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu. Địa bàn mới có diện tích 6.772 km², dân số khoảng 14 triệu người. Điều này khiến phạm vi tìm kiếm liệt sĩ rộng hơn, bao gồm nhiều chiến trường ác liệt trước đây.
Tại buổi làm việc, TS Stephen Maxner cho biết các nguồn tư liệu mà nhóm nghiên cứu có thể khai thác không chỉ nằm tại Trung tâm và kho lưu trữ Việt Nam thuộc Đại học Texas Tech, mà còn tại Cục Lưu trữ quốc gia Hoa Kỳ, các báo cáo sau tác chiến, nhật ký tham mưu hằng ngày, nguồn tư liệu từ các nhà nghiên cứu Úc, hình ảnh hàng không, ảnh vệ tinh và lời kể của cựu chiến binh.
Một nguồn tư liệu quan trọng được nhắc đến là bộ hồ sơ CDEC, gồm các tài liệu thu giữ trên chiến trường từ quân nhân tử trận hoặc bị bắt, sau đó được đưa về Sài Gòn trong thời chiến để phân tích, đánh giá. Theo TS Stephen Maxner, khi kết hợp CDEC với báo cáo sau tác chiến, nhật ký đơn vị, lời kể nhân chứng và dữ liệu hình ảnh, nhóm nghiên cứu có thể xây dựng các báo cáo có tính đối chiếu, giúp khoanh vùng những khu vực nghi có mộ tập thể.
PGS-TS Alex – Thái Đình Võ cho biết đội ngũ của dự án hiện có khoảng 30 – 40 nhân sự tại Việt Nam, chia thành nhiều nhóm để lập hồ sơ nghiên cứu. Theo ông, các tài liệu thu được từ chiến trường như nhật ký, thư, sổ ghi chép thường gắn với một trận đánh, một đơn vị hoặc một tọa độ cụ thể. Những dữ liệu này chưa thể chỉ thẳng một vị trí đào tìm nhưng có giá trị lớn trong việc khoanh vùng, tạo manh mối ban đầu để tiếp tục xác minh bằng hình ảnh, nghiệp vụ thực địa và phỏng vấn nhân chứng.
Luật sư Tạ Thu Phong cho biết hồ sơ CDEC có hai nhóm chính: hồ sơ tình báo và hồ sơ chiến trường. Trong hồ sơ chiến trường, có loại ghi rõ nơi chôn cất, có loại ghi danh sách người hy sinh, mất tích tại một khu vực, và có loại là kỷ vật như giấy khen, thư tay, nhật ký. Những tư liệu này không chỉ giúp phục dựng thông tin, danh tính liệt sĩ mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc đối với thân nhân.
Ông Tạ Thu Phong đề xuất TP.HCM cử đội ngũ nhân sự để cùng tiếp nhận, đối soát tư liệu và phối hợp tìm kiếm trong kho lưu trữ của thành phố. Từ đó, hai bên có thể xây dựng cơ chế làm việc trực tiếp, lựa chọn danh sách địa điểm ưu tiên, tập trung lập báo cáo và đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.
Các tổ máy nhiệt điện than tại những nhà máy điện than của Tổng công ty Phát điện 1 (EVNGENCO1) liên tục được huy động ở cường độ lớn. Đặc biệt tại Trung tâm Điện lực Duyên Hải có sản lượng bốc dỡ than đạt mức cao. Trong giai đoạn nắng nóng tháng 4 và đầu tháng 5, nhu cầu điện tăng mạnh, các nhà máy nhiệt điện Duyên Hải 1, 3 và 3 mở rộng thường xuyên được huy động cao, khiến cho sản lượng điện sản xuất thực tế cao hơn sản lượng kế hoạch.
Tại ba nhà máy của Trung tâm Điện lực Duyên Hải, sản lượng kế hoạch đưa ra là 1,6 tỉ kWh nhưng sản lượng vận hành thực tế lên tới 1,8 tỉ kWh (tăng tới 111,1%). Khối lượng than bốc dỡ cho nhà máy này để đáp ứng nhu cầu huy động lên tới hơn 1 triệu tấn.
Từ 1-5 đến hết ngày 11-5, các nhà máy nhiệt điện đều được huy động ở mức cao. Chẳng hạn Nhà máy nhiệt điện Duyên Hải 1 huy động đạt 224,2 triệu kWh, Duyên Hải 3 huy động 307,2 triệu kWh (trung bình xấp xỉ 28 triệu kWh/ngày) và Duyên Hải 3 mở rộng đạt 102,8 triệu kWh.
Theo ông Lê Hải Đăng - Tổng giám đốc EVNGENCO 1, kế hoạch điều hành trong tháng 5, sản lượng điện toàn tổng công ty được xác định ở mức 3,92 tỉ kWh. Các chỉ tiêu này đòi hỏi công tác vận hành phải được tổ chức chặt chẽ, linh hoạt, bám sát phương thức huy động của hệ thống.
Việc huy động vượt kế hoạch nhiều nhà máy điện than khiến cho ngành than cũng phải căng mình cung ứng đủ nhiên liệu than cho sản xuất điện. Theo Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), trong tháng 4 cung ứng than cho sản xuất điện với sản lượng cấp dự kiến đạt 4,2 triệu tấn, bằng 102,1% kế hoạch tháng và kế hoạch trong tháng 5 này sẽ là 4,3 triệu tấn. "Các đơn vị thuộc tập đoàn đang tiếp tục đẩy mạnh sản xuất, đảm bảo nguồn than sẵn sàng huy động tối đa cho các nhà máy nhiệt điện, đặc biệt là trong các tháng cao điểm mùa khô", một lãnh đạo của tập đoàn này cho biết.
Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), nhu cầu tiêu dùng điện trong quý 2 tăng mạnh do cao điểm mùa khô, nắng nóng kéo dài và tiêu thụ điện tại các khu công nghiệp gia tăng. EVN đã phải yêu cầu các đơn vị phát điện đảm bảo đủ nhiên liệu, sẵn sàng vận hành các tổ máy theo phương thức hệ thống, nâng cao độ khả dụng và tin cậy nguồn điện. Do sản lượng điện than cho toàn hệ thống chiếm khoảng 52,8% nên các đơn vị cung ứng được yêu cầu sẵn sàng huy động ở mức cao hơn kế hoạch.
Trả lời Tuổi Trẻ, đại diện Bộ Công Thương cho hay trong 4 tháng đầu năm 2026, nhu cầu điện toàn hệ thống tăng trưởng khoảng 7,5%. Việc cung ứng năng lượng chịu tác động lớn bởi nhiều yếu tố như căng thẳng ở khu vực Trung Đông đã ảnh hưởng đến việc cung cấp nhiên liệu khí LNG và dẫn đến tăng giá nhiên liệu (khí LNG, than nhập khẩu) cho sản xuất điện.
Đồng thời thời tiết đang có xu hướng diễn biến cực đoan, dự báo các đợt nắng nóng gay gắt xuất hiện với tần suất cao tại nhiều địa phương tăng cao kéo theo nhu cầu tiêu thụ điện tăng mạnh. Các yếu tố ảnh hưởng mang tính toàn cầu, diễn biến nhanh và khó dự báo cũng gây ra những thách thức lớn đối với cân đối cung - cầu điện cả ngắn hạn và dài hạn.
Do đó, việc thực hiện nhiệm vụ đảm bảo cung ứng điện, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số và thực hiện các cam kết chuyển dịch năng lượng là yêu cầu lớn đặt ra. Ngoài ra Bộ Công Thương cũng chỉ ra những khó khăn, thách thức nội tại.
Đó là công suất khả dụng của hệ thống điện quốc gia suy giảm so với tổng công suất đặt, đặc biệt là vào giai đoạn cuối mùa khô do ảnh hưởng của điều kiện thủy văn, mực nước các hồ chứa thủy điện, sự cố của các nguồn nhiệt điện, khả năng cung cấp nhiên liệu và sự cố lưới điện.
Năm 2026 được dự báo là có nền nhiệt độ trung bình và kéo dài các đợt nắng nóng trên diện rộng, đặc biệt tại khu vực miền Bắc và miền Trung. Quá trình chuyển pha giữa La Nina sang El Nino có thể diễn biến khó lường, làm gia tăng sai số trong công tác dự báo phụ tải. Hiện tượng này không chỉ làm nhu cầu phụ tải điện tăng cao đột biến, nhất là vào các giờ cao điểm trưa và chiều, mà còn ảnh hưởng đến chế độ thủy văn, khiến lưu lượng nước về các hồ thủy điện suy giảm.
"Những yếu tố này gây áp lực lớn lên công tác lập kế hoạch vận hành và điều độ hệ thống điện, tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt công suất trong các thời kỳ cao điểm nếu không có các phương án ứng phó kịp thời, linh hoạt", vị này nói.
Ngày 14-4, bà Hoàng Thị Như Anh - Phó chủ tịch UBND xã Tân Tiến - cho biết sẽ kiểm tra, xử lý việc hàng chục xe tải vẫn hoạt động khi công an đang điều tra; đồng thời chấn chỉnh tình trạng lợi dụng cải tạo ruộng, hoạt động khai thác, vận chuyển đất lậu để trục lợi đất san lấp.
Theo ghi nhận của phóng viên ngày 14-4 tại hiện trường ở buôn Hàng, xã Tân Tiến, khu vực ruộng ở đây bị đào xới như một đại công trường.
Máy múc hoạt động liên tục, đất bị đào sâu tạo thành các hố lớn, bờ ta luy dựng đứng, nhiều thửa ruộng biến dạng, mất ranh giới ban đầu.
Từ trên cao, cánh đồng bị chia cắt bởi các tuyến đường đất mới mở cho xe ben ra vào. Tại nhiều điểm, xe tải đậu chờ, máy múc quay cần liên tục bốc xúc. Xe đầy rời đi, xe khác vào thay, tạo thành vòng vận chuyển liên tục.
Chỉ trong khoảng nửa giờ, chúng tôi ghi nhận có đến 4 điểm "cải tạo ruộng" nhưng thực chất là khai thác đất. Hàng chục xe ben ra vào tấp nập, trong đó có cả xe tải cũ kỹ vẫn được huy động.
Đáng chú ý, một số doanh nghiệp vật liệu xây dựng từ khu vực Krông Pắk cũng điều xe đến mua đất, vận chuyển về phục vụ san lấp. Trên tuyến tỉnh lộ 9 nối khu vực Krông Bông - Krông Pắk (cũ), xe tải chở đất chạy nối đuôi nhau, đất đá rơi vãi, bụi bay mù mịt, ảnh hưởng việc đi lại của người dân.
Trao đổi với phóng viên, bà Anh cho biết địa phương đã làm việc với Công an tỉnh Đắk Lắk về việc một số người lợi dụng danh nghĩa cải tạo ruộng để khai thác, bán đất làm vật liệu xây dựng.
Trước vụ việc trên công an đã vào cuộc nhưng hoạt động vận chuyển đất vẫn diễn ra, bà cho biết sẽ kiểm tra, xử lý ngay trong ngày.
Từ đầu năm 2026 đến nay, xã Tân Tiến đã ban hành nhiều kế hoạch kiểm tra, xử lý tình trạng khai thác đất trái phép núp bóng cải tạo ruộng; giao công an và bộ phận chuyên môn theo dõi, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
Đến nay, địa phương đã ban hành 3 quyết định xử phạt đối với 3 tài xế, tổng số tiền 15 triệu đồng. "Thời gian tới xã sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, không để xảy ra tình trạng lợi dụng cải tạo ruộng để trục lợi đất vật liệu xây dựng", bà Thanh nói.
Cũng theo bà Anh, sau khi báo Tuổi Trẻ Online phản ánh địa phương đã kiểm tra, xác minh và ghi nhận có tình trạng một số hộ dân lợi dụng cải tạo ruộng sau mưa lũ để vận chuyển đất dư đi bán làm vật liệu san lấp. Các trường hợp vi phạm đã bị lập biên bản, xử lý theo quy định.
UBND xã đã thành lập các tổ, đoàn kiểm tra trong lĩnh vực tài nguyên - khoáng sản. Đồng thời xã sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, nếu phát hiện vi phạm vượt thẩm quyền sẽ báo cáo cấp trên xử lý.
Luật mở rộng nhóm được trợ giúp pháp lý, trong đó người lao động có thu nhập thấp khi là người bị buộc tội hoặc bị hại trong vụ án hình sự sẽ được hỗ trợ nhằm bảo đảm tốt hơn quyền lợi trong tố tụng. Chính phủ cho biết quy định này giúp tăng khả năng tiếp cận công lý cho nhóm yếu thế.
Bên cạnh đó, luật cơ bản giữ nguyên các nhóm đã được trợ giúp pháp lý theo quy định hiện hành, nhưng cụ thể hóa hơn. Đó là: người có công với cách mạng; thân nhân liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ; người thuộc hộ nghèo, cận nghèo; người nhiễm chất độc da cam; người khuyết tật; trẻ em; người dân tộc thiểu số ở vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; người dân tộc thiểu số rất ít người; người cao tuổi, người bị bạo lực gia đình, người nhiễm HIV đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng.
Người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn cũng được trợ giúp pháp lý trong các vụ việc liên quan trực tiếp đến việc khắc phục hậu quả. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi trong nhiều vai trò như bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố, bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng hoặc phạm nhân theo Luật Tư pháp người chưa thành niên đều thuộc diện được trợ giúp.
Ngoài ra, nạn nhân và người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người, người dưới 18 tuổi đi cùng; cá nhân bị thiệt hại nhưng không thuê người bảo vệ quyền lợi theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên cũng được trợ giúp pháp lý.
Chính phủ cho biết việc xác định đối tượng được trợ giúp pháp lý dựa trên các chính sách xã hội như giảm nghèo, ưu đãi người có công, chính sách dân tộc và điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Luật quy định rõ tiêu chí, điều kiện áp dụng với từng nhóm để bảo đảm minh bạch, khả thi.
Theo luật, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước có thể thành lập chi nhánh là đơn vị phụ thuộc. Trung tâm chịu trách nhiệm toàn bộ hoạt động của chi nhánh. Căn cứ nhu cầu và điều kiện thực tế, Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định việc thành lập chi nhánh.
Chính phủ quy định chi tiết về tổ chức, hoạt động của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và các chi nhánh, cũng như trình tự, thủ tục thành lập, sáp nhập hoặc giải thể.
Luật cũng quy định tiêu chuẩn trợ giúp viên pháp lý, gồm có phẩm chất đạo đức tốt; trình độ cử nhân luật trở lên; đã được đào tạo nghề luật sư hoặc thuộc diện được miễn đào tạo; đã qua thời gian tập sự hành nghề luật sư hoặc tập sự trợ giúp pháp lý; bảo đảm sức khỏe.
Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền bổ nhiệm, cấp thẻ, miễn nhiệm và thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý.
