Lúc này, rạng sáng 5/4, chuyến bay của hãng hàng không Nhật Bản từ TP HCM đi Tokyo, còn khoảng 30 phút nữa là hạ cánh sân bay Haneda. Hệ thống loa trên máy bay vang lên bằng ba ngôn ngữ (Anh, Nhật, Việt), tìm kiếm bác sĩ hỗ trợ hành khách gặp sự cố y tế.
Bác sĩ Tiến, công tác tại Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, có mặt trên chuyến bay, kể vừa dùng xong bữa ăn và đang định nghỉ ngơi thì nghe thông báo. Anh lập tức tiến về nơi một phụ nữ đang ngất xỉu được tổ bay đặt nằm nghiêng trên sàn. Sắc mặt bệnh nhân nhợt nhạt, gọi hỏi hoàn toàn không đáp ứng.
Chồng và con trai bệnh nhân đi cùng cho biết bà không có tiền sử đái tháo đường (nguyên nhân dễ dẫn đến hạ đường huyết), không tăng huyết áp, chưa từng bị ngất trước đó. Bác sĩ yêu cầu tiếp viên mang máy đo huyết áp tới, kiểm tra chỉ số của bệnh nhân 70/40 mmHg – mức tụt huyết áp rất sâu.
“Đây là mức huyết áp nguy hiểm”, bác sĩ Tiến cho biết, một ngày sau sự việc. Mức huyết áp này có thể gây rối loạn nhịp tim, giảm tưới máu đến các cơ quan trọng yếu như não, tim, thận, dẫn đến những biến chứng khó hồi phục như nhồi máu não hoặc nhồi máu cơ tim.
Trong điều kiện hạn chế trên không, không thể xác định ngay nguyên nhân bệnh nhân tụt huyết áp. Bác sĩ quyết định ưu tiên dùng dung dịch đẳng trương theo các khuyến cáo cấp cứu, cho đến khi tìm được nguyên nhân hoặc đủ phương tiện có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân.
Trong vali cấp cứu y tế (doctor kit) của tổ bay có dung dịch truyền đẳng trương (Normal Saline) và kim luồn. Bác sĩ quyết định thiết lập đường truyền tĩnh mạch ngay tại chỗ cho bệnh nhân.
Chuyên ngành chính là chấn thương chỉnh hình, bác sĩ Tiến cho biết những thao tác như đặt đường truyền tĩnh mạch thường xuyên thực hiện thời học bác sĩ nội trú song đã khá lâu anh không đụng đến. Trong khi đó không gian chật hẹp của khoang cabin, máy bay đang giảm độ cao, hơi rung lắc cùng ánh mắt dõi theo của nhiều hành khách xung quanh càng tạo thêm áp lực.
“Lúc đó tôi thực sự có chút lo vì mình không làm việc này hằng ngày, nhưng trong tình huống khẩn cấp, không có nhiều thời gian để chần chừ”, bác sĩ Tiến nói với VnExpress, ngày 6/5.
May mắn, thao tác diễn ra trơn tru, kim được đâm vào đúng vị trí và dòng dịch truyền bắt đầu chảy đều. Để cả tổ bay, gồm một tiếp viên người Việt và các tiếp viên người Nhật, có thể phối hợp nhịp nhàng, bác sĩ Tiến chủ động trao đổi hoàn toàn bằng tiếng Anh trong suốt quá trình cấp cứu.
Khoảng 10 phút sau, khi chai dịch vơi đi một nửa, huyết áp dần cải thiện, người phụ nữ tỉnh táo trở lại và có thể nói chuyện. Trong suốt thời gian còn lại của chuyến bay, tổ tiếp viên liên tục đo huyết áp bệnh nhân mỗi 5 phút và ghi nhận các chỉ số tăng dần.
Khi máy bay đáp xuống sân bay Haneda, toàn bộ hành khách được yêu cầu nán lại cabin để đội cấp cứu mặt đất gồm 8-10 người lên tiếp cận bệnh nhân. Bác sĩ Tiến trực tiếp bàn giao tình trạng bệnh nhân cùng các bước đã xử trí cho đội y tế địa phương.
Bác sĩ Tiến sau đó tiếp tục chuyến bay nội địa đến Toyama để tham gia khóa học chuyên sâu về cột sống kéo dài ba tháng. Trước đó, anh học ở Nhật 6 tháng tại tỉnh Yamagata. Anh cũng tham gia nhiều khóa học tại Thụy Sĩ, Đài Loan…
Nhìn lại sự việc, bác sĩ Tiến coi đây là một trải nghiệm khó quên. Quá trình diễn ra chớp nhoáng rồi nhanh chóng trở lại bình thường, nhưng cảm giác xử trí một ca cấp cứu giữa không trung, ở độ cao 10.000 m, là điều anh chưa từng trải qua.
Hệ thống nghiên cứu phát triển thử nghiệm lâm sàng của Việt Nam (VN) về vắc xin đã được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) kiểm định và công nhận.
Các đơn vị nghiên cứu phát triển vắc xin của VN là VNVC và Vabiotech sẽ tiếp tục trao đổi, hợp tác quốc tế trong chuyển giao công nghệ, thử nghiệm lâm sàng và hợp tác trong phát triển vắc xin mRNA phục vụ điều trị bệnh.
Trong nước, mới đây, Bệnh viện K đã được phê duyệt triển khai thử nghiệm lâm sàng quốc tế đa trung tâm giai đoạn 3 so sánh phác đồ kết hợp thuốc trị ung thư nhắm trúng đích (thuốc liên hợp kháng thể - thuốc) và hóa trị có hoặc không phối hợp với thuốc miễn dịch; và phác đồ hóa trị kết hợp trastuzumab có hoặc không phối hợp với pembrolizumab trong điều trị bước một ung thư dạ dày dương tính với HER2, không thể cắt bỏ, ở giai đoạn tiến triển cục bộ hoặc di căn.
Với ung thư, thử nghiệm lâm sàng có thể là cơ hội cho người bệnh tiếp cận các phương pháp điều trị thử nghiệm mới nhất, bên cạnh các phác đồ điều trị thường quy đã được phê duyệt.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia tim mạch, không có quy định bắt buộc phải đo huyết áp ở tay phải hay tay trái. Điều quan trọng là đo đúng kỹ thuật và chọn cánh tay có chỉ số cao hơn để theo dõi lâu dài.
Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), trong lần đo đầu tiên nên đo huyết áp ở 2 tay để so sánh. Sau đó, nên ưu tiên theo dõi ở cánh tay có chỉ số cao hơn nhằm phản ánh nguy cơ tim mạch chính xác hơn.
Bác sĩ Luke Laffin, chuyên gia tim mạch tại Cleveland Clinic (Mỹ), cho biết chênh lệch huyết áp nhẹ giữa 2 tay là điều khá thường gặp. Tuy nhiên, nếu mức chênh lệch duy trì từ 10 mmHg trở lên, người bệnh nên kiểm tra tim mạch vì có thể liên quan nguy cơ bệnh động mạch hoặc đột quỵ cao hơn.
Các chuyên gia nhấn mạnh kỹ thuật đo quan trọng hơn việc chọn tay nào. Khi đo huyết áp, cần ngồi nghỉ ít nhất 5 phút, không bắt chéo chân, đặt tay ngang mức tim và tránh nói chuyện trong lúc đo. Ngoài ra, không nên uống cà phê, hút thuốc hoặc vận động mạnh trong vòng 30 phút trước khi đo vì có thể làm sai lệch kết quả, theo Mayo Clinic.
Bác sĩ Nikhil Agrawal, chuyên gia tim mạch tại Ấn Độ, cũng nhấn mạnh rằng đo huyết áp ở 2 tay là bước đơn giản nhưng rất quan trọng, có thể giúp phát hiện sớm các bất thường mạch máu tiềm ẩn. Theo ông, “huyết áp hiếm khi giống hệt nhau ở 2 tay”.
Như vậy, đo huyết áp ở tay phải không sai, nhưng cũng không phải lựa chọn duy nhất hay “chuẩn” cho tất cả mọi người. Điều quan trọng nhất là đo đúng cách, theo dõi đều đặn và ưu tiên cánh tay có chỉ số cao hơn để đánh giá nguy cơ sức khỏe chính xác hơn.
Gần đây, có thông tin "truyền tai", chia sẻ trên mạng xã hội cho rằng mỡ heo hoàn toàn tự nhiên nên tốt hơn hẳn dầu ăn công nghiệp, thậm chí lành tính đến mức có thể thay thế hoàn toàn cho dầu thực vật; và đã xuất hiện xu hướng quay về ăn mỡ heo.
Trước thông tin trên, TS Lê Thị Hương Giang, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết: "Trong dinh dưỡng, không có thực phẩm nào là tốt tuyệt đối và cũng chẳng có thực phẩm xấu hoàn toàn. Việc quá nhấn mạnh một loại thực phẩm rồi đổ xô đi ăn theo phong trào đôi khi lại vô tình gây hại cho sức khỏe của chính chúng ta".
Theo TS Giang, mỡ heo và dầu thực vật đều tốt nếu biết dùng đúng cách, đúng món.
Mỡ heo (chất béo động vật) có điểm mạnh lớn nhất là rất bền với nhiệt. Khi chiên, rán ở nhiệt độ cao, mỡ heo ít bị cháy khét và không sinh ra các chất độc hại. Tuy nhiên, trong mỡ heo có chứa khoảng 40% chất béo bão hòa và 95 mg cholesterol trong mỗi 100 gram. Nếu ngày nào cũng ăn, ăn quá nhiều thì mạch máu sẽ dễ bị tích tụ mảng bám, dẫn đến nguy cơ các bệnh về tim mạch.
Dầu ăn (chất béo thực vật) chứa đến 60 - 80% chất béo chưa bão hòa, không chứa cholesterol, nhưng nhược điểm lớn của dầu ăn là chịu nhiệt kém. Nếu dùng dầu thực vật để chiên rán ngập dầu, lửa to hoặc dùng đi dùng lại nhiều lần, dầu sẽ rất dễ bị biến chất và sinh ra các chất độc gây hại cho tế bào.
TS Giang cho biết, Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo lượng chất béo bão hòa không nên vượt quá 10% tổng năng lượng nạp vào hàng ngày. Thay vì chọn "1 trong 2" chất béo nêu trên, người trưởng thành khỏe mạnh nên kết hợp cả hai theo tỷ lệ lý tưởng là 1 phần mỡ động vật, 2 hoặc 3 phần dầu thực vật.
Khi chế biến thực phẩm, với các món chiên rán ngập dầu, nhiệt độ cao: hãy dùng mỡ heo. Món nào xào nhanh, trộn salad hoặc nấu canh: hãy ưu tiên dùng dầu thực vật.
TS Giang cũng lưu ý đặc biệt cho người có bệnh lý nền: nếu cơ thể đang gặp phải các vấn đề như mỡ máu cao, gan nhiễm mỡ, huyết áp, tim mạch, tiểu đường hay thừa cân... việc ăn mỡ heo theo trào lưu là điều cực kỳ đáng lo ngại.
Với nhóm này, bác sĩ dinh dưỡng không thể đưa ra một con số tỷ lệ chung chung được vì chỉ số xét nghiệm máu và mức độ bệnh của mỗi người hoàn toàn khác nhau. Tốt nhất, gặp chuyên gia dinh dưỡng để được thăm khám và nhận hướng dẫn cá thể hóa, thiết lập một thực đơn riêng biệt để bảo vệ mạch máu lâu dài.
Theo Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế), chất béo động vật gồm mỡ, bơ có nhiều a xít béo no, có nhiều cholesterol đồng thời có cả vitamin A, D.
Dầu vừng, dầu lạc, dầu đậu tương, dầu cá có nhiều a xít béo không no là những a xít béo có nhiều chức năng quan trọng trong cơ thể. Khẩu phần ăn cân đối khi có khoảng 10% năng lượng bữa ăn do a xít béo no và 10 - 15% năng lượng bữa ăn do a xít béo không no.
Trong khẩu phần ăn nên sử dụng phối hợp cả dầu thực vật và mỡ động vật ở tỷ lệ cân đối thích hợp để có thể tận dụng các ưu điểm của cả hai loại chất béo và loại cholesterol tốt. Ăn phối hợp dầu thực vật và mỡ động vật hợp lý, nên ăn vừng lạc.
