Ở World Cup, chỉ 1 cú sút luân lưu có thể biến một cầu thủ thành người hùng, nhưng cũng có thể để lại ký ức ám ảnh suốt nhiều năm. Điều đáng nói, cuộc đấu ấy có thể đã bắt đầu trước cả khi bóng rời chân. Một ánh mắt, biểu cảm khuôn mặt hay cách phản ứng sau tiếng còi trọng tài đều có thể hé lộ trạng thái tâm lý của người sút.
Đó là góc nhìn của giáo sư Geir Jordet tại Trường Khoa học Thể thao Na Uy và tác giả cuốn Pressure, công trình nghiên cứu về tâm lý trong các tình huống phạt đền.
“Nếu một đội tiến vào trận chung kết, khả năng họ phải trải qua ít nhất 1 loạt sút luân lưu trên hành trình ấy thậm chí còn cao hơn khả năng không phải đá luân lưu”, ông Jordet nhận định.
Theo ông Jordet, biểu cảm khuôn mặt có thể cho thấy mức độ lo âu và trạng thái tâm lý của cầu thủ. Nhưng một dấu hiệu khác đặc biệt đáng chú ý là tốc độ phản ứng sau tiếng còi trọng tài.
“Những cầu thủ phản ứng quá nhanh ngay sau tiếng còi của trọng tài, với tôi, đó không phải dấu hiệu đặc biệt tích cực. Bởi điều này có thể cho thấy sự tập trung của họ chủ yếu hướng vào cảm xúc của chính mình, thay vì nhiệm vụ trước mắt”, ông Jordet phân tích.
Trong loạt luân lưu, cầu thủ có thể muốn kết thúc tình huống càng nhanh càng tốt. Tiếng còi vừa vang lên, họ lập tức chạy đà và sút. Bề ngoài, đó có thể là sự quyết đoán. Nhưng theo cách lý giải của ông Jordet, phản ứng quá vội cũng có thể cho thấy cầu thủ đang muốn thoát khỏi tình huống gây căng thẳng. Nói cách khác, thay vì chủ động kiểm soát nhịp độ thực hiện cú sút, cầu thủ có thể đang bị áp lực thúc đẩy hành động.
Đây chính là nghịch lý của loạt luân lưu. Một cầu thủ có thể đã thực hiện hàng nghìn cú sút trong tập luyện. Khoảng cách vẫn là 11 m, khung thành không nhỏ lại, quả bóng không nặng hơn. Nhưng khi 1 cú sút có thể quyết định số phận cả đội, nhiệm vụ quen thuộc bỗng trở thành thử thách tâm lý khổng lồ.
Không chỉ người sút thay đổi. Cuộc đấu trên chấm 11 m cũng đang nghiêng theo hướng mới khi các thủ môn chuẩn bị kỹ hơn. Ông Jordet nhận xét: “Các thủ môn đang chuẩn bị tốt hơn. Cho đến thời điểm này của World Cup, chúng ta có thể thấy thủ môn đã giành được một chút lợi thế nhờ cách tiếp cận thông minh hơn người sút luân lưu, đồng thời sử dụng phân tích và dữ liệu tốt hơn so với trước đây”.
Khi dữ liệu ngày càng đi sâu vào bóng đá, chấm 11 m cũng trở thành một bài toán cần nghiên cứu. Thủ môn có thể tìm hiểu người sút thường chọn góc nào, có thay đổi hướng khi chịu áp lực hay không, cách chạy đà có dấu hiệu gì. Vì thế, loạt luân lưu không còn đơn thuần là cuộc đấu giữa cú sút và phản xạ. Đó còn là cuộc chiến của thông tin, trí nhớ, khả năng quan sát và tâm lý.
Tại World Cup 2026, đội tuyển Đức và đội tuyển Hà Lan đã cảm nhận sự khắc nghiệt ấy khi dừng bước ở vòng 32 đội sau thất bại trên chấm luân lưu trước đội tuyển Paraguay và đội tuyển Ma Rốc.
Trong những trận đấu như vậy, 120 phút có thể bị thu gọn vào vài cú sút. Một đội bóng có thể kiểm soát thế trận, tạo nhiều cơ hội hơn và sở hữu dàn cầu thủ danh tiếng hơn, nhưng mọi ưu thế ấy không tự động chuyển thành chiến thắng trên chấm 11 m.
Đó là lý do cách gọi luân lưu là “xổ số” ngày càng thiếu thuyết phục. May mắn có thể tồn tại, nhưng phía sau những khoảnh khắc quyết định vẫn là quá trình chuẩn bị.
Phần khắc nghiệt nhất của loạt luân lưu không chỉ nằm ở kết quả. Ông Jordet cảnh báo rằng có thể xuất hiện một cầu thủ trẻ mà hình ảnh sự nghiệp bị định hình bởi thất bại trên chấm luân lưu.
“Đó là một sang chấn cảm xúc tiêu cực rất lớn mà ban huấn luyện, liên đoàn bóng đá và thậm chí cả ngành công nghiệp bóng đá đang đặt lên cầu thủ này”, ông nói.
Một cầu thủ trẻ có thể chơi tốt suốt giải đấu, nhưng chỉ 1 cú sút hỏng trong vài giây có thể trở thành hình ảnh được phát lại nhiều hơn tất cả những gì anh đã làm trước đó. Ở World Cup, sức nặng ấy càng lớn khi cầu thủ khoác áo đội tuyển quốc gia và đứng trước kỳ vọng của hàng triệu người.
Vì vậy, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên người bước tới chấm 11 m. Nếu loạt luân lưu có thể chuẩn bị, ban huấn luyện cần chuẩn bị. Nếu áp lực tâm lý ảnh hưởng đến hành vi, các đội bóng cần nhận diện. Và nếu một cầu thủ trẻ có nguy cơ chịu tác động nặng nề sau thất bại, việc hỗ trợ họ cũng cần được xem là một phần của bóng đá chuyên nghiệp.
Trong cuốn Pressure, ông Jordet thu thập video của toàn bộ 718 cú sút trong các loạt luân lưu bóng đá nam tại World Cup, EURO và Champions League, từ khi hình thức này được áp dụng năm 1970 đến hết năm 2023. Kho dữ liệu này được sử dụng để nghiên cứu hành vi, áp lực và cách cầu thủ phản ứng trong những khoảnh khắc quyết định.
Tại World Cup 2026, cầu thủ, HLV và thủ môn ngày càng ít xem luân lưu như trò may rủi. Họ nghiên cứu dữ liệu, quan sát hành vi và tìm kiếm lợi thế trong từng chi tiết nhỏ.
Dữ liệu có thể chỉ ra thói quen. Phân tích có thể dự đoán xu hướng. Thủ môn có thể biết người sút thường chọn góc nào. Nhưng không mô hình nào hoàn toàn tái tạo được sức ép khi một cầu thủ đứng một mình trước chấm 11 m ở World Cup.
Và có lẽ vì thế, loạt luân lưu vẫn là một trong những khoảnh khắc khắc nghiệt nhất của bóng đá: nơi cuộc đấu không chỉ diễn ra giữa người sút và thủ môn, mà còn giữa cầu thủ với chính áp lực bên trong mình.
Lần gặp nhau đầu tiên và duy nhất của hai đội là tại vòng bảng World Cup 1998, với chiến thắng 3-0 thuộc về Morocco. 18 năm sau, hai đội mới tái ngộ ở sân Boston trước gần 65.000 khán giả. Khi quốc ca "Flower of Scotland" của Scotland và "Cherifian" của Morocco vang lên, các cầu thủ và cổ động viên mỗi đội đều hát thật to với sự tự hào và như thể đang được đứng trên sân nhà.
Morocco giữ nguyên đội hình xuất phát so với trận hòa Brazil 1-1. Scotland thì thay ba vị trí so với trận thắng Haiti 1-0, với Nathan Patterson, Kieran Tierney, Ryan Christie thay cho Aaron Hickey, Ben Gannon-Doak và Lawrence Shankland.
Đại diện châu Âu chuyển về sơ đồ 5 hậu vệ để chơi phòng ngự chặt, nhưng tính toán phá sản ngay giây thứ 71. Từ biên phải, Brahim Diaz chuyền ra sau hàng thủ Scotland cho Ismael Saibari phá bẫy việt vị vào vòng cấm. Tiền đạo 25 tuổi ngước lên nhìn phía đối diện xem có đồng đội hay không, trước khi vô-lê chân phải trái phá. Bóng đi sát người nhưng Angus Gunn không thể phản xạ kịp.
Đây là bàn thắng nhanh nhất tại World Cup 2026, và là nhanh nhất của Morocco tại giải đấu. Trong khi đó, lịch sử World Cup ghi nhận có 13 bàn thắng diễn ra ở phút đầu tiên. Pha lập công nhanh nhất thuộc về Hakan Sukur của Thổ Nhĩ Kỳ ở giây thứ 11 trong trận gặp Hàn Quốc tại kỳ giải 2002.
Lợi thế sớm giúp Morocco có thêm không gian chơi bóng khi Scotland không còn có thể phòng ngự co cụm. Tám phút sau, tỷ số suýt nhân đôi khi Azzedine Ounahi căng ngang nhưng hai đồng đội lại lỡ đà.
Trận đấu sau đó diễn ra giằng co với tốc độ cao nhưng ít cơ hội. Khán giả xem qua truyền hình tỉnh táo hơn khi máy quay thu được hình ảnh Pep Guardiola đang theo dõi trận đấu trên khán đài. Sự xuất hiện của chiến lược gia người Tây Ban Nha càng làm gia tăng dự đoán về việc dẫn dắt đội tuyển quốc gia sau khi rời Man Ctiy. Cùng lúc ấy ở trên sân, ban tổ chức bật bài hát "Don’t stop believing" (Đừng ngừng tin tưởng), như một thông điệp dành cho người Scotland.
Tuy nhiên, đoàn quân của HLV Stephen Clark vẫn trình diễn nhạt nhòa. Phút 36, Scott McTominay để mất bóng. Saibari chuyền vào vòng cấm thuận lợi, nhưng Bilal El Khannouss đặt lòng thiếu chỉn chu đưa bóng lên trời. Mãi đến phút bù thứ hai, Scotland mới có cơ hội tốt nhưng John McGinn vô-lê thiếu chính xác sau quả tạt từ biên trái của Andy Robertson.
Hiệp hai mở đầu bằng pha ngã trong vòng cấm đòi phạt đền của McGinn, nhưng trọng tài Ilgiz Tantashev xua tay. Sau đó, Morocco tiếc nuối khi cú sút của Saibari đập chân một cầu thủ dội xà, trước khi Angus Gunn cản cú đánh đầu của El Khannouss. Trận đấu còn bị gián đoạn để El Aynaoui thay áo, sau khi bị Jack Hendry tác động làm rách tả tơi.
Nửa cuối hiệp hai chứng kiến Scotland vùng lên mạnh mẽ hơn. Sự khích lệ thêm lớn ở phút 76 khi những tràng pháo tay không ngớt vang lên ở bốn khán đài. Hành động này là sự tri ân dành cho cổ động viên người Scotland Donny Strathie, vừa qua đời ở tuổi 76 tại một khách sạn ở Boston. Biến cố xảy đến đã khiến ông mất đi cơ hội lần đầu tiên trực tiếp xem Scotland thi đấu tại World Cup.
Phút 82, McTominay ngã trong vòng cấm nhưng trọng tài người Uzbekistan Tantashev vẫn không cho rằng có lỗi. Tiền vệ của Napoli thẫn thờ, còn HLV Clark và các cộng sự phản ứng dữ dội ngoài biên.
Sức ép trong 5 phút cuối và 6 phút bù thêm nghẹt thở với Morocco, giữa những bài hát và hò reo vang dội của người Scotland. Đại diện châu Phi thót tim với cú sút của McTominay đập chận hậu vệ đối phương vào mép lưới. Sau đó, Lyndon Dykes đánh đầu chệch cột, trước khi nhận ra McTominay có vị trí thoải mái hơn ở phía sau. Ở cơ hội tiếp theo, tiền vệ sinh năm 1996 phân trần với Dykes sau khi cố gắng xoay người dứt điểm trong vòng cấm thay vì nhả ra.
Morocco đáng lẽ định đoạt được trận đấu nhưng liên tục bỏ lỡ các pha phản công. Đến phút bù thứ 6, Chadi Riad nổi cáu với các đồng đội sau khi phá bóng ngay trước khi Dykes có thể khống chế đối mặt thủ môn. Cuối cùng, Morocco cũng đứng vững để có chiến thắng đầu tiên tại World Cup 2026.
Đoàn quân HLV Mohamed Ouahbi tạm vươn lên dẫn đầu bảng C với 4 điểm. Trong khi đó, Brazil sẽ đối đầu Haiti lúc 7h30 giờ Hà Nội.
Đội hình xuất phát
Scotland: Angus Gunn, Andy Robertson, Grant Hanley, Kieran Tierney, Jack Hendry, Nathan Patterson, Scott McTominay, John McGinn, Ryan Christie, Lewis Ferguson, Che Adams
Morocco: Yassine Bounou, Achraf Hakimi, Noussair Mazraoui, Issa Diop, Chadi Riad, Ayyoub Bouaddi, Azzedine Ounahi, Ismael Saibari, Bilal El Khannouss, Neil El Aynaoui, Brahim Diaz.
Kịch bản trận bán kết trưa 24/5 tại nhà thi đấu Nguyễn Du cũng giống như cách mà Hồng Thái đã hạ cựu số một thế giới Dick Jaspers 50-46 ở tứ kết.
Sau 14 lượt cơ, Hồng Thái bị cơ thủ số hai thế giới Eddy Merckx bỏ xa với cách biệt 25-6. Sau giờ nghỉ, cơ thủ chủ nhà thi đấu chắt chiu hơn, dù đối thủ người Bỉ không ngừng ghi điểm. Cuộc đấu vì thế diễn ra giằng co.
Sau khi Merckx nâng cách biệt lên 33-12, Hồng Thái tung ra đường cơ 10 điểm, rút ngắn cách biệt còn 22-33. Không lâu sai, Merckx có series 5 điểm để nâng tỉ số lên 41-26.
Bước ngoặt xảy ra lượt cơ 21, khi cơ thủ chủ nhà kiếm được 14 điểm, rút ngắn cách biệt xuống 40-41. Với sự cổ vũ cuồng nhiệt của khán giả nhà, Hồng Thái đi tiếp cơ sáu điểm để tiệm cận chiến thắng.
Từ chỗ dẫn sâu, Merckx để đối thủ qua mặt nên có phần bị tâm lý, nhiều lúc vò đầu bịt tai vì tiếng cỗ vũ của khán giả Việt Nam. Anh cũng báo trọng tài xin tạm dừng thời gian vì khán giả hô quá lớn. Khi Hồng Thái dẫn 49-44, Merckx chỉ kịp ghi hai điểm trước khi đánh hụt bi.
Thừa thắng xông lên, Hồng Thái kết thúc trận đấu với một đường cơ nhẹ nhàng để thắng 50-46 sau 25 lượt cơ. Anh đạt hiệu số ghi điểm Avg 2.000, còn Merckx là 1.840.
Cơ thủ 27 tuổi giương cao cơ ăn mừng trước khán giả nhà, trong khi Merckx bực tức với chính mình, lặng lẽ bỏ đi sau khi thua ngược.
Đây là lần đầu Hồng Thái vào bán kết World Cup carom 3 băng sau hai lần thất bại ở bán kết tại Bồ Đào Nha năm 2023 và Ai Cập 2024. Đối thủ của anh là người thắng ở trận bán kết 2 giữa Frederic Caudron và Marco Zanetti (thi đấu lúc 14h). Trận chung kết diễn ra vào lúc 17h30 cùng ngày.
TP HCM là chặng thứ hai của World Cup carom 3 băng năm nay, sau Bogota (Colombia). Hồng Thái phải đánh từ vòng loại, nơi anh thua JJ Garcia 34-40 ở trận ra quân, nhưng sau đó hạ Turgay Orak 40-19. Ở vòng bảng, anh thắng Nguyễn Văn Trí 40-14, hòa Jaspers 40-40, rồi hạ Kang Ja-in 40-26. Tại vòng 1/8, Hồng Thái loại Bao Phương Vinh 50-47, trước khi thắng Jaspers lần nữa.
Hồng Thái sinh năm 1999 tại Cần Thơ, là cơ thủ trẻ nhất thuộc nhóm hàng đầu Việt Nam. Anh đang đứng thứ 22 thế giới, số bốn Việt Nam sau Trần Thanh Lực, Trần Quyết Chiến và Phương Vinh. Tại giải này, Thanh Lực thua Jaspers ở vòng 1/8, còn Quyết Chiến dừng bước ngay vòng bảng.
Đều sinh năm 1985, Cristiano Ronaldo và Luka Modric đang bước vào những chương cuối cùng trong sự nghiệp lẫy lừng của mình. Từng có 6 mùa giải kề vai sát cánh trong màu áo CLB Real Madrid, họ đã cùng nhau đưa đội bóng hoàng gia Tây Ban Nha trải qua giai đoạn vàng son với 4 chức vô địch UEFA Champions League. Trong đó, đỉnh cao là 3 lần liên tiếp nâng cao "chiếc cúp tai voi" từ mùa 2015 - 2016 đến 2017 - 2018. Giờ đây tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, cả hai lão tướng vẫn giữ vai trò hạt nhân, là chỗ dựa tinh thần lẫn chuyên môn cho đội tuyển quốc gia.
Với cú đúp vào lưới Uzbekistan, Ronaldo là cầu thủ duy nhất trong lịch sử ghi bàn ở 6 kỳ World Cup liên tiếp tính đến thời điểm hiện tại. Trong khi đó, người đồng đội cũ Luka Modric vừa đánh dấu cột mốc trận đấu thứ 201 cho đội tuyển Croatia bằng một đường kiến tạo quan trọng ở trận gặp Ghana, qua đó trở thành cầu thủ lớn tuổi nhất từng kiến tạo tại một VCK World Cup tính đến lúc này. Khả năng cao đây sẽ là kỳ World Cup cuối cùng, thậm chí là giải đấu lớn cuối cùng của cả hai tượng đài. Do đó, cuộc đọ sức này càng trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết khi một huyền thoại sẽ tiếp tục hành trình chinh phục, còn người kia phải nói lời chia tay đầy tiếc nuối.
Màn so tài giữa Bồ Đào Nha và Croatia nhiều khả năng sẽ được định đoạt bởi cuộc chiến nghẹt thở ở tuyến giữa. Không cần phải bàn cãi về đẳng cấp của hàng tiền vệ Bồ Đào Nha, nơi được giới chuyên môn đánh giá là một trong những tuyến giữa mạnh nhất thế giới. Những ngôi sao như Bruno Fernandes, Vitinha, Joao Neves đang ở độ chín của sự nghiệp, sở hữu nguồn năng lượng dồi dào cùng phẩm chất kỹ thuật thượng thừa. Dù kiểm soát bóng vượt trội, nhưng tính hiệu quả trong lối chơi của Bồ Đào Nha vẫn là dấu hỏi lớn sau những màn trình diễn chưa đáp ứng kỳ vọng khi hòa CHDC Congo và Colombia tại vòng bảng. Phía đối diện, hàng tiền vệ Croatia lộ rõ dấu hiệu của tuổi tác với những gương mặt kỳ cựu như Luka Modric, Mateo Kovacic. Tuy nhiên, trong một trận đấu loại trực tiếp, kinh nghiệm trận mạc và sự già rơ của các lão tướng có thể phát huy tác dụng, giúp đoàn quân áo ca rô kiểm soát nhịp độ trận đấu.
Trang Goal.com nhận định: "Đội tuyển Bồ Đào Nha sẽ tập trung vào việc kéo giãn cự ly đội hình của Croatia theo chiều ngang sân. HLV Roberto Martinez có thể sẽ yêu cầu các cầu thủ khai thác triệt để khoảng trống ở hành lang cánh bằng cách tận dụng tốc độ cùng khả năng đi bóng của cầu thủ bám biên, trước khi nhồi bóng vào trung lộ cho các tiền đạo băng cắt dứt điểm". Đây cũng là lối chơi mà Ronaldo rất ưa thích. Khả năng chạy chỗ và dứt điểm một chạm của CR7 vẫn rất sắc bén, đã được thể hiện qua 2 lần xé lưới Uzbekistan. Trong một trận đấu mà Bồ Đào Nha được dự báo gặp nhiều khó khăn, Ronaldo với một khoảnh khắc ngôi sao được kỳ vọng sẽ giúp đội nhà vượt qua vòng 32 đội trên đất Bắc Mỹ.
Tiền đạo Joao Felix chia sẻ: "Chúng tôi rất tự tin vào một chiến thắng và sẽ làm mọi cách để đi tiếp. Chúng tôi đã quá quen thuộc với lối chơi của Croatia. Hai đội đã đối đầu nhiều lần. Vì vậy, chúng tôi hiểu rõ điểm mạnh và yếu của họ. Bây giờ là lúc phân tích kỹ lại và khai thác điều đó".
Lịch sử đối đầu đứng về phía Bồ Đào Nha, khi đội bóng áo bã trầu đã giành 7 chiến thắng sau 10 cuộc đụng độ. Ở 5 lần gần nhất gặp nhau, Ronaldo và các đồng đội thắng 3, hòa 1 trước Croatia.
