Ngày 9/7, Chi cục Dân số TPHCM tổ chức hội nghị kỷ niệm Ngày Dân số Thế giới (11/7) do Bộ Y tế phát động, với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”.
Hội nghị nhằm triển khai Luật Dân số và Kế hoạch thực hiện Chiến lược Dân số giai đoạn 2026-2030 và sơ kết công tác dân số 6 tháng đầu năm.
Thanh niên là hạt nhân của chiến lược phát triển dân số
Theo thống kê từ Chi cục Dân số TPHCM, địa phương đang đối mặt cùng lúc nhiều biến động nhân khẩu học. Đến cuối năm 2025, sau sáp nhập, dân số TP đạt hơn 13,8 triệu người.
Dù vẫn trong thời kỳ dân số vàng với nhóm 15-64 tuổi chiếm hơn 74%, TP cũng bước vào giai đoạn già hóa nhanh khi người từ 60 tuổi trở lên chiếm 11,4% dân số, trong khi mức sinh tiếp tục duy trì ở mức thấp (chỉ 1,51 con/phụ nữ).
TS.BS Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM chia sẻ, trong bối cảnh già hóa dân số, mức sinh giảm và cấu trúc gia đình thay đổi, việc đặt thanh niên vào vị trí trung tâm của các chính sách, xem thanh niên là động lực thay đổi thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng, là giải pháp then chốt để phát triển bền vững.
Luật Dân số năm 2025 đã tạo ra bước chuyển quan trọng khi chuyển từ tư duy quản lý quy mô dân số sang phát triển dân số toàn diện, lấy chất lượng cuộc sống và chất lượng nguồn nhân lực làm mục tiêu.
Đối với TPHCM, triển khai luật không chỉ nhằm thực hiện quy định pháp luật mà còn hướng đến xây dựng một đô thị có quy mô dân số hợp lý, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống y tế hiện đại và môi trường sống thân thiện với thanh niên, phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi.
“Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành y tế không thể hành động đơn lẻ mà cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, ngành giáo dục, đoàn thanh niên, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, mỗi gia đình và từng người dân. Thành phố hướng đến xây dựng hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người dân từ trước khi sinh, trong suốt vòng đời đến tuổi già”, ông Chín nói.
Cũng theo TS.BS Huỳnh Minh Chín, ngành y tế sẽ tập trung triển khai hiệu quả Luật Dân số và các chương trình hành động của thành phố; mở rộng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, tiền hôn nhân, trước sinh và sơ sinh; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý dân số và sức khỏe theo vòng đời; xây dựng các mô hình y tế thân thiện với thanh niên.
Đồng thời, TPHCM sẽ phát huy vai trò của mạng lưới y tế cơ sở và cộng tác viên dân số để đưa chính sách đến gần người dân. Ngoài ra, các bệnh viện và trạm y tế sẽ tăng cường nâng cao chất lượng dân số từ giai đoạn đầu đời, mở rộng tư vấn tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh, sơ sinh và chủ động chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng, thích ứng với quá trình già hóa dân số.
Giải quyết mức sinh thấp, chủ động thích ứng già hóa dân số
ThS Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, cho biết bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai Chiến lược Dân số giai đoạn 2021-2025 tại TPHCM vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức cần sớm tháo gỡ.
Dù tổng tỷ suất sinh tại thành phố có xu hướng tăng nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên chưa đạt mục tiêu đề ra. Các chính sách khuyến sinh mới chỉ tạo chuyển biến bước đầu, chưa đủ mạnh để hình thành xu hướng ổn định lâu dài, nhất là trong bối cảnh chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt tại đô thị đặc biệt còn ở mức cao.
Bên cạnh đó, TPHCM đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Tỷ lệ người cao tuổi ngày càng tăng trong khi mức sinh thấp kéo dài làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn lao động trong tương lai, đồng thời tạo áp lực lớn đối với hệ thống an sinh xã hội, y tế và dịch vụ chăm sóc dài hạn.
Ngoài ra, quy mô dân số lớn, biến động dân cư mạnh, số lượng người nhập cư cao, phân bố dân cư chưa đồng đều cùng tốc độ đô thị hóa nhanh cũng đặt ra nhiều thách thức trong quản lý dân số. Các vấn đề về nhà ở, việc làm, môi trường, an toàn thực phẩm và dịch bệnh tiếp tục tạo áp lực đối với công tác dân số và phát triển.
Để xử lý những tồn tại trên, Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược Dân số Việt Nam tại TPHCM giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu giải quyết tình trạng mức sinh thấp, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng, chủ động thích ứng với già hóa dân số, phân bố dân cư hợp lý và nâng cao chất lượng dân số, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của thành phố.
Theo ông Trung, để hiện thực hóa mục tiêu này, TPHCM sẽ tập trung triển khai đồng bộ 6 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy, chính quyền; đổi mới công tác truyền thông về dân số; hoàn thiện các chính sách khuyến khích phù hợp với điều kiện phát triển của thành phố.
Ngoài ra, địa phương còn tập trung phát triển mạng lưới dịch vụ dân số toàn diện, đẩy mạnh chuyển đổi số; củng cố, nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác dân số; đồng thời bảo đảm đủ nguồn lực, tăng đầu tư ngân sách và huy động sự tham gia của cộng đồng để triển khai hiệu quả các chính sách dân số trong giai đoạn mới.
Những thói quen này có thể làm gia tăng các yếu tố nguy cơ tim mạch theo thời gian.
TS Sanjay Bhojraj là người tiên phong trong việc kết hợp giữa tim mạch học chính xác và y học lối sống, ông là nhà sáng lập Viện Y học Chức năng Laguna (Mỹ). Đồng thời, ông cũng là giảng viên cấp quốc gia của Viện Y học Chức năng.
Sau 20 năm điều trị bệnh tim, tắc nghẽn động mạch và các rối loạn chuyển hóa, TS Sanjay Bhojraj nhận thấy nhiều yếu tố tưởng chừng nhỏ nhặt trong buổi tối lại có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tim mạch.
Theo CNBC Make It, bệnh tim mạch thường hình thành và tiến triển trong nhiều năm dưới tác động của nhiều yếu tố như huyết áp, tình trạng viêm, khả năng kiểm soát đường huyết và chất lượng giấc ngủ. Nhiều yếu tố trong số này chịu ảnh hưởng từ các thói quen sinh hoạt vào buổi tối.
Dưới đây là 7 điều TS Sanjay Bhojraj cho biết ông thường tránh sau 19h:
1. Ăn khuya
Quá trình chuyển hóa chịu ảnh hưởng của nhịp sinh học. Vào buổi tối, độ nhạy insulin có xu hướng giảm, khiến cơ thể xử lý đường và chất béo kém hiệu quả hơn. Một số nghiên cứu cho thấy việc ăn muộn có liên quan đến tăng đường huyết sau ăn, rối loạn chuyển hóa lipid và gia tăng các dấu hiệu viêm.
Các nghiên cứu về chế độ ăn giới hạn thời gian cũng ghi nhận việc ăn sớm hơn trong ngày có thể giúp cải thiện kiểm soát đường huyết, huyết áp và một số chỉ số nguy cơ tim mạch.
2. Tiếp xúc với ánh sáng mạnh, đặc biệt là ánh sáng xanh
Tiếp xúc với ánh sáng mạnh vào buổi tối, nhất là ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử, có thể ức chế quá trình tiết melatonin - hormone tham gia điều hòa chu kỳ ngủ - thức.
Một số nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc với ánh sáng vào ban đêm có liên quan đến rối loạn nhịp sinh học và có thể ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe tim mạch.
TS Bhojraj khuyến nghị ưu tiên sử dụng ánh sáng ấm vào buổi tối để hỗ trợ cơ thể chuẩn bị cho giấc ngủ.
3. Xem nội dung gây căng thẳng hoặc kích động cảm xúc
Những nội dung dễ gây căng thẳng, tranh cãi hoặc kích động cảm xúc có thể hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim và huyết áp tạm thời.
Nhiều nghiên cứu cho thấy căng thẳng tâm lý kéo dài là một yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch. Vì vậy, TS Bhojraj cho rằng buổi tối nên ưu tiên các hoạt động giúp thư giãn thay vì làm gia tăng áp lực tinh thần trước giờ ngủ.
4. Tập thể dục cường độ cao quá muộn
Tập luyện thể chất mang lại nhiều lợi ích cho tim mạch. Tuy nhiên, với một số người, các bài tập cường độ cao vào cuối buổi tối có thể làm tăng mức độ hưng phấn của cơ thể, ảnh hưởng đến khả năng đi vào giấc ngủ và quá trình phục hồi.
TS Bhojraj cho rằng nếu phải tập muộn, nên cân nhắc lựa chọn các hình thức vận động nhẹ hoặc vừa phải để hạn chế tác động đến giấc ngủ.
5. Uống rượu bia
Mặc dù rượu bia có thể tạo cảm giác thư giãn trong thời gian ngắn, nhiều nghiên cứu cho thấy việc sử dụng đồ uống có cồn vào buổi tối có thể làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, tăng nhịp tim khi nghỉ ngơi và ảnh hưởng đến quá trình điều hòa huyết áp ban đêm.
Chất lượng giấc ngủ kém kéo dài cũng được xem là một yếu tố liên quan đến nguy cơ tim mạch gia tăng.
6. Tham gia các cuộc trò chuyện căng thẳng về cảm xúc
Những cuộc tranh luận hoặc xung đột cảm xúc vào buổi tối có thể làm tăng phản ứng căng thẳng của cơ thể, kéo theo sự gia tăng các hormone như cortisol và adrenaline.
Theo TS Bhojraj, nếu có thể, nên lựa chọn thời điểm phù hợp hơn để trao đổi các vấn đề nhạy cảm nhằm hạn chế ảnh hưởng đến tâm trạng và giấc ngủ.
7. Sử dụng thiết bị điện tử liên tục trước giờ ngủ
Điện thoại, máy tính bảng và tivi không chỉ phát ra ánh sáng xanh mà còn có thể khiến não bộ duy trì trạng thái tỉnh táo lâu hơn.
Tình trạng thiếu ngủ hoặc ngủ không đủ giấc kéo dài đã được chứng minh có liên quan đến tăng huyết áp, kháng insulin, viêm mạn tính và nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn.
TS Bhojraj nhấn mạnh rằng việc duy trì giờ ngủ đều đặn và hạn chế các yếu tố gây xáo trộn nhịp sinh học vào buổi tối là những biện pháp đơn giản nhưng có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch về lâu dài.
Ông cũng khuyến cáo mọi người nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi thực hiện những thay đổi lớn về chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng hoặc tập luyện.
Bác sĩ Đặng Tuấn Dũng, Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết cơ sở y tế này vừa tiếp nhận nhiều ca rối loạn thân nhiệt nặng yêu cầu thở máy, lọc máu và hồi sức tích cực. Chuyên gia nhấn mạnh người dân cần nghĩ ngay đến nguy cơ say nắng, say nóng khi cơ thể bỗng nhiên kiệt sức, buồn nôn hoặc choáng váng giữa không gian oi bức. Nếu bỏ qua các dấu hiệu ban đầu, triệu chứng sẽ nhanh chóng chuyển nặng, khiến nạn nhân sốt cao trên 40 độ C, da khô nóng, mất ý thức, co giật và hôn mê sâu.
Chuyên gia chia tình trạng tổn thương do nhiệt thành hai dạng cốt lõi. Say nóng xảy ra lúc con người hoạt động quá lâu trong môi trường nhiệt độ cao, độ ẩm lớn, thiếu gió, thường tấn công nhóm lao động nặng hoặc người mặc trang phục bí bách.
Trong khi đó, say nắng xuất hiện khi ánh mặt trời chiếu trực tiếp vào đầu, gáy, làm hỏng chức năng của trung tâm điều hòa thân nhiệt trên não. Cả hai dạng đều dễ tiến triển thành sốc nhiệt, đe dọa trực tiếp tính mạng trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hay lực lượng làm việc ngoài trời như shipper, thợ xây dựng.
Thao tác hạ thân nhiệt sớm quyết định cơ hội sống sót của nạn nhân. Người xung quanh cần lập tức đưa người mắc vào nơi râm mát, thoáng khí. Tiếp theo, người sơ cứu cởi bỏ trang phục dày, lau người nạn nhân bằng nước mát và chườm khăn ướt vào các vùng chứa mạch máu lớn như cổ, nách, bẹn. Bác sĩ Dũng khuyến cáo mọi người tuyệt đối tránh chườm đá lạnh toàn thân vì hành động này làm co mạch, cản trở quá trình thoát nhiệt. Đồng thời, thân nhân không tự ý ép nạn nhân uống thuốc hạ sốt do nguyên nhân tăng nhiệt không xuất phát từ nhiễm trùng.
Khi người bệnh còn tỉnh táo, người hỗ trợ từ từ cho uống nước mát từng ngụm nhỏ, ưu tiên dung dịch oresol hoặc nước hoa quả. Mọi người cần loại bỏ nước đá lạnh, rượu bia hay nước muối pha đặc khỏi danh sách đồ uống cấp cứu. Trường hợp nạn nhân lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh, người có mặt tại hiện trường phải lật nạn nhân nằm nghiêng an toàn nhằm phòng tránh sặc, liên tục theo dõi nhịp thở và gọi xe cứu thương ngay lập tức.
Nhằm bảo vệ sức khỏe mùa nóng, chuyên gia y tế khuyên người dân hạn chế ra đường vào khung giờ trưa nắng gắt. Mỗi cá nhân tự chủ động bổ sung nước trước, trong và sau quá trình vận động. Mọi người nên ưu tiên trang phục sáng màu, sử dụng chất liệu thấm hút mồ hôi tốt, đội mũ rộng vành, đồng thời cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và điện giải cho cơ thể hàng ngày.
Omega-3 là nhóm chất béo gồm ba dạng chính là EPA, DHA (chủ yếu từ cá) và ALA (từ thực vật). Đây là những thành phần quan trọng của màng tế bào, đồng thời tham gia điều hòa nhiều hoạt động trong cơ thể như lưu thông máu, phản ứng viêm và chức năng thần kinh. Bổ sung đủ omega-3 có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và hỗ trợ sức khỏe não bộ.
Do cơ thể không thể tự sản xuất nên việc bổ sung qua thực phẩm hàng ngày là cần thiết. Dưới đây là những thực phẩm giàu omega-3 quen thuộc.
Cá thu
Cá thu là một trong những nguồn chứa omega-3 dồi dào nhất, đặc biệt giàu EPA và DHA. Loại cá này còn cung cấp lượng lớn vitamin B12, selen, hỗ trợ hệ thần kinh, chống oxy hóa. Cá thu có thể chế biến đơn giản như nướng, kho hoặc áp chảo, phù hợp với khẩu vị người Việt.
Cá hồi
Cá hồi từ lâu được xem là thực phẩm tốt cho tim mạch và não bộ. Ngoài omega-3, cá hồi còn chứa protein chất lượng cao, vitamin D cùng nhiều khoáng chất cần thiết. Ăn cá hồi đều đặn có thể giảm viêm, hỗ trợ trí nhớ đồng thời cải thiện sức khỏe tổng thể.
Cá mòi
Cá mòi đóng hộp tiện lợi, có thể ăn cả xương, giúp bổ sung thêm canxi. Đây là loại cá nhỏ nhưng giàu omega-3, cung cấp cả vitamin D và B12. Cá mòi có thể dùng trực tiếp hoặc chế biến cùng salad, bánh mì.
Cá trích
Cá trích là loại cá béo có hàm lượng omega-3 cao, đồng thời giàu chất chống oxy hóa, khoáng chất. Ăn loại cá này thường xuyên hỗ trợ tim mạch, giảm viêm. Cá trích có thể được chế biến theo nhiều cách như nướng, chiên hoặc làm gỏi.
Hàu
Hàu không chỉ chứa omega-3 mà còn rất giàu kẽm, vitamin B12 và các khoáng chất thiết yếu. Đây là thực phẩm tốt cho hệ miễn dịch, sức khỏe tổng thể. Có thể ăn sống hàu, nướng hoặc chế biến thành nhiều món ăn quen thuộc.
Hạt chia
Hạt chia là nguồn omega-3 thực vật (ALA) phổ biến, đồng thời giàu chất xơ, protein. Khi ngâm nước, hạt chia tạo thành dạng gel giúp hỗ trợ tiêu hóa. Để ăn hạt chia, bạn có thể thêm vào sữa chua, sinh tố hoặc các món tráng miệng.
Hạt lanh
Hạt lanh chứa hàm lượng ALA cao, rất phù hợp với người ăn chay. Tuy nhiên, lớp vỏ cứng khiến cơ thể khó hấp thu, vì vậy nên xay nhỏ trước khi sử dụng. Trộn vào cháo, sữa hoặc bánh để tận dụng lợi ích dinh dưỡng của hạt này.
Quả óc chó
Quả óc chó hạt giàu omega-3 và chất chống oxy hóa, đặc biệt tốt cho não bộ. Hình dáng giống não bộ của loại hạt này thường được liên tưởng đến lợi ích tăng cường trí nhớ. Hạt óc chó ăn trực tiếp hoặc kết hợp trong các món ăn nhẹ như salad, sữa chua đều bổ dưỡng.
Đậu nành
Đậu nành và các sản phẩm từ đậu nành như đậu phụ, sữa đậu nành cung cấp một lượng omega-3 nhất định. Đây còn là nguồn protein thực vật quan trọng, phù hợp với chế độ ăn lành mạnh. Đậu nành dễ chế biến và phổ biến trong bữa ăn hàng ngày.
EPA và DHA từ cá là dạng omega-3 cơ thể hấp thu tốt nhất, trong khi ALA từ thực vật cần chuyển hóa nên hiệu quả thấp hơn. Vì vậy, nên kết hợp cả nguồn động vật và thực vật để đảm bảo nhu cầu. Trong trường hợp không ăn cá, có thể cân nhắc bổ sung từ tảo biển - nguồn omega-3 thực vật chứa trực tiếp EPA và DHA.
