Ngày 9/7, Chi cục Dân số TPHCM tổ chức hội nghị kỷ niệm Ngày Dân số Thế giới (11/7) do Bộ Y tế phát động, với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”.
Hội nghị nhằm triển khai Luật Dân số và Kế hoạch thực hiện Chiến lược Dân số giai đoạn 2026-2030 và sơ kết công tác dân số 6 tháng đầu năm.
Thanh niên là hạt nhân của chiến lược phát triển dân số
Theo thống kê từ Chi cục Dân số TPHCM, địa phương đang đối mặt cùng lúc nhiều biến động nhân khẩu học. Đến cuối năm 2025, sau sáp nhập, dân số TP đạt hơn 13,8 triệu người.
Dù vẫn trong thời kỳ dân số vàng với nhóm 15-64 tuổi chiếm hơn 74%, TP cũng bước vào giai đoạn già hóa nhanh khi người từ 60 tuổi trở lên chiếm 11,4% dân số, trong khi mức sinh tiếp tục duy trì ở mức thấp (chỉ 1,51 con/phụ nữ).
TS.BS Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM chia sẻ, trong bối cảnh già hóa dân số, mức sinh giảm và cấu trúc gia đình thay đổi, việc đặt thanh niên vào vị trí trung tâm của các chính sách, xem thanh niên là động lực thay đổi thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng, là giải pháp then chốt để phát triển bền vững.
Luật Dân số năm 2025 đã tạo ra bước chuyển quan trọng khi chuyển từ tư duy quản lý quy mô dân số sang phát triển dân số toàn diện, lấy chất lượng cuộc sống và chất lượng nguồn nhân lực làm mục tiêu.
Đối với TPHCM, triển khai luật không chỉ nhằm thực hiện quy định pháp luật mà còn hướng đến xây dựng một đô thị có quy mô dân số hợp lý, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống y tế hiện đại và môi trường sống thân thiện với thanh niên, phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi.
“Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành y tế không thể hành động đơn lẻ mà cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, ngành giáo dục, đoàn thanh niên, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, mỗi gia đình và từng người dân. Thành phố hướng đến xây dựng hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người dân từ trước khi sinh, trong suốt vòng đời đến tuổi già”, ông Chín nói.
Cũng theo TS.BS Huỳnh Minh Chín, ngành y tế sẽ tập trung triển khai hiệu quả Luật Dân số và các chương trình hành động của thành phố; mở rộng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, tiền hôn nhân, trước sinh và sơ sinh; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý dân số và sức khỏe theo vòng đời; xây dựng các mô hình y tế thân thiện với thanh niên.
Đồng thời, TPHCM sẽ phát huy vai trò của mạng lưới y tế cơ sở và cộng tác viên dân số để đưa chính sách đến gần người dân. Ngoài ra, các bệnh viện và trạm y tế sẽ tăng cường nâng cao chất lượng dân số từ giai đoạn đầu đời, mở rộng tư vấn tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh, sơ sinh và chủ động chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng, thích ứng với quá trình già hóa dân số.
Giải quyết mức sinh thấp, chủ động thích ứng già hóa dân số
ThS Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, cho biết bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai Chiến lược Dân số giai đoạn 2021-2025 tại TPHCM vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức cần sớm tháo gỡ.
Dù tổng tỷ suất sinh tại thành phố có xu hướng tăng nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên chưa đạt mục tiêu đề ra. Các chính sách khuyến sinh mới chỉ tạo chuyển biến bước đầu, chưa đủ mạnh để hình thành xu hướng ổn định lâu dài, nhất là trong bối cảnh chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt tại đô thị đặc biệt còn ở mức cao.
Bên cạnh đó, TPHCM đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Tỷ lệ người cao tuổi ngày càng tăng trong khi mức sinh thấp kéo dài làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn lao động trong tương lai, đồng thời tạo áp lực lớn đối với hệ thống an sinh xã hội, y tế và dịch vụ chăm sóc dài hạn.
Ngoài ra, quy mô dân số lớn, biến động dân cư mạnh, số lượng người nhập cư cao, phân bố dân cư chưa đồng đều cùng tốc độ đô thị hóa nhanh cũng đặt ra nhiều thách thức trong quản lý dân số. Các vấn đề về nhà ở, việc làm, môi trường, an toàn thực phẩm và dịch bệnh tiếp tục tạo áp lực đối với công tác dân số và phát triển.
Để xử lý những tồn tại trên, Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược Dân số Việt Nam tại TPHCM giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu giải quyết tình trạng mức sinh thấp, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng, chủ động thích ứng với già hóa dân số, phân bố dân cư hợp lý và nâng cao chất lượng dân số, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của thành phố.
Theo ông Trung, để hiện thực hóa mục tiêu này, TPHCM sẽ tập trung triển khai đồng bộ 6 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy, chính quyền; đổi mới công tác truyền thông về dân số; hoàn thiện các chính sách khuyến khích phù hợp với điều kiện phát triển của thành phố.
Ngoài ra, địa phương còn tập trung phát triển mạng lưới dịch vụ dân số toàn diện, đẩy mạnh chuyển đổi số; củng cố, nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác dân số; đồng thời bảo đảm đủ nguồn lực, tăng đầu tư ngân sách và huy động sự tham gia của cộng đồng để triển khai hiệu quả các chính sách dân số trong giai đoạn mới.
TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cảnh báo thói quen đậy kỹ chén nước chấm cũ để qua đêm không những làm mất hương vị đặc trưng mà còn biến thực phẩm này thành "ổ" vi khuẩn.
Theo bà Giang, ngay sau các bữa ăn gia đình, bát nước mắm vốn đã tiếp xúc với đũa, thìa và vụn thức ăn của nhiều người sẽ không còn giữ được tính nguyên chất. Ở nhiệt độ phòng, các thành phần tạp chất này biến bát nước chấm thành môi trường lý tưởng để vi sinh vật sinh sôi nhanh chóng.
Đặc biệt, những loại nước mắm đã pha thêm chanh, đường, tỏi, ớt thường lên men rất nhanh, khiến chất lượng biến đổi tiêu cực kể cả khi người dân bảo quản trong tủ lạnh.
Bên cạnh nguy cơ nhiễm khuẩn, chuyên gia cũng cảnh báo việc rót quá nhiều nước mắm dẫn đến tình trạng tiêu thụ muối quá mức.
Một chén nước mắm nguyên chất dung tích 30-50 ml chứa khoảng 1.500-3.000 mg Natri, trong khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị mỗi người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 2.000 mg Natri mỗi ngày.
Như vậy, chỉ riêng lượng nước mắm dư thừa trong một bữa ăn có thể đã vượt ngưỡng cho phép của cả ngày. Thực tế, người Việt hiện tiêu thụ lượng muối trung bình 9,4 g mỗi ngày, cao gấp đôi so với khuyến nghị từ các tổ chức y tế.
Để bảo vệ sức khỏe, người nội trợ nên áp dụng quy tắc "rót một nửa" lượng nước chấm so với thói quen thông thường và chỉ rót thêm khi cần thiết nhằm tránh lãng phí.
Người tiêu dùng nên tập thói quen chấm lướt thay vì ngâm thực phẩm quá lâu trong chén mắm, đồng thời ưu tiên các sản phẩm dán nhãn giảm muối.
Việc pha loãng nước mắm với nước lọc hoặc các gia vị tươi như chanh, tỏi cũng giúp giảm nồng độ Natri nạp vào cơ thể, hạn chế áp lực lên hệ tim mạch và thận.
Để đảm bảo sức khỏe và tránh nguy cơ nhiễm khuẩn, các gia đình nên áp dụng quy tắc "rót một nửa", tức là chủ động rót lượng nước chấm bằng một nửa so với mọi khi. Nếu thiếu, bạn hoàn toàn có thể rót thêm, tránh việc để thừa lãng phí.
Tập thói quen chấm nhẹ, chấm lướt qua bề mặt thức ăn thay vì ngâm ngập thực phẩm vào chén nước chấm. Học cách pha loãng nước mắm với nước lọc, chanh, tỏi, ớt để giảm nồng độ muối, hoặc ưu tiên chọn mua các sản phẩm nước mắm có gắn nhãn giảm muối.
Đột quỵ xảy ra khi dòng máu đến một phần não bị gián đoạn hoặc tắc nghẽn, khiến tế bào não thiếu oxy và dưỡng chất cần thiết để hoạt động. Đây là tình trạng cấp cứu y khoa cần được xử trí càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ tử vong, di chứng lâu dài.
Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều có dấu hiệu báo trước. Tuy nhiên, ở một số người, cơ thể có thể phát ra các tín hiệu cảnh báo từ nhiều ngày hoặc vài tuần trước khi cơn đột quỵ thực sự xảy ra.
Đau đầu dữ dội hoặc khác thường
Một cơn đau đầu nghiêm trọng, xuất hiện đột ngột hoặc khác với những cơn đau đầu từng gặp trước đó có thể là dấu hiệu sớm của đột quỵ thiếu máu não.
Năm 2020, các nhà khoa học từ Đại học Y khoa Quốc gia Ural (Nga), Đại học Copenhagen (Đan Mạch) đã tiến hành nghiên cứu đánh giá mối liên hệ giữa đau đầu và nguy cơ đột quỵ. Nhóm tham gia gồm 550 người trưởng thành, trong đó có 275 bệnh nhân đột quỵ thiếu máu não và 275 người không bị đột quỵ.
Kết quả cho thấy khoảng 15% bệnh nhân đột quỵ từng xuất hiện cơn đau đầu bất thường trong vòng một tuần trước khi phát bệnh, tỷ lệ cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng. Các tác giả cho rằng đau đầu dữ dội hoặc khác thường có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ ở một số người.
Những cơn đau này thường dữ dội, kéo dài và không giảm nhiều dù dùng thuốc giảm đau. Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận nhóm có đau đầu cảnh báo trước đột quỵ thường liên quan nhiều hơn đến rung nhĩ - một dạng rối loạn nhịp tim làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
Yếu hoặc tê một bên cơ thể
Tình trạng yếu tay, chân hoặc tê mặt, đặc biệt chỉ xảy ra ở một bên cơ thể, là dấu hiệu điển hình của đột quỵ. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi cầm nắm đồ vật, đi lại hoặc thực hiện các hoạt động hàng ngày. Một số trường hợp xuất hiện cảm giác mất lực đột ngột ở cánh tay hoặc chân.
Khó nói, nói ngọng
Cục máu đông trong não có thể ảnh hưởng đến vùng điều khiển ngôn ngữ, khiến người bệnh nói khó, phát âm không rõ hoặc không hiểu lời người khác nói. Một số người vẫn tỉnh táo nhưng gặp khó khăn khi nói một câu hoàn chỉnh hoặc không thể diễn đạt ý muốn nói.
Rối loạn thị lực
Thay đổi thị lực đột ngột cũng có thể là dấu hiệu đột quỵ. Các triệu chứng cảnh báo như nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực ở một hoặc cả hai mắt. Chúng thường xuất hiện nhanh, đôi khi đi kèm chóng mặt hoặc rối loạn thần kinh khác do lưu lượng máu lên não bị gián đoạn.
Mất thăng bằng, chóng mặt
Một số người có thể cảm thấy choáng váng, đi đứng loạng choạng hoặc mất phối hợp vận động trước khi đột quỵ xảy ra. Cảm giác căn phòng quay cuồng, khó giữ thăng bằng hoặc té ngã không rõ nguyên nhân có thể là dấu hiệu não không nhận đủ máu và oxy.
Lú lẫn, khó hiểu lời nói
Đột ngột lú lẫn, mất phương hướng hoặc khó hiểu các câu đơn giản cũng là dấu hiệu cần chú ý. Người bệnh có thể không theo kịp cuộc trò chuyện, phản hồi chậm hoặc không nhận ra người quen. Theo các chuyên gia, đây là biểu hiện cho thấy não đang thiếu oxy.
Buồn nôn hoặc co giật
Buồn nôn, nôn ói không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi đi kèm đau đầu hoặc chóng mặt, có thể liên quan đến tăng áp lực trong não do cục máu đông gây ra. Một số trường hợp còn xuất hiện co giật, mất ý thức hoặc các cử động bất thường. Đây có thể là triệu chứng đầu tiên của tình trạng tắc mạch não ở một số bệnh nhân.
Các chuyên gia khuyến cáo nên kiểm soát huyết áp, cholesterol và đường huyết ở mức phù hợp; điều trị bệnh tim theo hướng dẫn bác sĩ; duy trì cân nặng hợp lý; tập thể dục thường xuyên; hạn chế chất béo bão hòa và bỏ hút thuốc lá. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện triệu chứng bất thường có thể giúp tăng cơ hội điều trị thành công và giảm nguy cơ biến chứng nặng.
Ngày 10-4, BS.CK2 Đỗ Châu Việt, Trưởng khoa hồi sức tích cực nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết mới đây khoa đã kịp thời cứu sống 2 trường hợp bệnh nhi nguy kịch vì bệnh tay chân miệng. Đáng lưu tâm khi cả hai trường hợp bệnh đều liên quan đến chủng virus EV71.
Trường hợp đầu tiên là nam bệnh nhi P.Đ.K., 1 tuổi, ngụ xã Đất Đỏ, TP.HCM. Hai ngày trước khi chuyển đến Bệnh viện Nhi đồng 2, bé bị sốt và được đưa đến khám ở phòng khám gần nhà.
Bé được chẩn đoán viêm họng nhưng uống thuốc không thuyên giảm. Bé tiếp tục khám và được chẩn đoán mắc tay chân miệng, bắt đầu xuất hiện các vết hồng ban.
Dù đã được nhập bệnh viện tuyến dưới nhưng tình trạng trở nặng nhanh, bệnh nhi vã mồ hôi vùng đầu, khó thở, suy hô hấp. Bệnh viện tuyến duới đặt nội khí quản và chuyển bé đến Bệnh viện Nhi đồng 2.
Tại đây, bé được các y bác sĩ của khoa hồi sức tích cực nhiễm chẩn đoán tay chân miệng độ 4 và khẩn trương cho thở máy, lọc máu và dùng thuốc trợ tim. Sau hơn 3 ngày điều trị tích cực, bé K. qua cơn nguy kịch, cai máy thở và thở CPAP, sinh hiệu tạm ổn, tiếp tục theo dõi di chứng thần kinh.
Trường hợp thứ hai là nam bệnh nhi Đ.H.T., 3 tuổi, ngụ tỉnh Khánh Hòa. Theo người nhà bệnh nhi, bé T. bị sốt và xuất hiện hồng ban. Gia đình nghi ngờ bé mắc tay chân miệng nên nhanh chóng đưa đến bệnh viện địa phương điều trị.
Ban đầu bé có đáp ứng với thuốc hạ sốt, nhưng sau đó có dấu hiệu giật mình, đi đứng loạng choạng.
Sau khi được truyền thuốc IVIg và theo dõi sát 12 giờ tại phòng hồi sức, bệnh nhi tiếp tục sốt cao 39 độ, thở mệt, miệng trào bọt hồng lẫn máu, phù phổi, nhịp tim 230 lần/phút - gấp đôi so với trẻ bình thường, huyết áp tăng, giảm đột ngột.
Bệnh nhi được chẩn đoán mắc tay chân miệng độ 4, nhưng người nhà tiếp tục chuyển bé đến Bệnh viện Nhi đồng 2 cứu chữa.
Khi nhập Bệnh viện Nhi đồng 2, SPO2 của bé còn 75%, suy hô hấp, suy tim và được chỉ định lọc máu, thở máy, dùng thuốc vận mạch. Sau 6 giờ tận tình điều trị, nhịp tim bé có giảm và sau 3 ngày điều trị bé đã được ngưng lọc máu, ngưng thuốc vận mạch và tiếp tục theo dõi di chứng thần kinh.
BS.CK2 Đỗ Châu Việt nhấn mạnh, trẻ được chẩn đoán tay chân miệng độ 4 đều gặp phải các di chứng thần kinh, tùy theo mức độ từ nhẹ đến nặng.
Bên cạnh đó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM ghi nhận chủng EV71 hiện chiếm 56% mẫu bệnh phẩm đầu năm 2026. Virus lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ người bệnh.
Dấu hiệu của chủng EV71 này thường nổi ban rất ít hoặc kín đáo. Nhiều trường hợp trẻ vào viện trong tình trạng nguy kịch, suy hô hấp, sốc tim mà không hề có hồng ban hay loét miệng rõ rệt, thậm chí có tổn thương não cấp tính, do virus tấn công thẳng vào hệ thống thần kinh trung ương, gây tổn thương nghiêm trọng các cơ quan và tử vong nhanh chóng chỉ trong vòng 12-24 giờ.
Khi bệnh bắt đầu có dấu hiệu tác động lên hệ thần kinh, mỗi phút giây chậm trễ đều có thể ảnh hưởng đến tính mạng của trẻ.
