Omega-3 là nhóm chất béo gồm ba dạng chính là EPA, DHA (chủ yếu từ cá) và ALA (từ thực vật). Đây là những thành phần quan trọng của màng tế bào, đồng thời tham gia điều hòa nhiều hoạt động trong cơ thể như lưu thông máu, phản ứng viêm và chức năng thần kinh. Bổ sung đủ omega-3 có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và hỗ trợ sức khỏe não bộ.
Do cơ thể không thể tự sản xuất nên việc bổ sung qua thực phẩm hàng ngày là cần thiết. Dưới đây là những thực phẩm giàu omega-3 quen thuộc.
Cá thu
Cá thu là một trong những nguồn chứa omega-3 dồi dào nhất, đặc biệt giàu EPA và DHA. Loại cá này còn cung cấp lượng lớn vitamin B12, selen, hỗ trợ hệ thần kinh, chống oxy hóa. Cá thu có thể chế biến đơn giản như nướng, kho hoặc áp chảo, phù hợp với khẩu vị người Việt.
Cá hồi
Cá hồi từ lâu được xem là thực phẩm tốt cho tim mạch và não bộ. Ngoài omega-3, cá hồi còn chứa protein chất lượng cao, vitamin D cùng nhiều khoáng chất cần thiết. Ăn cá hồi đều đặn có thể giảm viêm, hỗ trợ trí nhớ đồng thời cải thiện sức khỏe tổng thể.
Cá mòi
Cá mòi đóng hộp tiện lợi, có thể ăn cả xương, giúp bổ sung thêm canxi. Đây là loại cá nhỏ nhưng giàu omega-3, cung cấp cả vitamin D và B12. Cá mòi có thể dùng trực tiếp hoặc chế biến cùng salad, bánh mì.
Cá trích
Cá trích là loại cá béo có hàm lượng omega-3 cao, đồng thời giàu chất chống oxy hóa, khoáng chất. Ăn loại cá này thường xuyên hỗ trợ tim mạch, giảm viêm. Cá trích có thể được chế biến theo nhiều cách như nướng, chiên hoặc làm gỏi.
Hàu
Hàu không chỉ chứa omega-3 mà còn rất giàu kẽm, vitamin B12 và các khoáng chất thiết yếu. Đây là thực phẩm tốt cho hệ miễn dịch, sức khỏe tổng thể. Có thể ăn sống hàu, nướng hoặc chế biến thành nhiều món ăn quen thuộc.
Hạt chia
Hạt chia là nguồn omega-3 thực vật (ALA) phổ biến, đồng thời giàu chất xơ, protein. Khi ngâm nước, hạt chia tạo thành dạng gel giúp hỗ trợ tiêu hóa. Để ăn hạt chia, bạn có thể thêm vào sữa chua, sinh tố hoặc các món tráng miệng.
Hạt lanh
Hạt lanh chứa hàm lượng ALA cao, rất phù hợp với người ăn chay. Tuy nhiên, lớp vỏ cứng khiến cơ thể khó hấp thu, vì vậy nên xay nhỏ trước khi sử dụng. Trộn vào cháo, sữa hoặc bánh để tận dụng lợi ích dinh dưỡng của hạt này.
Quả óc chó
Quả óc chó hạt giàu omega-3 và chất chống oxy hóa, đặc biệt tốt cho não bộ. Hình dáng giống não bộ của loại hạt này thường được liên tưởng đến lợi ích tăng cường trí nhớ. Hạt óc chó ăn trực tiếp hoặc kết hợp trong các món ăn nhẹ như salad, sữa chua đều bổ dưỡng.
Đậu nành và các sản phẩm từ đậu nành như đậu phụ, sữa đậu nành cung cấp một lượng omega-3 nhất định. Đây còn là nguồn protein thực vật quan trọng, phù hợp với chế độ ăn lành mạnh. Đậu nành dễ chế biến và phổ biến trong bữa ăn hàng ngày.
EPA và DHA từ cá là dạng omega-3 cơ thể hấp thu tốt nhất, trong khi ALA từ thực vật cần chuyển hóa nên hiệu quả thấp hơn. Vì vậy, nên kết hợp cả nguồn động vật và thực vật để đảm bảo nhu cầu. Trong trường hợp không ăn cá, có thể cân nhắc bổ sung từ tảo biển – nguồn omega-3 thực vật chứa trực tiếp EPA và DHA.
Một chén lá chùm ngây chứa 2 gram protein, 8% nhu cầu magiê hằng ngày, 19% nhu cầu vitamin B6, 11% nhu cầu sắt, 11% nhu cầu vitamin B2 và 9% nhu cầu vitamin A.
Sau đây, tiến sĩ Malavika Athavale, chuyên gia tư vấn dinh dưỡng lâm sàng đang làm việc tại Ấn Độ, tiết lộ những biến đổi trong cơ thể khi bạn ăn canh rau chùm ngây, theo Pharm Easy.
tiến sĩ Malavika Athavale cho biết lá chùm ngây giúp ổn định lượng đường trong máu nhờ hợp chất isothiocyanates; giữ mức đường huyết trong phạm vi bình thường giúp tránh các biến chứng.
Rau chùm ngây được xem là một thảo dược hỗ trợ kiểm soát cholesterol hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy việc bổ sung lá chùm ngây có thể giúp cải thiện mức cholesterol, từ đó góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh tim.
Lá chùm ngây có thể hỗ trợ thúc đẩy quá trình phục hồi tế bào gan nhờ hàm lượng polyphenol cao, giúp bảo vệ gan trước tổn thương do oxy hóa và giảm căng thẳng oxy hóa bằng cách kích hoạt một số protein có lợi.
Gan đóng vai trò giải độc máu, chuyển hóa chất béo và hấp thụ dưỡng chất, và chỉ hoạt động hiệu quả khi men gan ở mức ổn định. Nghiên cứu cho thấy lá chùm ngây có thể góp phần duy trì và ổn định các chỉ số men gan này.
Nghiên cứu cho thấy việc bổ sung lá chùm ngây có thể hỗ trợ cải thiện một số rối loạn thần kinh. Loại lá này giúp tăng cường sức khỏe não bộ nhờ vai trò như chất “tăng cường thần kinh”. Hàm lượng cao vitamin E và C góp phần làm chậm quá trình thoái hóa thần kinh, đồng thời cải thiện chức năng não. Bên cạnh đó, chùm ngây còn giúp ổn định tâm trạng nhờ điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine và noradrenaline - những yếu tố quan trọng đối với trí nhớ và cảm xúc.
Ngoài ra, lá chùm ngây có đặc tính chống viêm nhờ chứa các hợp chất như isothiocyanates và niazimicin, có thể hỗ trợ ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Loại rau này còn mang lại nhiều lợi ích khác như hỗ trợ xương khớp, cải thiện tiêu hóa, kháng khuẩn, tăng tiết sữa, kiểm soát cân nặng, làm đẹp da tóc và góp phần hỗ trợ quá trình thải độc của cơ thể.
Theo chuyên gia dinh dưỡng Caitlin Beale (Mỹ), tốc độ chuyển hóa caffeine phụ thuộc rất lớn vào cơ địa và gene của mỗi người. Nghiên cứu cho thấy caffeine có thể tồn tại trong cơ thể từ 2 đến 10 giờ. Do đó, một ly cà phê vào lúc 3 giờ chiều vẫn có thể là "thủ phạm" khiến bạn thao thức vào ban đêm.
Bên cạnh yếu tố di truyền, những người có cơ địa dễ mất ngủ, đang bị căng thẳng hoặc thiếu ngủ sẽ nhạy cảm hơn với caffeine. Trong trạng thái lo âu hoặc sau một đêm thức trắng, việc nạp caffeine có thể gây hồi hộp, đánh trống ngực, khiến cơ thể càng khó thư giãn hơn.
Chuyên gia Beale khuyên rằng, bạn nên cố gắng kết thúc ly cà phê cuối cùng vào khoảng đầu hoặc giữa buổi chiều. Nếu vẫn thấy khó ngủ hoặc hay tỉnh giấc, hãy đẩy thời điểm này lên sớm hơn nữa.
Nhiều người thắc mắc giữa Espresso, cà phê pha phin hay Cold Brew, loại nào dễ gây mất ngủ hơn? Thực tế, tổng lượng caffeine nạp vào mới là yếu tố quyết định.
Espresso: Một shot chứa khoảng 65 mg caffeine.
Cà phê pha phin (Drip coffee): Một tách khoảng 237 ml chứa khoảng 95 mg caffeine.
Cold Brew (cà phê ủ lạnh): Do thời gian ủ lâu, lượng caffeine có thể cao hơn, đạt mức gần 100 mg cho mỗi 237 ml.
Cần lưu ý rằng kích thước ly cà phê thực tế tại các cửa hàng thường lớn hơn nhiều so với tiêu chuẩn, khiến lượng caffeine tích tụ nhanh chóng. Ngay cả cà phê tách caffeine (decaf) vẫn chứa một lượng nhỏ (dưới 5 mg), có thể gây ảnh hưởng với những người cực kỳ nhạy cảm.
Khuyến nghị từ chuyên gia:
Để duy trì thói quen uống cà phê mà vẫn bảo vệ giấc ngủ, bạn có thể áp dụng 4 quy tắc sau:
Đẩy sớm thời điểm uống ly cuối cùng
Nên kết thúc việc uống cà phê ít nhất 8 tiếng trước khi đi ngủ.
Chọn size nhỏ
Việc giảm kích cỡ ly giúp bạn vẫn tận hưởng được hương vị mà không làm quá tải lượng caffeine trong máu.
Không uống khi bụng đói
Kết hợp cà phê với bữa ăn chính hoặc đồ ăn nhẹ giúp giảm cảm giác bồn chồn, run rẩy hay cồn cào ruột gan.
Pha trộn decaf
Bạn có thể pha trộn cà phê thường với cà phê decaf. Cách này giúp giữ nguyên hương vị và "nghi thức" thưởng thức mà vẫn cắt giảm được đáng kể lượng caffeine.
Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện tuần hoàn máu, kiểm soát cholesterol và giảm nguy cơ đột quỵ, theo trang thông tin sức khỏe Everyday Health (Mỹ).
Người tập thể dục nên kết hợp các bài sức bền như chạy bộ, đạp xe, đi bộ với các bài tăng sức mạnh như nâng tạ, squat. Tuy nhiên, ở tuổi trung niên, cơ thể thường phục hồi chậm hơn và nhiều người có thể đã mang sẵn các yếu tố nguy cơ như huyết áp cao, mỡ máu cao, tiểu đường hoặc bệnh tim tiềm ẩn mà chưa biết.
Vì vậy, tập luyện đúng cách sẽ giúp bảo vệ tim tốt hơn và hạn chế rủi ro không mong muốn. Sau tuổi 40, người tập cần chú ý những điều sau:
Một sai lầm khá phổ biến là nhiều người ít vận động trong thời gian dài nhưng khi quyết tâm tập lại chọn ngay những bài tập nặng như chạy cường độ cao, tập cường độ cao ngắt quãng HIIT hoặc chơi thể thao quá sức.
Tim và cơ bắp đều cần thời gian để thích nghi. Nếu mới bắt đầu thì người tập nên ưu tiên các bài tập nhẹ, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe chậm, bơi nhẹ hoặc yoga trong khoảng 15 - 20 phút mỗi buổi.
Sau vài tuần, khi cơ thể đã quen hơn, người tập có thể tăng dần thời gian và cường độ tập. Cách này giúp tim thích nghi tốt hơn và giảm nguy cơ chấn thương.
Không phải cứ tập càng nặng thì tim càng khỏe. Trên thực tế, những bài tập sức bền cường độ vừa thường mang lại lợi ích tim mạch rõ rệt hơn với người sau 40 tuổi.
Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, khiêu vũ, leo cầu thang đều là những lựa chọn phù hợp. Các bài tập này giúp tim hoạt động đều đặn hơn mà không tạo áp lực quá lớn lên cơ thể.
Ngoài ra, có thể kết hợp thêm các bài tập tăng sức mạnh cơ bắp khoảng 2 buổi/tuần để duy trì khối cơ. Nếu bị đau khớp gối hoặc đau lưng thì bơi lội và đạp xe thường là lựa chọn phù hợp hơn chạy bộ vì ít gây áp lực lên khớp.
Không phải ai sau tuổi 40 cũng cần đi khám tim mạch trước khi bắt đầu tập thể dục. Tuy nhiên, nếu có tiền sử huyết áp cao, tiểu đường, cholesterol cao, béo phì, hút thuốc lá lâu năm hoặc có người thân từng mắc bệnh tim sớm thì kiểm tra sức khỏe trước khi tập là điều nên cân nhắc.
Tập thể dục rất tốt cho tim, nhưng cố gắng tập tiếp khi cơ thể đang phát tín hiệu bất thường có thể gây nguy hiểm. Mọi người nên ngừng ngay buổi tập nếu thấy đau tức ngực, khó thở nghiêm trọng, chóng mặt, buồn nôn, tim đập loạn nhịp hoặc cơn đau lan đến vai, cánh tay hay hàm, theo Everyday Health.
