Bài toán mức sinh thấp của siêu đô thị hơn 14 triệu dân được nêu ra tại tập huấn Luật Dân số 2025 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy phối hợp Chi cục Dân số TP HCM tổ chức ngày 9/4. Tổng tỷ suất sinh năm 2025 chỉ đạt 1,51 con/phụ nữ, thấp hơn nhiều so với mức thay thế 2,1. Hơn 20 năm qua, tỷ suất sinh của thành phố luôn thấp nhất cả nước, để lại nhiều hệ lụy như già hóa dân số nhanh, thiếu hụt nguồn lao động, ảnh hưởng đến an sinh xã hội.
Theo đại diện Chi cục Dân số TP HCM, áp lực chi phí sống, nhà ở, nuôi dạy con khiến nhiều người trẻ kết hôn muộn, sinh ít hoặc không muốn sinh con; trong khi hạ tầng y tế, giáo dục, môi trường sống chưa đáp ứng kỳ vọng nuôi con tốt.
Bên cạnh đó, thay đổi quan điểm sống, trình độ học vấn tăng cùng tình trạng vô sinh, phá thai gia tăng cũng góp phần kéo mức sinh xuống thấp. Năm 2025, tuổi kết hôn trung bình lần đầu tại TP HCM là 29,8, cao hơn mức 27,3 của cả nước.
GS.TS Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP HCM, cho rằng sinh con trong thế kỷ 21 không còn là chuyện riêng mà liên quan đến vận mệnh quốc gia. Theo ông, nguyên nhân cốt lõi khiến người trẻ đô thị e ngại lập gia đình và sinh con là áp lực tài chính, đặc biệt chi phí nhà ở, giáo dục và y tế.
“Họ làm như vậy là phù hợp với thực tế, khi cho rằng nếu không nuôi con tử tế thì không nên sinh”, ông nói, thêm rằng quan niệm này khác xa tư duy “trời sinh voi, trời sinh cỏ” trước đây.
Ông cảnh báo việc thiếu điều kiện nuôi dạy con có thể dẫn đến hệ quả lâu dài như những gì Hàn Quốc và Nhật Bản từng dự báo, khi dân số suy giảm mạnh nếu không có thay đổi đột phá về chính sách việc làm và điều kiện sống. Dân số trong độ tuổi lao động giảm là một trong những nguyên nhân khiến kinh tế Nhật Bản trì trệ 30 năm (1996-2025) sau 33 năm tăng trưởng vượt bậc.
Khoảng cách giữa “lương tối thiểu” và “lương đủ sống” là rào cản lớn. Lương tối thiểu chỉ đảm bảo mức sống cá nhân, trong khi quyết định sinh và nuôi con đòi hỏi thu nhập đủ để trang trải chi phí dài hạn. Khảo sát tại TP HCM cho thấy nhiều lao động thu nhập thấp không muốn sinh con hoặc phải trì hoãn kế hoạch làm cha mẹ.
Để giải quyết vấn đề, ông Nhân đề xuất cần đảm bảo các điều kiện nền tảng như nhà ở, dịch vụ giữ trẻ từ 6 tháng tuổi, bảo hiểm y tế, thu nhập đủ sống, bảo hiểm xã hội và sự đồng thuận xã hội trong việc coi sinh con là yếu tố quan trọng với tương lai quốc gia.
TP HCM đang triển khai nhiều giải pháp nhằm cải thiện mức sinh theo hướng kết hợp chính sách hỗ trợ và truyền thông. Thành phố đã ban hành chính sách khuyến khích sinh đủ hai con, như hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, đồng thời triển khai đề án chăm sóc sức khỏe toàn diện giai đoạn 2025-2030.
Song song, các đề xuất tập trung giảm gánh nặng cho gia đình trẻ như hỗ trợ nhà ở, thuế, thu nhập, thời gian nghỉ thai sản, dịch vụ giữ trẻ và chi phí nuôi con. Về lâu dài, giải pháp cốt lõi là tạo môi trường sống đủ tốt để người dân yên tâm sinh và nuôi con, đồng thời thu hút lao động nhập cư để bù đắp thiếu hụt nhân lực.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học The American Journal of Clinical Nutrition đã tìm ra một cách đơn giản có thể mang lại lợi ích cho quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Tufts (Mỹ) dẫn đầu được thực hiện trên 143 người tham gia. Trong đó, nhóm nghiên cứu yêu cầu họ cắt giảm khoảng 25% lượng calo tiêu thụ hằng ngày và duy trì chế độ ăn này suốt 2 năm. Một nhóm khác gồm 75 người vẫn ăn uống như bình thường để đối chứng. Trong suốt quá trình nghiên cứu, các tình nguyện viên được kiểm tra định kỳ về cân nặng, huyết áp và đường huyết.
Hầu hết những người trong nhóm hạn chế calo đã chuyển chế độ ăn của họ từ chất béo sang protein và carbohydrate. Cuối cùng, họ không thể giảm được 25% lượng calo như mục tiêu mà chỉ giảm được khoảng 12% lượng calo - tương đương với khoảng 2 muỗng (muỗng canh) cơm cho mỗi chén cơm.
Tuy nhiên, đáng chú ý, cả huyết áp, cholesterol xấu và nồng độ insulin của họ lại giảm đáng kể so với nhóm đối chứng. Đồng thời, cân nặng cũng giảm 10%, theo trang tin y khoa Medical Express.
Tác giả nghiên cứu, tiến sĩ Krupa Das, chuyên gia về dinh dưỡng tại Đại học Tufts, cho biết: Điều thú vị nhất là nhóm tham gia nghiên cứu vẫn đạt được những lợi ích này ngay cả với mức giảm calo vừa phải, điều mà hầu hết mọi người có thể thực hiện được. Chỉ cần giảm lượng calo khoảng 10 - 15% là đủ để giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tuổi tác bằng cách cải thiện sức khỏe tim mạch, hạ huyết áp và cải thiện dung nạp glucose.
Theo các nhà nghiên cứu, việc cắt giảm lượng calo có thể giúp cơ thể chuyển hóa thức ăn thành năng lượng hiệu quả hơn, đồng thời tạo ra ít gốc tự do hơn. Đây là những phân tử có thể gây tổn thương tế bào và liên quan đến nhiều bệnh lý như ung thư, Parkinson cùng nhiều vấn đề sức khỏe khác. Kết quả xét nghiệm nước tiểu cho thấy nhóm giảm calo có mức gốc tự do thấp hơn đáng kể so với nhóm ăn uống bình thường.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng giảm calo ở mức vừa phải, thậm chí chỉ khoảng 10%, cũng có thể mang lại lợi ích đáng kể cho quá trình lão hóa khỏe mạnh mà không cần đến các chế độ ăn cực đoan.
Tiến sĩ Das nhấn mạnh: Không cần phải đặt mục tiêu quá khắt khe, chỉ cần giảm 10% cũng rất hữu ích. Lợi ích này đặc biệt quan trọng khi những tiến bộ y học giúp kéo dài tuổi thọ, thì việc sống thọ khỏe mạnh, không bệnh tật là vấn đề quan trọng.
Có nhiều cách để cắt giảm khoảng 10 - 12% lượng calo nạp vào cơ thể, chẳng hạn chỉ cần bớt khoảng 2 muỗng cơm trong mỗi bữa ăn hoặc đơn giản bỏ qua một món tráng miệng mỗi ngày. Tập uống cà phê đen không đường cũng là một điểm khởi đầu tốt.
Nhóm nghiên cứu đang thực hiện nghiên cứu tiếp theo nhằm xem liệu những thay đổi ban đầu trong lối sống của người tham gia có tác dụng sau một thời gian dài hay không.
Theo Cục Quản lý khám chữa bệnh, bệnh do vi rút Ebola là một bệnh truyền nhiễm cấp tính và nghiêm trọng ở người, thường đi kèm hội chứng xuất huyết và suy đa tạng, tỉ lệ tử vong có thể lên đến 90%.
Bệnh lây truyền do tiếp xúc trực tiếp với mô, máu và dịch cơ thể của động vật hoặc người nhiễm bệnh, có thể bùng phát thành dịch.
Vi rút có thể lây truyền từ người sang người do tiếp xúc trực tiếp thông qua vết thương da hoặc niêm mạc với máu, chất tiết và dịch cơ thể (phân, nước tiểu, nước bọt, tinh dịch) của người bị nhiễm.
Người cũng có thể mắc Ebola do tiếp xúc với các dụng cụ hoặc đồ vật của người bệnh bị nhiễm vi rút như quần áo, chăn, kim tiêm đã sử dụng.
Theo thông tin từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO), từ ngày 5 đến 20-5 tại Congo và Uganda đã ghi nhận 600 ca nghi ngờ mắc Ebola trong đó có 139 ca tử vong, hơn 50 ca được chẩn đoán xác định nhiễm Bundibugyo - một trong 6 chủng của vi rút Ebola.
Ngày 17-5, WHO công bố dịch bệnh Ebola do chủng Bundibugyo của vi rút Ebola tại Congo và Uganda là sự kiện y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế.
Trước nguy cơ bệnh do vi rút Ebola xâm nhập vào Việt Nam, Cục Quản lý khám chữa bệnh đề nghị các đơn vị tăng cường công tác phòng, chống dịch bệnh trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đặc biệt lưu ý các trường hợp mới đến nước đã hoặc đang có dịch trong vòng 21 ngày.
Tăng cường thực hiện kiểm tra, giám sát thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, thực hiện việc sàng lọc, phân loại, cách ly nghiêm ngặt tất cả các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc vi rút Ebola tại cơ sở điều trị.
Thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin kịp thời về tình hình dịch trên thế giới và các biện pháp phòng chống, truyền thông về tình hình dịch bệnh để người dân không hoang mang lo lắng và thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh.
Phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh để cách ly, phối hợp với các cơ sở dự phòng để xét nghiệm, chẩn đoán, điều trị và kiểm soát theo các hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.
Đồng thời rà soát, kiểm tra, chuẩn bị các phương tiện phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế, điều kiện cách ly, năng lực chẩn đoán, điều trị để sẵn sàng tiếp nhận người mắc bệnh do vi rút Ebola.
Nghiên cứu do Đại học Jyväskylä (Phần Lan), thực hiện, bao gồm 29 người trưởng thành có thói quen nghe nhạc trong khi tập luyện như đi bộ, đạp xe...
Trong nghiên cứu, những người tham gia được thử nghiệm với bài tập đạp xe. Tất cả hoàn thành 2 bài kiểm tra đạp xe riêng biệt ở cùng mức cường độ cao (khoảng 80% công suất tối đa của họ). Một buổi tập không nghe nhạc, trong khi buổi còn lại, người tham gia được nghe những bản nhạc yêu thích của mình.
Kết quả đã phát hiện khi nghe nhạc, người tham gia đạp xe trung bình 35,6 phút, so với chỉ 29,9 phút lúc không nghe nhạc.
Nghe nhạc giúp người tham gia có thể tiếp tục đạp xe thêm gần 6 phút trước khi cảm thấy đuối sức, so với không nghe nhạc.
Các nhà nghiên cứu mô tả đây là mức cải thiện đáng kể gần 20% về sức bền, theo trang tin khoa học Science Daily.
Dù tập lâu hơn và tiêu hao nhiều năng lượng hơn, người tham gia vẫn có nhịp tim và mức độ mỏi cơ tương đương ở cuối cả hai bài kiểm tra. Điều này cho thấy âm nhạc không làm giảm cường độ vận động mà giúp người tập chịu đựng cảm giác khó chịu và duy trì nỗ lực lâu hơn.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng âm nhạc cho phép người tập duy trì lâu hơn trong "vùng đau" mà không tăng cảm giác khó khăn khi tập luyện.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng nghe nhạc yêu thích trong khi tập luyện như đi bộ, chạy bộ, đạp xe… tạo động lực giúp tăng thời gian tập luyện chất lượng, cải thiện khả năng tuân thủ việc tập luyện và duy trì hoạt động thể chất lâu dài hơn.
