Thận đóng vai trò như bộ máy lọc tinh vi, có nhiệm vụ chính là loại bỏ chất thải và dịch dư thừa ra khỏi cơ thể. Chính vì vậy, sức khỏe của thận được xem là nền tảng cốt lõi cho một cơ thể dẻo dai và trạng thái khỏe mạnh toàn diện. Không chỉ lọc máu, thận còn chịu trách nhiệm giữ cân bằng giữa nước, muối và các khoáng chất thiết yếu như natri, canxi, photpho… trong máu.
Dưới đây là 8 thói quen ban đêm được tiến sĩ Anupam Roy, Giám đốc chuyên khoa Thận và Ghép thận tại Bệnh viện Aakash Healthcare khuyên làm để bảo vệ “bộ lọc” quý giá này:
Phân bổ lượng nước uống hợp lý
Việc duy trì độ ẩm cho cơ thể không kết thúc khi ngày làm việc khép lại. Tuy nhiên, thay vì uống một lượng lớn nước ngay trước khi ngủ, bạn nên phân bổ đều lượng nước trong ngày và giảm dần vào buổi tối. Điều này giúp thận không bị quá tải vào ban đêm và tránh làm gián đoạn giấc ngủ.
Tránh uống quá nhiều nước sát giờ đi ngủ
Tiến sĩ Roy nhấn mạnh trên rằng dù giữ đủ nước cho cơ thể là tối quan trọng, việc uống quá nhiều chất lỏng (vượt quá khoảng 60-120 ml, tương đương 1/4 đến 1/2 cốc nước) sát giờ đi ngủ có thể gây phản tác dụng.
Thói quen này khiến bạn phải thức giấc giữa đêm để đi vệ sinh, làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ. Việc ngủ không đủ giấc hoặc chất lượng giấc ngủ kém không chỉ gây mệt mỏi mà còn tác động tiêu cực trực tiếp đến sức khỏe của thận. Thực tế, giấc ngủ đóng vai trò gián tiếp nhưng then chốt trong việc duy trì sự ổn định của toàn bộ hệ thống cơ thể.
Duy trì việc cấp nước đều đặn suốt cả ngày
Một đôi thận khỏe mạnh vào ban đêm thực chất là kết quả của thói quen uống nước khoa học từ ban ngày. Việc bổ sung nước đầy đủ và đều đặn trong suốt thời gian thức giúp cơ thể duy trì trạng thái cân bằng dịch vị (hydration status) tốt hơn khi đêm xuống.
Khi bạn đã cung cấp đủ nước cho cơ thể từ trước, bạn sẽ không rơi vào tình trạng quá khát vào buổi tối, từ đó tránh được việc uống dồn dập trước khi ngủ – một thói quen gây áp lực lớn cho hệ bài tiết.
Thận trọng với thực phẩm nhiều nước vào bữa tối
Tiến sĩ Roy lưu ý rằng các loại thực phẩm chứa hàm lượng nước cao (như dưa hấu, các loại súp, canh) cũng được tính vào tổng lượng chất lỏng nạp vào cơ thể.
Đặc biệt, đối với những người đang chạy thận nhân tạo hoặc mắc các bệnh lý yêu cầu hạn chế nghiêm ngặt lượng dịch, cần phải cực kỳ cẩn trọng khi tiêu thụ các loại thực phẩm này trước giờ đi ngủ. Việc dư thừa chất lỏng không chỉ gây áp lực cho thận mà còn có nguy cơ gây phù nề hoặc tăng huyết áp kịch phát trong đêm.
Cắt giảm caffeine và đồ uống có đường trước khi ngủ
Rất nhiều loại đồ uống giải khát hiện nay chứa hàm lượng lớn caffeine và đường. Caffeine vốn có đặc tính lợi tiểu, kích thích thận bài tiết nước tiểu nhiều hơn, gây mất ngủ và khiến thận phải làm việc “tăng ca” vào thời điểm đáng lẽ nó cần được nghỉ ngơi.
Trong khi đó, đồ uống nhiều đường không chỉ làm tăng nguy cơ béo phì mà còn ảnh hưởng đến lượng đường huyết, về lâu dài sẽ gây tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận. Thay thế các loại nước này bằng một vài ngụm nước lọc nhỏ sẽ là lựa chọn an toàn hơn cho hệ bài tiết.
Duy trì sự cân bằng điện giải
Tiến sĩ Roy cho biết, nước lọc tinh khiết là nguồn cấp ẩm quan trọng nhất. Tuy nhiên, việc duy trì sự cân bằng giữa nước và các chất điện giải trong cơ thể cũng có ý nghĩa sống còn không kém.
Đối với những người mắc bệnh mãn tính hoặc nhóm đối tượng có nguy cơ thiếu hụt điện giải, việc uống quá nhiều nước tinh khiết mà không kèm theo các khoáng chất cần thiết, hoặc ăn các loại thực phẩm nghèo dinh dưỡng, có thể dẫn đến tình trạng “loãng” nồng độ natri trong máu. Khi nồng độ natri hạ quá thấp, người bệnh có nguy cơ đối mặt với các biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng điều tiết của thận và hệ thần kinh.
Lưu ý đặc biệt cho nhóm bệnh nhân thận
Đối với bệnh nhân mắc bệnh thận mãn tính (CKD) hoặc người đang điều trị chạy thận nhân tạo, việc tuân thủ nghiêm ngặt định mức chất lỏng được bác sĩ chỉ định hàng ngày là điều bắt buộc.
Tiến sĩ Roy đưa ra cảnh báo đanh thép: Chỉ cần nạp thêm một lượng nhỏ chất lỏng trước khi đi ngủ (thậm chí chỉ khoảng 30 ml hoặc hơn) cũng có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng như: phù nề tay chân, khó thở kịch phát do thừa dịch, hoặc tạo áp lực quá tải cho cơ thể trước chu kỳ chạy thận tiếp theo. Với nhóm này, kỷ luật trong việc uống nước chính là bảo vệ tính mạng.
Quan sát màu sắc nước tiểu để điều chỉnh lượng nước
Tiến sĩ Roy chia sẻ một phương pháp đơn giản nhưng hiệu quả để tự kiểm tra trạng thái cơ thể: Hãy chú ý đến cảm giác khát, tần suất đi tiểu và đặc biệt là màu sắc nước tiểu.
“Khi nước tiểu có màu vàng nhạt, cơ thể bạn đang ở trạng thái đủ nước. Ngược lại, nếu nước tiểu chuyển sang màu vàng đậm, đó là tín hiệu báo động bạn cần bổ sung thêm chất lỏng ngay lập tức”, chuyên gia cho biết. Việc theo dõi này giúp bạn điều chỉnh lượng nước nạp vào một cách chủ động, tránh để thận phải làm việc trong tình trạng thiếu nước hoặc quá tải.
Các loại vắc xin mới hơn được phát triển chống lại các bệnh: sốt rét, HPV, tả, sốt xuất huyết, viêm màng não, RSV, Ebola… cứu sống được nhiều người hơn nữa, giúp mọi người khỏe mạnh hơn ở mọi giai đoạn cuộc đời. Ước tính, cứ mỗi phút, mỗi ngày có 6 người được cứu sống, trong hơn 50 năm qua.
Tuần lễ Tiêm chủng thế giới (từ ngày 24 - 30.4 năm nay) với chủ đề "Vắc xin hiệu quả cho mọi thế hệ" lan tỏa đến cộng đồng về cách vắc xin đã bảo vệ an toàn cho con người, qua nhiều thế hệ và tiếp tục bảo vệ cộng đồng trong tương lai.
WHO khẳng định vắc xin là phương pháp đã được chứng minh hiệu quả trong việc phòng ngừa các bệnh nghiêm trọng, bảo vệ an toàn cho hàng trăm triệu người mỗi năm; được phát triển thông qua nghiên cứu khoa học nghiêm ngặt, được thử nghiệm nghiêm ngặt và liên tục được giám sát về độ an toàn và hiệu quả. Vắc xin đã góp phần cải thiện 40% tỷ lệ sống sót của trẻ sơ sinh trong 50 năm qua và bảo vệ hàng chục triệu trẻ em khỏi các khuyết tật suốt đời. Đến nay, số trẻ em sống đến già nhiều hơn bất kỳ thời điểm nào khác trong lịch sử. Vắc xin bảo vệ con người suốt đời, từ sơ sinh đến khi trưởng thành, chống lại hơn 30 loại nhiễm trùng và bệnh nguy hiểm.
Tại VN, Bộ Y tế cho biết thông điệp "Tiêm chủng cho mọi người" là một trong những nội dung trọng tâm được triển khai trong giai đoạn 2025 - 2027. Nhiều chính sách được thực thi để người dân phòng bệnh chủ động bằng vắc xin và sinh phẩm, với lộ trình có thêm vắc xin mới được đưa vào tiêm chủng mở rộng do ngân sách nhà nước mua, tiêm miễn phí trong 3 năm tới: phế cầu, HPV, cúm, đồng thời hướng đến mở rộng tuổi tiếp cận vắc xin.
Chia sẻ tại hội nghị khoa học Truyền máu lâm sàng lần thứ nhất với chủ đề "Cấp phát và sử dụng máu an toàn trong bối cảnh đa chuyên khoa”, do Bệnh viện Bạch Mai tổ chức ngày 26/5, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, để bảo đảm truyền máu an toàn hơn, cần nhìn nhận truyền máu như một phương pháp điều trị đa chuyên khoa.
Theo đó, để một đơn vị máu đến được bên giường bệnh là cả một chuỗi nỗ lực liên hoàn: từ vận động hiến máu, tiếp nhận, sàng lọc, điều chế, bảo quản, cấp phát đến sử dụng trên lâm sàng.
Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, xu hướng của huyết học - truyền máu thế giới hiện nay không còn dừng ở việc bảo đảm “đủ máu để điều trị”, mà đang chuyển mạnh sang mô hình quản trị máu người bệnh, sử dụng máu dựa trên bằng chứng, cá thể hóa điều trị và tối ưu hóa toàn bộ hành trình truyền máu theo hướng chính xác, an toàn và hiệu quả nhất cho người bệnh.
Đặc biệt trong bối cảnh người bệnh ngày càng nặng hơn, nhiều bệnh lý phức tạp hơn, nhiều kỹ thuật chuyên sâu như ECMO, ghép tạng, ung thư, huyết học ác tính, hồi sức đa cơ quan, an toàn truyền máu cần được nhìn nhận như một cấu phần chiến lược của y học hiện đại, được quản trị bằng hệ thống, dữ liệu và khoa học bằng chứng.
Ông chia sẻ thêm, với đặc thù là bệnh viện đa khoa tuyến cuối hạng đặc biệt, Bệnh viện Bạch Mai thường xuyên tiếp nhận nhiều ca bệnh nặng, phức tạp, với nhu cầu truyền máu rất lớn. Thực tiễn này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lâm sàng, xét nghiệm, ngân hàng máu và các đơn vị cung ứng máu.
Theo PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Giám đốc Trung tâm Huyết học và Truyền máu, năm 2025, cả nước tiếp nhận hơn 1,78 triệu đơn vị máu, trong đó 97% từ hiến máu tình nguyện; hơn 3,18 triệu chế phẩm máu đã được cung cấp cho trên 700 cơ sở y tế phục vụ cấp cứu và điều trị người bệnh.
Tuy nhiên, trong thực hành tại bệnh viện, vẫn còn nhiều khâu tiềm ẩn rủi ro như chỉ định truyền máu, lấy mẫu, định danh người bệnh, xét nghiệm hòa hợp, cấp phát, kiểm tra tại giường bệnh, theo dõi phản ứng và báo cáo tai biến.
"Khi chất lượng nguồn máu và chế phẩm máu đã có nhiều tiến bộ, trọng tâm an toàn truyền máu cần được mở rộng về phía bệnh viện", PGS Tùng nhấn mạnh.
Chuyên gia này đánh giá, một túi máu đạt chuẩn là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Để đơn vị máu thực sự an toàn khi đi vào cơ thể người bệnh, cần chỉ định đúng, cấp phát đúng, truyền đúng và theo dõi đúng.
Vì vậy, truyền máu hiện đại không chỉ cần nguồn máu an toàn mà còn cần hệ thống quản trị đồng bộ, dữ liệu đầy đủ và sự phối hợp đa chuyên khoa trong toàn bệnh viện.
An toàn truyền máu cần được tiếp cận như một quy trình đa chuyên khoa với sự phối hợp chặt chẽ giữa lâm sàng, xét nghiệm, ngân hàng máu, điều dưỡng, quản lý chất lượng và công nghệ thông tin.
Các hướng tiếp cận hiện đại như quản lý máu người bệnh, cảnh giác truyền máu, phát máu theo nguy cơ miễn dịch và ứng dụng công nghệ thông tin cần được nghiên cứu, triển khai phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.
Hội nghị quy tụ các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế, với 22 báo cáo khoa học tập trung vào hai nội dung trọng tâm: Truyền máu lâm sàng trong bối cảnh đa chuyên khoa và huyết thanh học nhóm máu, phát máu an toàn.
Thông qua các ca bệnh khó, nghiên cứu thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế, hội nghị hướng tới giải quyết những vấn đề thiết thực như: Sử dụng máu hợp lý hơn; cấp phát máu nhanh nhưng an toàn trong cấp cứu; nhận diện sớm người bệnh có nguy cơ miễn dịch cao; xử trí phát máu khó; phát hiện và báo cáo kịp thời phản ứng truyền máu; xây dựng hệ thống dữ liệu và cảnh giác truyền máu tại bệnh viện.
Một bài đăng mới đây trên mạng xã hội về việc khoai tây nảy mầm chỉ sau một tuần lưu trữ đang thu hút sự quan tâm trên mạng xã hội, theo HK01 ngày 12/4. Dưới phần bình luận, nhiều người cho hay khoai tây vốn là thực phẩm dễ nảy mầm, nếu môi trường bảo quản không phù hợp, chúng có thể mọc mầm chỉ trong một thời gian ngắn. Một số bình luận đề xuất cất trong tủ lạnh thay vì môi trường nhiệt độ phòng để hạn chế tốc độ phân hủy. Số khác chia sẻ phương pháp sơ chế bằng cách hấp chín và cấp đông để kéo dài thời hạn sử dụng hoặc đặt khoai tây cùng với quả táo như một biện pháp sinh học, tận dụng khí ethylene từ táo để ức chế quá trình nảy mầm của củ.
Giải thích về thực phẩm mọc mầm, chuyên gia dinh dưỡng Đài Loan Lin Licen nhấn mạnh khoai tây là loại cần đặc biệt lưu ý nhất. Khi khoai tây mọc mầm hoặc lớp vỏ chuyển sang màu xanh, một loại độc tố thần kinh tên là "solanine" sẽ được sản sinh. Nếu vô tình ăn phải, chất này có thể gây ra các triệu chứng khó chịu như buồn nôn, tiêu chảy trong vòng vài giờ. Trường hợp nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến đau đầu, liệt thần kinh hoặc khó thở. Độc tố trên chịu được nhiệt độ cao nên rất khó loại bỏ ngay cả khi đã nấu chín. Do đó, chuyên gia khuyến cáo không nên ăn khoai tây đã mọc mầm, tốt nhất là vứt bỏ để đảm bảo an toàn.
Khác với khoai tây, nhiều loại thực phẩm dạng củ và rau xanh như khoai lang, khoai môn, tỏi, hành sau khi mọc mầm sẽ không sản sinh độc tố. Tuy nhiên, vì chất dinh dưỡng bên trong như tinh bột, đường đã bị tiêu hao để nuôi mầm, phần thân củ ban đầu thường bị mất nước, xơ hóa, vị nhạt đi và không còn giòn ngọt. Ví dụ khoai lang mọc mầm không có độc nhưng kết cấu sẽ trở nên nhiều xơ và kém ngọt. Với tỏi, các tép tỏi sau khi nảy mầm thường bị khô và rỗng ruột nhưng hoàn toàn có thể ăn được. Những mầm non này chính là rau "tỏi mầm" thường ăn, đôi khi lượng chất chống oxy hóa trong mầm còn cao hơn cả tép tỏi ban đầu.
Riêng với lạc, người dùng cần đánh giá dựa trên môi trường bảo quản. Trong môi trường sạch sẽ, vệ sinh, những mầm lạc được nuôi lớn có chủ đích, dài khoảng 1-2 cm, trông giống giá đỗ là an toàn. Nghiên cứu cho thấy lạc nảy mầm có lượng chất chống oxy hóa như resveratrol tăng vọt, giá trị dinh dưỡng cao.
Song nếu lạc nảy mầm do ẩm ướt, chúng thường đi kèm với các loại nấm mốc độc hại, vì vậy nên tránh sử dụng. Ngoài ra, nếu gừng non bị mốc hoặc thối rữa, người dùng cũng nên vứt bỏ ngay.
Lin lưu ý để kéo dài thời gian sử dụng khoai tây nên bảo quản ở nơi thoáng mát, khô ráo, tránh ánh sáng và có thể để cùng với táo để giúp làm chậm quá trình nảy mầm.
