Bài toán mức sinh thấp của siêu đô thị hơn 14 triệu dân được nêu ra tại tập huấn Luật Dân số 2025 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy phối hợp Chi cục Dân số TP HCM tổ chức ngày 9/4. Tổng tỷ suất sinh năm 2025 chỉ đạt 1,51 con/phụ nữ, thấp hơn nhiều so với mức thay thế 2,1. Hơn 20 năm qua, tỷ suất sinh của thành phố luôn thấp nhất cả nước, để lại nhiều hệ lụy như già hóa dân số nhanh, thiếu hụt nguồn lao động, ảnh hưởng đến an sinh xã hội.
Theo đại diện Chi cục Dân số TP HCM, áp lực chi phí sống, nhà ở, nuôi dạy con khiến nhiều người trẻ kết hôn muộn, sinh ít hoặc không muốn sinh con; trong khi hạ tầng y tế, giáo dục, môi trường sống chưa đáp ứng kỳ vọng nuôi con tốt.
Bên cạnh đó, thay đổi quan điểm sống, trình độ học vấn tăng cùng tình trạng vô sinh, phá thai gia tăng cũng góp phần kéo mức sinh xuống thấp. Năm 2025, tuổi kết hôn trung bình lần đầu tại TP HCM là 29,8, cao hơn mức 27,3 của cả nước.
GS.TS Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP HCM, cho rằng sinh con trong thế kỷ 21 không còn là chuyện riêng mà liên quan đến vận mệnh quốc gia. Theo ông, nguyên nhân cốt lõi khiến người trẻ đô thị e ngại lập gia đình và sinh con là áp lực tài chính, đặc biệt chi phí nhà ở, giáo dục và y tế.
“Họ làm như vậy là phù hợp với thực tế, khi cho rằng nếu không nuôi con tử tế thì không nên sinh”, ông nói, thêm rằng quan niệm này khác xa tư duy “trời sinh voi, trời sinh cỏ” trước đây.
Ông cảnh báo việc thiếu điều kiện nuôi dạy con có thể dẫn đến hệ quả lâu dài như những gì Hàn Quốc và Nhật Bản từng dự báo, khi dân số suy giảm mạnh nếu không có thay đổi đột phá về chính sách việc làm và điều kiện sống. Dân số trong độ tuổi lao động giảm là một trong những nguyên nhân khiến kinh tế Nhật Bản trì trệ 30 năm (1996-2025) sau 33 năm tăng trưởng vượt bậc.
Khoảng cách giữa “lương tối thiểu” và “lương đủ sống” là rào cản lớn. Lương tối thiểu chỉ đảm bảo mức sống cá nhân, trong khi quyết định sinh và nuôi con đòi hỏi thu nhập đủ để trang trải chi phí dài hạn. Khảo sát tại TP HCM cho thấy nhiều lao động thu nhập thấp không muốn sinh con hoặc phải trì hoãn kế hoạch làm cha mẹ.
Để giải quyết vấn đề, ông Nhân đề xuất cần đảm bảo các điều kiện nền tảng như nhà ở, dịch vụ giữ trẻ từ 6 tháng tuổi, bảo hiểm y tế, thu nhập đủ sống, bảo hiểm xã hội và sự đồng thuận xã hội trong việc coi sinh con là yếu tố quan trọng với tương lai quốc gia.
TP HCM đang triển khai nhiều giải pháp nhằm cải thiện mức sinh theo hướng kết hợp chính sách hỗ trợ và truyền thông. Thành phố đã ban hành chính sách khuyến khích sinh đủ hai con, như hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, đồng thời triển khai đề án chăm sóc sức khỏe toàn diện giai đoạn 2025-2030.
Song song, các đề xuất tập trung giảm gánh nặng cho gia đình trẻ như hỗ trợ nhà ở, thuế, thu nhập, thời gian nghỉ thai sản, dịch vụ giữ trẻ và chi phí nuôi con. Về lâu dài, giải pháp cốt lõi là tạo môi trường sống đủ tốt để người dân yên tâm sinh và nuôi con, đồng thời thu hút lao động nhập cư để bù đắp thiếu hụt nhân lực.
Thông tin được các chuyên gia chia sẻ tại hội nghị tập huấn chuyển đổi sinh kế bền vững: Từ buôn bán, giết mổ chó mèo sang các ngành nghề phát triển bền vững, an toàn và văn minh, diễn ra tại Hà Nội chiều 19/5.
Tại nước ta, bệnh dại vẫn đang lưu hành và dẫn đến các ca tử vong thương tâm. Ông Ngô Đình Loát, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, cho biết, dại là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm vì khi đã mắc và có biểu hiện bệnh thì gần như không cứu được người bệnh.
Tình hình bệnh dại hiện diễn biến phức tạp. Bệnh xảy ra quanh năm, tuy nhiên thường bùng phát mạnh hơn vào mùa hè so với các mùa khác. Cả nước vừa ghi nhận bổ sung 4 trường hợp tử vong tại Đồng Nai và TPHCM.
Như vậy, từ đầu năm đến nay, nước ta đã ghi nhận 30 trường hợp tử vong do bệnh dại, tại 17 tỉnh, thành phố. Trong khi trước đó, tính đến ngày 18/4, cả nước mới có 20 ca tử vong.
Trên động vật, dịch bệnh đã bùng phát tại 78 xã thuộc 19 tỉnh, thành với 98 ổ dịch, dẫn đến tổng số động vật bị chết và tiêu hủy là 168 con.
Thực tế cho thấy, sự di chuyển chó mèo mang virus dại và các hoạt động thu gom, vận chuyển, giết mổ chó mèo góp phần khiến virus lây lan, đe doạ trực tiếp đến tính mạng của người dân và người trực tiếp tiếp xúc, tham gia chuỗi cung ứng thịt chó mèo.
Theo ông Loát, công tác chuyển đổi sinh kế từ buôn bán giết mổ chó mèo sang các ngành nghề bền vững cũng góp phần vào công tác phòng chống bệnh dại. TP Hà Nội đang rất quan tâm đến vấn đề an toàn thực phẩm. Đây cũng là một trong 5 điểm nghẽn lớn của TP, trong đó có công tác quản lý giết mổ, vận chuyển, kinh doanh chó mèo.
“Tại Việt Nam, việc sử dụng thịt chó mèo là thói quen tiêu dùng lâu nay, là văn hóa. Vì thế, chúng tôi đang vận động, tuyên truyền từng bước thay đổi thói quen để người dân chuyển sang sử dụng các sản phẩm khác thay thế thịt chó mèo”, ông Loát cho biết thêm.
Bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc doanh nghiệp xã hội Truyền thông Thay đổi Hành vi hướng tới Phát triển Bền vững Việt Nam, cho biết thêm, hội nghị là hoạt động trọng tâm của dự án "Thí điểm mô hình phòng chống bệnh dại và phát triển kinh tế bền vững - từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó mèo tại một số phường ở Hà Nội".
“Dự án hướng tới hai mục tiêu song hành. Thứ nhất, góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia không có ca tử vong do bệnh dại ở người vào năm 2030. Thứ hai, nâng cao năng lực quản lý, kiểm soát dịch bệnh và từng bước áp dụng các tiêu chuẩn phúc lợi động vật phù hợp với thông lệ quốc tế”, bà Duyên chia sẻ.
Bệnh nhân vào Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo trong tình trạng vết thương ở cổ tay phải chảy máu thành tia. Kíp cấp cứu không còn bắt được mạch quay tay phải bệnh nhân, các ngón tay hạn chế vận động nguy cơ hoại tử hoặc tàn phế vĩnh viễn.
ThS.BS.CK1 Phan Xuân Khải - đang luân phiên công tác đợt 9 tại Côn Đảo - hội chẩn trực tuyến với lãnh đạo Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP HCM ở đất liền, quyết định phẫu thuật nối mạch máu và thần kinh ngay tại đảo. Mổ thám sát cho thấy tổn thương nghiêm trọng, bệnh nhân đứt hoàn toàn động mạch quay, thần kinh giữa, gân gấp cổ tay quay và gân gấp nông các ngón.
Êkíp khâu gân, sau đó vi phẫu nối động mạch quay bằng chỉ siêu nhỏ, kết hợp bơm rửa dung dịch chống đông để tránh tắc mạch, rồi khâu nối thần kinh giữa theo kỹ thuật bao bó sợi. Khi tháo dây garo, động mạch quay đập trở lại, máu lưu thông tốt, bàn tay nhanh chóng hồng và ấm. Bệnh nhân được cố định bằng nẹp mặt lưng với cổ tay gấp 45 độ.
Ngày 17/4, gần một tuần sau mổ, sức khỏe bệnh nhân tiến triển tốt. Mạch máu thông suốt, mạch quay rõ, các ngón tay cử động được, SpO2 đầu ngón tay đạt 98-100%.
Đây là ca mổ nối bộ phận cơ thể đứt lìa đầu tiên được thực hiện ngay tại Côn Đảo - nơi cách đất liền khoảng 300 km theo đường hàng không và vốn có điều kiện y tế còn nhiều thiếu thốn.
Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng đánh giá êkíp đã xử trí thành công ca mổ cấp cứu phức tạp, đòi hỏi kỹ thuật cao. Những trường hợp này cho thấy hiệu quả của việc cử bác sĩ tuyến cuối ra hỗ trợ y tế tại Côn Đảo, giúp người bệnh được can thiệp kịp thời ngay tại chỗ, không phải chuyển vào đất liền.
Côn Đảo, trước thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, nay là đặc khu của TP HCM, được đặc biệt chú trọng đầu tư y tế nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, với mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau". Từ đầu tháng 9/2025, Sở Y tế TP HCM luân phiên các bác sĩ giỏi từ các bệnh viện lớn của thành phố ra công tác một tháng tại Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo.
Không phải lúc nào các món lành mạnh như trái cây, rau củ hay chất béo có lợi đều sẽ giúp kiểm soát cân nặng. Trên thực tế, mọi loại thực phẩm đều chứa calo. Khi tổng calo nạp vào cao hơn nhu cầu, cơ thể vẫn sẽ tích trữ phần dư dưới dạng mỡ thừa, theo chuyên trang sức khỏe Healthy (Mỹ).
Các món như trái bơ, quả hạch hay sinh tố trái cây đều rất giàu dinh dưỡng nhưng đồng thời cũng chứa nhiều calo. Nếu ăn với lượng lớn mà không để ý, chúng ta rất dễ vượt quá nhu cầu cơ thể.
Một vấn đề phổ biến là nhiều người không còn cảm nhận đúng về lượng ăn phù hợp. Khẩu phần trong cuộc sống hiện đại thường lớn hơn trước, khiến nhiều người quen với việc ăn nhiều mà không nhận ra.
Ví dụ, một tô bún hoặc gỏi cuốn tưởng chừng nhẹ nhàng, nhiều rau nhưng nếu chan nhiều nước mắm pha đường hoặc thêm nhiều sốt béo, chẳng hạn như sốt mayonnaise, thì tổng năng lượng sẽ tăng đáng kể.
Tương tự, một ly sinh tố bơ hoặc sinh tố xoài ngoài trái cây còn có thêm sữa đặc và đường. Do đó, lượng calo có thể tương đương một bữa ăn nhẹ chứ không chỉ là một phần trái cây đơn thuần.
Khi ăn kiêng nghiêm ngặt, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách giảm tiêu hao calo. Đây là cơ chế thích nghi chuyển hóa, là cách cơ thể tự bảo vệ để tránh bị thiếu năng lượng.
Điều này khiến một số người sau khi giảm cân bằng cách ăn kiêng sẽ dễ tăng cân trở lại. Nguyên nhân là vì cơ thể đã thay đổi khiến tốc độ trao đổi chất chậm lại, hoóc môn gây đói tăng lên và giảm khối lượng cơ. Khi đó, dù ăn không nhiều, cơ thể vẫn dễ tích mỡ thừa hơn.
Ăn uống chỉ là một phần của hành trình giảm cân. Nếu không tập luyện, phần calo dư thừa vẫn sẽ được tích lũy thành mỡ. Ngược lại, có người tập luyện nhưng chưa đúng cách, chẳng hạn chỉ tập cardio mức độ nhẹ mà không tập các bài sức mạnh để tăng cơ bắp.
Trong khi đó, cơ bắp giúp tăng đốt calo ngay cả khi cơ thể nghỉ ngơi. Khi khối cơ giảm, do tuổi tác hoặc ít vận động, cơ thể sẽ đốt ít calo hơn, khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn, theo Healthy.
