Tại lễ trao học bổng “Học không bao giờ cùng” của Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam tổ chức mới đây ở Cần Thơ, chia sẻ của một nữ sinh người dân tộc đến từ tỉnh Lâm Đồng khiến nhiều người không khỏi xúc động.
Đó là em Trương Cil Diễm (dân tộc K’Ho), học sinh lớp 12, Trường THCS-THPT Tà Nung, xã Cam Ly, tỉnh Lâm Đồng. Em Cil Diễm là một trong 310 cá nhân được nhận học bổng trong năm nay.
Cil Diễm cho biết , cha mẹ chia tay lúc em còn rất nhỏ. Một mình mẹ gánh vác, nuôi dưỡng 3 người con khôn lớn. Để có tiền lo cho cuộc sống gia đình và cho con ăn học, mẹ em phải làm thuê đủ nghề với thu nhập ít ỏi, trang trải nhiều khoản chi tiêu trong gia đình. Tuổi thơ của em gắn liền với những thiếu thốn và nhiều nỗi lo toan.
“Mẹ chưa từng than vãn, chỉ luôn nhắc chúng em phải cố gắng học, chỉ có học mới giúp các con có tương lai tốt hơn”, em Cil Diễm nhớ lại và nhấn mạnh chính những lời giản dị của mẹ đã trở thành động lực lớn nhất trong cuộc đời em.
Theo em Cil Diễm, không phải ai sinh ra cũng có điều kiện thuận lợi để theo đuổi ước mơ. Có những người được “chấp cho đôi cánh” để bay cao, bay xa, còn những người như em phải cố gắng bằng tất cả nghị lực. Với nữ sinh, hoàn cảnh khó khăn có thể làm cho con đường đi đến ước mơ trở nên dài hơn, gập ghềnh hơn, nhưng không thể ngăn cản thực hiện ước mơ đó nếu mình đủ quyết tâm.
“Mỗi khi thấy mệt mỏi hay muốn bỏ cuộc, em lại nghĩ đến mẹ và tự nhủ mình không được bỏ cuộc. Mẹ đã phải rất vất vả, dầm mưa dãi nắng kiếm từng đồng nuôi các con ăn học bao nhiêu năm qua. Vì vậy, ngoài thời gian học ở trường, em còn tranh thủ học thêm ở nhà, tìm tòi tài liệu và rèn luyện kiến thức”, Cil Diễm tâm sự.
Trong quá trình học tập, Cil Diễm luôn nhận được sự yêu thương, quan tâm động viên, khích lệ, dạy dỗ của thầy cô, hội khuyến học các cấp ở địa phương. Chính những suất học bổng, lời động viên chân thành đã giúp em giảm bớt khó khăn, tiếp thêm niềm tin để em tiếp bước trên con đường học tập.
Đáp lại những tình cảm và sự kỳ vọng đó, em Cil Diễm không ngừng nỗ lực trong học tập. Trong nhiều năm liền, em đạt danh hiệu học sinh giỏi, xuất sắc của trường.
Được nhận học bổng “Học không bao giờ cùng” của Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam, em Cil Diễm cho biết đây không chỉ có giá trị về vật chất mà còn chứa đựng tình yêu thương, niềm tin và kỳ vọng của những tấm lòng hảo tâm. Em và gia đình sẽ luôn ghi nhớ nghĩa tình cao đẹp này.
Từ câu chuyện của bản thân, em Cil Diễm thấm thía rằng, trong cuộc sống vẫn còn rất nhiều tấm lòng nhân ái luôn sẵn sàng sẻ chia với những người có hoàn cảnh khó khăn. Em nhấn mạnh, chính sự yêu thương ấy đã tiếp thêm sức mạnh để những học sinh như em vươn lên trong cuộc sống và vững tin bước tiếp trong tương lai.
Năm 2020, nhân kỷ niệm 130 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2020), Hội Khuyến học Việt Nam có sáng kiến tổ chức Lễ trao học bổng “Học không bao giờ cùng” lần thứ nhất cho các em học sinh và người lớn có thành tích xuất sắc trong học tập của 20 tỉnh, thành phía Bắc.
Lễ trao học bổng lần thứ 2/2022 đã vinh danh 210 tấm gương tiêu biểu đến từ 20 tỉnh, thành khu vực phía Nam; lần thứ 3/2023 đã trao cho 250 tấm gương tiêu biểu đến từ các tỉnh, thành miền Trung, Tây Nguyên; lần thứ 4/2024 có 373 tấm gương tiêu biểu đến từ các bộ, ngành và 22 tỉnh, thành khu vực phía Bắc nhận học bổng; lần thứ 5/2025 biểu dương 250 tấm gương tiêu biểu của 6 tỉnh, thành khu vực Bắc Trung bộ, miền Trung; lần thứ 6/2026 biểu dương 310 tấm gương tiêu biểu đến từ 9 tỉnh, thành phía Nam và một số bộ, ngành Trung ương.
Bên cạnh khu vực tư vấn tuyển sinh của các trường đại học trong nước tại Ngày hội lựa chọn nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng 2026, các gian tư vấn du học cũng thu hút đông đảo học sinh, phụ huynh đến tìm hiểu về ngành học, chi phí và cơ hội nghề nghiệp.
Ông Thái Lê Minh Tú - tư vấn viên chương trình quốc tế của Trường đại học Bangkok (Thái Lan) - cho biết những năm gần đây số lượng sinh viên Việt Nam theo học tại trường tăng đều. Hiện trường có khoảng hơn 100 sinh viên Việt Nam ở các bậc đào tạo.
Theo ông Tú, trường hiện đào tạo ba nhóm ngành chính gồm truyền thông - kinh doanh, du lịch - khách sạn và mới mở thêm ngành sản xuất phim. Chương trình cử nhân được thiết kế theo lộ trình khoảng 3 năm, còn chương trình thạc sĩ kéo dài khoảng 1 năm.
Về chi phí, ông Tú cho biết học phí ngành quản trị kinh doanh khoảng 150 triệu đồng/năm, trong khi chi phí thuê chỗ ở khoảng 3-4 triệu đồng/tháng. Mức chi cho các bữa ăn phổ biến khoảng 30.000-40.000 đồng, khá tương đồng với Việt Nam.
"Một lợi thế nữa là Thái Lan không yêu cầu sinh viên quốc tế chứng minh tài chính ở mức cao như một số quốc gia khác", ông Tú nói.
Tại gian tư vấn của Trường đại học Khoa học Công nghệ Cảnh Văn (Đài Loan), nhiều học sinh đặc biệt quan tâm đến mô hình đào tạo kết hợp doanh nghiệp.
Bà Thái Yến Oanh - nhân viên phòng quốc tế của trường - cho biết hiện có khoảng 900 sinh viên Việt Nam theo học trong tổng số 4.000 sinh viên. Những ngành thu hút đông sinh viên quốc tế gồm quản trị, nhà hàng - khách sạn, du lịch, điện tử, công nghệ thông tin, marketing và logistics.
Theo bà Oanh, điểm nổi bật của trường là chương trình đại học hợp tác doanh nghiệp quốc tế. Sinh viên học tập tại trường trong năm đầu, từ năm thứ hai sẽ bắt đầu thực tập tại doanh nghiệp theo chương trình đào tạo.
Đối với những học sinh chưa có nền tảng tiếng Trung, trường cũng xây dựng lộ trình học tiếng trước khi bước vào chương trình chuyên ngành. Riêng khối ngành nhà hàng - khách sạn, sinh viên thường xuyên được tham quan, thực hành tại các chuỗi khách sạn, nhà hàng lớn ở Đài Loan.
Theo bà Oanh, học phí của một số chương trình khoảng 35 triệu đồng/học kỳ. Sinh viên quốc tế được phép làm thêm theo quy định để giảm bớt áp lực tài chính.
Bà Oanh cũng lưu ý học sinh muốn du học Đài Loan nên có nền tảng tiếng Trung cơ bản trước khi lên đường. "Khi có vốn giao tiếp ban đầu, các bạn sẽ tự tin hơn trong học tập cũng như cuộc sống hằng ngày", bà nói.
Ông Lâm Vi Chí - Trưởng phòng, Tham tán Giáo dục Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Đài Bắc tại TP.HCM - cho biết phía Đài Loan đang chuyển hướng từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng hợp tác với Việt Nam.
Theo ông, trước đây các hoạt động kết nối chủ yếu diễn ra tại Hà Nội và TP.HCM. Gần đây, các đoàn công tác đã đưa nhiều trường đại học Đài Loan đến làm việc với các địa phương ở Tây Nguyên, miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long nhằm tìm hiểu nhu cầu đào tạo và mở rộng mạng lưới hợp tác.
"Nhiều địa phương có tiềm năng phát triển nguồn nhân lực nhưng chưa có nhiều cơ hội tiếp cận các chương trình giáo dục quốc tế. Chúng tôi muốn đưa các trường đại học đến gần hơn với những địa phương này, thay vì chỉ tập trung ở các đô thị lớn", ông Lâm Vi Chí nói.
Nhiều phụ huynh ở TP.HCM đã gửi thắc mắc đến Báo Thanh Niên về việc Trường THCS Trần Quốc Toản (P.Bình Trưng) tổ chức khảo sát tuyển sinh lớp 6 cùng ngày với Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa và 2 trường THCS khác của khu vực 1 nhưng chỉ công bố điểm khảo sát mà chưa công bố điểm chuẩn lớp 6 năm học 2026 – 2027 trong khi những trường trên, học sinh đã biết thông tin trúng tuyển.
Trước thắc mắc này của phụ huynh có con tham dự khảo sát lớp 6 Trường THCS Trần Quốc Toản ( phường Bình Trưng), phóng viên Báo Thanh Niên đã liên hệ với lãnh đạo UBND phường Bình Trưng và Ban giám hiệu Trường THCS Trần Quốc Toản.
Trao đổi với phóng viên Báo Thanh Niên, một lãnh đạo của UBND phường Bình Trưng cho biết, Hội đồng tuyển sinh nhà trường thực hiện theo kế hoạch tuyển sinh đã được thông báo trước đó. Tuy nhiên, sau khi công bố điểm khảo sát của khoảng 900 thí sinh tham dự khảo sát vào ngày 1.7 vừa qua thì phường nắm được thông tin phụ huynh học sinh có mong muốn công bố điểm chuẩn trúng tuyển lớp 6 vào trường cùng với các trường tổ chức khảo sát lớp 6 của TP.HCM.
Được biết, sau khi công bố điểm khảo sát lớp 6, phụ huynh học sinh được thông báo về việc nộp đơn phúc khảo nếu có nhu cầu. Chậm nhất ngày 13.7 trường sẽ công bố kết quả chấm phúc khảo và sau đó sẽ chính thức công bố điểm chuẩn lớp 6 năm học 2026 - 2027 vào trường.
Theo lý giải của nhà trường, Trường THCS Trần Quốc Toản là trường công lập thực hiện mô hình trường giáo dục chất lượng cao, tiên tiến, hội nhập khu vực và quốc tế, mô hình này có sĩ số không quá 35 học sinh/lớp. Điểm chuẩn vào lớp 6 sẽ lấy từ cao xuống thấp cho đến khi đủ chỉ tiêu.
Nếu công bố điểm chuẩn ngay trong ngày 7.7 (ngày công bố điểm khảo sát) tức là đã lấy đủ 35 học sinh/lớp. Nếu sau khi chấm phúc khảo có thí sinh được nâng điểm và trúng tuyển thì sẽ có lớp vượt quá sĩ số theo quy định.
Chính vì vậy, sau khi tiếp nhận những thông tin từ phụ huynh học sinh, lãnh đạo UBND phương Bình Trưng cho biết đã chỉ đạo ngay Phòng Văn hóa- Xã hội phối hợp với Trường THCS Trần Quốc Toản rà soát và tham mưu ngay việc công bố điểm chuẩn, đề và đáp án bài khảo sát.
Báo Thanh Niên sẽ cập nhật ngay khi UBND phường Bình Trưng công bố điểm chuẩn và đề, đáp án bài khảo sát lớp 6 Trường THCS Trần Quốc Toản.
Đó là liệu việc đề thi đánh giá năng lực tham khảo các nguồn câu hỏi quốc tế có phù hợp hay không; và không công bố đề thi và đáp án sau kỳ thi có phải là một thực tiễn hợp lý trong khảo thí hiện đại hay không?
Trước hết, cần phân biệt rõ giữa một công trình nghiên cứu khoa học và một bài thi đánh giá năng lực. Mục tiêu của một công trình nghiên cứu là tạo ra tri thức mới, trong khi mục tiêu của một bài thi là đo lường chính xác năng lực của người dự thi. Vì vậy, tiêu chí đánh giá chất lượng của một bài thi không phải là mức độ nguyên bản của từng câu hỏi mà là khả năng đánh giá đúng năng lực cần đo lường, bảo đảm độ tin cậy, độ giá trị và khả năng phân hóa thí sinh.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu và tham khảo các nguồn câu hỏi quốc tế là một yêu cầu mang tính chuyên môn. Các kỳ thi như LSAT, GRE, SAT, GMAT hay CAT đã được phát triển và hoàn thiện trong nhiều thập niên, trở thành những chuẩn mực quan trọng trong lĩnh vực khảo thí đánh giá năng lực. Việc tham khảo các mô hình câu hỏi, cấu trúc đánh giá và kỹ thuật xây dựng ngữ liệu từ các kỳ thi này giúp đơn vị tổ chức tiếp cận những phương pháp đo lường tiên tiến, đồng thời nâng cao chất lượng và độ tin cậy của bài thi.
Đối với các câu hỏi thuộc nhóm Logical Reasoning hay Analytical Reasoning, số lượng mô hình suy luận thực chất không nhiều. Phần lớn các câu hỏi đều được xây dựng trên các dạng cơ bản như phân nhóm, sắp xếp thứ tự, suy luận điều kiện, loại trừ hoặc xác định khả năng xảy ra. Do đó, việc xuất hiện những câu hỏi có cấu trúc logic tương đồng với các nguồn quốc tế là điều hoàn toàn bình thường.
Điều quan trọng không phải là hình thức bên ngoài của câu hỏi mà là quá trình cải biên, Việt hóa, điều chỉnh dữ kiện, xây dựng phương án trả lời và tích hợp vào hệ thống đánh giá phù hợp với đối tượng dự thi.
Nếu xem việc tham khảo các nguồn quốc tế là không phù hợp thì trên thực tế sẽ rất khó xây dựng được một kỳ thi đánh giá năng lực đạt chuẩn. Trong lĩnh vực khảo thí, học hỏi từ những mô hình đã được kiểm chứng là con đường ngắn nhất để tiếp cận các chuẩn mực quốc tế. Vấn đề cần quan tâm không phải là có tham khảo hay không, mà là tham khảo như thế nào, cải biên đến mức độ nào và liệu sản phẩm cuối cùng có đáp ứng mục tiêu đánh giá năng lực hay không.
Một vấn đề khác cũng được dư luận quan tâm là việc không công bố đề thi và đáp án. Từ góc độ khảo thí, đây là một chính sách hợp lý và phù hợp với thông lệ quốc tế, đặc biệt đối với các kỳ thi được tổ chức nhiều đợt trong năm. Nhiều tổ chức khảo thí lớn trên thế giới không công bố toàn bộ đề thi và đáp án của tất cả các đợt thi nhằm bảo vệ ngân hàng câu hỏi, duy trì khả năng tái sử dụng các câu hỏi đã được chuẩn hóa và bảo đảm tính ổn định của hệ thống đánh giá.
Nếu toàn bộ đề thi và đáp án được công bố sau mỗi đợt thi, ngân hàng câu hỏi sẽ nhanh chóng bị lộ, làm giảm đáng kể khả năng phân hóa của kỳ thi. Khi đó, các trung tâm luyện thi có thể tập trung huấn luyện theo từng câu hỏi hoặc từng bộ đề cụ thể, khiến kết quả thi phản ánh mức độ luyện tập đối với một nguồn tài liệu hơn là phản ánh năng lực thực chất của thí sinh. Điều này đi ngược lại mục tiêu cốt lõi của các kỳ thi đánh giá năng lực.
Không công bố đề thi không đồng nghĩa với thiếu minh bạch. Minh bạch trong khảo thí hiện đại được thể hiện thông qua quy trình xây dựng đề thi, cơ chế phản biện và thẩm định độc lập, việc kiểm soát chất lượng câu hỏi, các chỉ số kỹ thuật đo lường và cơ chế giải quyết khiếu nại. Khi các quy trình này được thực hiện nghiêm túc, chất lượng và độ tin cậy của kỳ thi không phụ thuộc vào việc công khai từng câu hỏi cụ thể sau mỗi lần tổ chức thi.
Nhìn từ góc độ khảo thí đánh giá năng lực, việc tham khảo các nguồn quốc tế để xây dựng câu hỏi và việc không công bố đề thi, đáp án sau kỳ thi đều là những lựa chọn có cơ sở chuyên môn vững chắc.
Mục tiêu cuối cùng của một kỳ thi đánh giá năng lực không phải là tạo ra những câu hỏi hoàn toàn chưa từng xuất hiện ở bất kỳ đâu, mà là xây dựng được một công cụ đo lường chính xác, công bằng và đáng tin cậy để đánh giá năng lực của thí sinh. Khi mục tiêu đó được bảo đảm thông qua một quy trình biên soạn, phản biện và thẩm định chặt chẽ, việc tham khảo các mô hình quốc tế và bảo mật ngân hàng câu hỏi không chỉ là lựa chọn hợp lý mà còn là điều cần thiết để duy trì chất lượng của kỳ thi trong dài hạn.
