“Một lượng lớn tàu chở dầu không tải, trong đó có những tàu lớn nhất thế giới, đang đến Mỹ ngay lúc này để lấy loại dầu và khí đốt tốt và ‘ngọt’ nhất thế giới”, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên mạng xã hội Truth Social hôm nay.
Ông cho biết Mỹ có trữ lượng dầu “nhiều hơn tổng của hai nền kinh tế dầu mỏ lớn kế tiếp cộng lại”, với chất lượng “còn cao hơn”. “Chúng tôi đang chờ các bạn. Hãy đến đây đi”, ông Trump viết, song không nêu rõ các tàu dầu đang hướng tới Mỹ đến từ những quốc gia nào.
Chưa quốc gia nào xác nhận điều tàu dầu đến Mỹ để nhập dầu, khí đốt theo thông tin của ông Trump.
Trước đó, Tổng thống Mỹ dẫn một bài đăng trên X của tài khoản Ayuso, người tự nhận là “chuyên gia về vận tải biển và hàng hóa”, với một bản đồ cho thấy nhiều tàu dầu, mỗi tàu có khả năng chở khoảng 2 triệu thùng dầu, đang hướng tới Mỹ.
“Thật thú vị khi chứng kiến làn sóng tàu dầu hướng tới Mỹ để nhập dầu thô cho những thị trường bị thiếu hụt vì eo biển Hormuz tắc nghẽn”, Ayuso viết. “Xuất khẩu dầu thô của Mỹ sắp bùng nổ”. Tài khoản này không dẫn nguồn cho thông tin mà mình đưa ra.
Ayuso tỏ ra tự hào khi bài đăng của mình được ông Trump dẫn lại. “Tôi nghĩ đây sẽ lại là một giai thoại nữa để kể cho các cháu nghe sau này, về việc tôi đã được ông Donald Trump trích dẫn gián tiếp. Quả là một hành trình khó tin kể từ ngày tôi bước chân vào ngành vận tải biển”, tài khoản này viết.
Ông Trump đưa ra thông báo trên giữa lúc phái đoàn Mỹ – Iran bước vào đàm phán tại thủ đô Islamabad, Pakistan.
Giao tranh tại Trung Đông khiến eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa, làm đảo lộn thị trường dầu mỏ toàn cầu. Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển Hormuz trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được hôm 8/4, nhưng hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ do thiếu hướng dẫn rõ ràng.
AFP dẫn dữ liệu hàng hải ngày 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ở Trung Đông.
Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số “biện pháp kỹ thuật”. Tehran nói với các bên trung gian đàm phán rằng sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày.
Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng nói rằng Iran yêu cầu tàu hàng phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước tàu, bao gồm phí quá cảnh cơ bản, hộ tống an ninh và xử lý hành chính. Ông Trump tuần này đã phản đối Iran thu phí các tàu dầu đi qua eo biển.
Đài CNN đưa tin, ngày 19-4, lực lượng Houthi ở Yemen đe dọa bao vây eo biển Bab el Mandeb, trong khi Iran tuyên bố sẽ tấn công tàu Mỹ tại eo biển Hormuz bằng máy bay không người lái (drone). Động thái này được đưa ra ngay sau khi các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran có dấu hiệu sụp đổ.
Theo báo South China Morning Post, việc đóng cửa eo biển Bab el Mandeb - tuyến đường nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương - sẽ cắt đứt con đường xuất khẩu dầu duy nhất còn lại của Saudi Arabia. Nước này đang vận chuyển tới 7 triệu thùng dầu thô mỗi ngày qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ, do cảng Ras Tanura (cảng xuất khẩu lớn nhất thế giới) đã bị đóng cửa vì xung đột.
Eo biển Bab el Mandeb là cửa ngõ dẫn đến kênh đào Suez và là hành lang quan trọng cho hoạt động vận chuyển toàn cầu, kết nối châu Á và châu Âu. Tuyến đường thủy này hẹp, do đó tương đối dễ bị phong tỏa. Eo biển này cũng là khu vực mà lực lượng Houthi có khả năng gây ảnh hưởng.
Thực tế, Houthi từng làm tê liệt hoạt động hậu cần trên Biển Đỏ bằng cách tấn công các tàu thương mại bằng drone và tên lửa.
Theo Hãng tin Tasnim của Iran, danh sách mục tiêu hiện nay của Tehran bao gồm cả đường ống dẫn dầu của Saudi Arabia tới Yanbu, cảng xuất khẩu Fujairah của UAE và việc phong tỏa hoàn toàn eo biển Bab el Mandeb.
Hôm 17-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố mở cửa eo biển Hormuz cho tàu thương mại như một cử chỉ hướng tới nối lại ngoại giao.
Chỉ một ngày sau, lực lượng vũ trang của Iran thông báo đóng cửa eo biển trở lại. Các tàu tuần tra tốc độ cao của Iran đã nổ súng vào hai tàu của Ấn Độ đang cố rời vùng Vịnh, buộc Bộ Ngoại giao Ấn Độ phải triệu tập đại diện ngoại giao của Iran.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm 19-4, trong một nỗ lực nhằm ngăn chặn leo thang căng thẳng hơn nữa.
Nhưng vài giờ sau, lực lượng Mỹ đã nổ súng và bắt giữ một tàu chở hàng của Iran khi tàu này cố gắng vượt qua vòng phong tỏa mà Washington áp đặt vào tuần trước.
Bốn máy bay vận tải C-17 Globemaster của Mỹ đã đến thủ đô Islamabad của Pakistan vào ngày 19-4 để chuẩn bị cho các cuộc đàm phán do Phó tổng thống J.D. Vance dẫn đầu. Tổng thống Trump khẳng định một thỏa thuận với Iran "sẽ diễn ra theo cách này hay cách khác".
Tuy nhiên, Tehran phủ nhận việc đồng ý tham gia vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad và cáo buộc Washington đàm phán "thiếu thiện chí" khi vẫn duy trì lệnh phong tỏa đường biển đối với các tàu hướng về Iran.
Giữa bối cảnh Mỹ đang bị phân tâm bởi vấn đề Iran, châu Âu đang nghiêm túc cân nhắc khả năng đối thoại với Moscow về việc chấm dứt cuộc chiến tại Ukraine.
Tuy nhiên, trước khi tính đến chuyện ngồi lại với Điện Kremlin, các bên ủng hộ Kiev tại châu Âu trước hết đang tìm cách quyết định xem họ muốn thảo luận điều gì với Tổng thống Nga Vladimir Putin và ai có thể là người đại diện cho họ.
Việc cố gắng phác thảo rõ ràng hơn các mục tiêu đó và xác định liệu việc đối thoại với Nga vào lúc này có thực sự khả thi hay không là nội dung hàng đầu trong chương trình nghị sự tại cuộc họp của các Bộ trưởng Ngoại giao Liên minh châu Âu (EU) ở Cộng hòa Síp vào ngày 28/5.
"Trước khi đối thoại với Nga, chúng ta nên thống nhất và thảo luận với nhau về những gì chúng ta muốn nói với họ", Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas phát biểu.
Các cuộc tranh luận về việc tái gắn kết với Moscow ngày càng trở nên gay gắt hơn khi những nỗ lực của Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến Nga - Ukraine đình trệ, và Tổng thống Mỹ Donald Trump dồn sự chú ý cho vấn đề Iran.
Ukraine đang thúc đẩy châu Âu, bên vốn bị Washington gạt ra ngoài lề cho đến nay, bước lên và đóng một vai trò lớn hơn.
"Châu Âu phải tham gia vào các cuộc đàm phán. Điều quan trọng là châu Âu phải có tiếng nói và sự hiện diện mạnh mẽ trong tiến trình này, và việc xác định ai sẽ đại diện cụ thể cho châu Âu là điều rất xứng đáng", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky viết hồi tháng 5.
Ở phía ngược lại, ông Putin dường như cũng để ngỏ cánh cửa, ngay cả khi gợi ý của ông về việc đồng minh lâu năm của mình, cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder, có thể đại diện cho châu Âu đã bị từ chối thẳng thừng.
Tìm kiếm người đại diện và những "lằn ranh đỏ"
Những đồn đoán về các đặc phái viên tiềm năng khác đã gia tăng. Một cựu lãnh đạo khác của Đức là bà Angela Merkel đã dập tắt những đồn đoán rằng bà có thể phù hợp với vai trò này.
Hiện có sự thận trọng ở châu Âu về việc đối thoại với Nga sau nhiều năm căng thẳng kể từ cuộc tấn công quy mô toàn diện vào Ukraine năm 2022.
Bà Kallas, cựu Thủ tướng có lập trường cứng rắn của Estonia, đã thúc đẩy trong nhiều tháng qua việc thiết lập một loạt lằn ranh đỏ, nhằm ràng buộc các quốc gia lại với nhau và tránh để Moscow khai thác bất kỳ kẽ hở nào.
Trong số đó bao gồm việc thắt chặt điều kiện phải có một lệnh ngừng bắn trước khi các cuộc đàm phán diễn ra, từ chối công nhận quyền kiểm soát của Nga đối với các vùng lãnh thổ ở Ukraine, và đảm bảo Moscow phải chịu trách nhiệm về các hành động của mình.
Các quan chức EU cho biết Ngoại trưởng Ukraine hồi tháng 5 đã đưa ra ý tưởng rằng châu Âu có thể giúp môi giới một lệnh ngừng bắn đối với các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu, chẳng hạn như các sân bay.
Tuy nhiên, châu Âu vẫn có sự do dự trong việc tiếp quản vai trò trung gian hòa giải trung lập từ Washington.
Một nhà ngoại giao EU giấu tên chia sẻ: "Thật khó để thấy EU có thể trở thành một bên trung gian hay môi giới trong các cuộc đàm phán và thay thế vị trí của Mỹ như thế nào, nếu xét đến việc chúng ta đã ủng hộ Ukraine nhiều đến mức nào”.
Các nhà ngoại giao cho biết các cuộc thảo luận tại Síp dự kiến sẽ không đưa ra một lập trường dứt khoát của EU hoặc tìm ra một cái tên cụ thể để đối thoại với ông Putin.
Một vài nhà ngoại giao nhận định rằng nếu không thể tìm thấy người đại diện trong số các quan chức cấp cao của EU, thì đó nên là một nguyên thủ quốc gia từ một trong 27 nước thành viên của khối.
Một cái tên được gợi ý là Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, người đã xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp với Tổng thống Mỹ Donald Trump trên sân golf và cũng đã bày tỏ sự quan tâm đến vai trò này.
Ảnh do vệ tinh Sentinel-1 của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) chụp tuần trước và được Financial Times phân tích hôm 19/5 cho thấy một vệt loang lớn, nghi là dầu tràn ở phía tây nam đảo Kharg của Iran, cùng khoảng 20 tàu dầu cũ đang neo đậu gần hòn đảo. Số lượng tàu dầu ở khu vực đã tăng đáng kể, so với mức 6 chiếc cách đây một tháng.
"Hiện có khoảng 39 tàu dầu Iran tại vịnh Ba Tư, tăng so với 29 chiếc trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực ngày 13/4. Một lượng lớn trong số này đang ở gần đảo huyết mạch dầu mỏ Kharg", tổ chức United Against Nuclear Iran (UANI) nhận định.
Các trang theo dõi dữ liệu hàng hải dân sự không có dữ liệu về những tàu nói trên, do chúng không bật thiết bị nhận diện tự động. Vệ tinh Sentinel-1 phát hiện được vệt nghi dầu loang và các tàu quanh đảo Kharg nhờ sử dụng radar khẩu độ tổng hợp.
Ngoài ra, 13 tàu dầu đang neo đậu trên vịnh Oman, ngoài khơi cảng Chabahar của Iran, phía trong ranh giới phong tỏa do Mỹ đặt ra. Điều này cho thấy ảnh hưởng từ hoạt động chặn, đổ bộ, khám xét và bắt giữ các tàu Iran hoặc bị nghi chở hàng hóa của nước này.
Phần lớn dầu thô của Iran đang bị mắc kẹt, buộc nước này biến tàu chở dầu cũ thành bể chứa nổi. Công ty cung cấp dữ liệu và phân tích hàng hải Kpler ước tính hiện có 42 triệu thùng dầu Iran trên các tàu ở Trung Đông, tăng 65% so với trước khi xung đột bùng phát.
Antoine Halff, chuyên gia tại công ty dữ liệu năng lượng Kayrros, cho biết Iran đang tìm mọi cách lưu trữ dầu thô để tránh phải ngừng sản xuất. Lượng dầu chứa trong các bể trên bờ của Iran đã tăng lên khoảng 10 triệu thùng, nâng tổng lượng dự trữ lên khoảng 64% và nước này có thể duy trì khai thác thêm vài tuần nữa.
Kpler nhận định Iran còn nhiều tàu chở dầu rỗng trong vòng phong tỏa của Mỹ để biến thành bể chứa nổi, đủ sức trữ được thêm khoảng 24 triệu thùng dầu.
Công ty phân tích dữ liệu tình báo hàng hải Windward AI cho biết không có tàu dầu nào nhận hàng từ đảo Kharg ngày 6-14/5. Một vệt loang lớn nghi là dầu tràn có diện tích khoảng 65 km2 xuất hiện ở phía tây đảo Kharg, vệt này đã phân tách và di chuyển về khu vực phía nam, tây nam hòn đảo.
