Ngày 20-4, một ngày trước khi kết thúc lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, đàm phán giữa Mỹ và Iran có nguy cơ sụp đổ hơn bao giờ hết khi Washington tấn công tàu hàng của Iran vì cho rằng tàu hàng này vi phạm lệnh phong tỏa, khiến Tehran sau đó trả đũa bằng máy bay không người lái.
Vụ tấn công cho thấy rõ sự thiếu tin tưởng lẫn nhau giữa Mỹ và Iran, cũng như nguy cơ chiến tranh quay trở lại vùng Vịnh khi lệnh ngừng bắn kết thúc vào ngày 21-4.
Vụ tấn công diễn ra khi Mỹ dự kiến sẽ cử một phái đoàn do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu để đến Pakistan đàm phán dự kiến vào tối ngày 20-4.
Trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Donald Trump tiếp tục gia tăng sức ép đe dọa sẽ phá hủy các nhà máy điện và cầu của nước này nếu không đạt được thỏa thuận.
Cuối tuần qua, nhà lãnh đạo Mỹ đã có những tuyên bố trái ngược khi nói rằng Iran đã “đồng ý với mọi thứ” và đã mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz.
Nhưng thay vì có động thái có đi có lại, ông tuyên bố Mỹ sẽ tiếp tục phong tỏa hàng hải đối với Iran dẫn đến phản ứng mạnh của Tehran khi bác bỏ việc giao nộp uranium làm giàu cho Mỹ và tuyên bố eo biển Hormuz vẫn đóng.
Cuối ngày 19-4, truyền thông Iran đưa tin nước này sẽ không tiếp tục đàm phán với Washington. Theo giới quan sát, các quan chức Iran dường như nghi ngờ rằng việc ông Trump nói về thỏa thuận có thể chỉ là vỏ bọc cho một cuộc tấn công bất ngờ.
“Trong khi tuyên bố ngoại giao và sẵn sàng đàm phán, Mỹ đang có những hành vi không hề cho thấy sự nghiêm túc trong việc theo đuổi tiến trình ngoại giao” – người phát ngôn Esmaeil Baghaei của Bộ Ngoại giao Iran nói, cáo buộc vụ tấn công như “cướp biển” của Mỹ vào một tàu hàng của Iran cũng như phong tỏa các cảng của Tehran. Iran còn tố Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn khi chậm trễ thực hiện lệnh ngừng bắn ở Lebanon.
Ngày 20-4, nói về triển vọng đàm phán, lãnh đạo Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi nói rằng việc này còn tùy thuộc vào việc Mỹ có gửi đi những tín hiệu tích cực hay không.
Nhưng trên đấu trường đàm phán này, Iran sẽ kiên quyết hành động vì lợi ích quốc gia và có những lằn ranh đỏ, những điều kiện không thể nhượng bộ. Ba yêu cầu của Iran trước khi bước vào vòng đàm phán vòng hai bao gồm: ngừng bắn ở Lebanon, chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran và bỏ phong tỏa các tài sản của Tehran.
Kể từ đầu cuộc chiến, việc đánh giá mức độ chân thành và chính xác của các tuyên bố từ Mỹ hay Iran luôn là điều khó khăn.
Sau khi Mỹ và Israel ám sát hàng loạt lãnh đạo của Iran, hầu như không thể đoán chiến lược của Iran cũng như chính xác những ai đang nắm quyền. Bất chấp những tuyên bố cứng rắn, theo giới phân tích, Tehran không có nhiều lựa chọn.
“Tôi nghĩ khả năng cao chúng ta sẽ thấy một phái đoàn Iran đến đàm phán. Các lựa chọn chiến lược trước mắt Iran đã trở nên khá hạn chế. Ngoài chiến tranh, họ chỉ còn lựa chọn đàm phán. Tôi nghĩ Iran muốn đàm phán, nhưng họ muốn đàm phán trên những điều khoản mà rõ ràng là họ vẫn chưa đồng ý với Mỹ”, nhà nghiên cứu Rashid Al-Mohanadi nhận định. Đài CNN dẫn các nguồn tin từ Tehran nói rằng phái đoàn của nước này sẽ đến Pakistan vào 21-4.
Đối với Tổng thống Trump, vài ngày tới sẽ là là phép thử cho thấy chiến lược hăm dọa quen thuộc của ông có thể tạo ra những cơ hội ngoại giao hay đang mất dần hiệu quả.
Nếu thất bại, ông Trump có thể đứng trước lựa chọn leo thang sự can thiệp quân sự để giải quyết vấn đề – điều rõ ràng sẽ gây ra những hậu quả thảm khốc đối với nền kinh tế toàn cầu và mức độ tín nhiệm đang sụt giảm của chính ông.
Theo ông Mohammad Eslami, nhà nghiên cứu về Trung Đông và Bắc Phi tại Đại học Tehran, những tín hiệu trái chiều vừa qua có thể là chiến lược đàm phán có tính toán. “Iran đóng cửa eo biển để rồi mở lại, đó là một động thái đàm phán”, ông nói với Đài Al Jazeera.
Việc Mỹ bắt giữ tàu Iran là hành động nhằm giữ thể diện, và cuộc tấn công đáp trả của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sau đó cho thấy Tehran không hề nhượng bộ, theo ông Eslami.
Nhưng điều khó đoán chính là liệu những tính toán này có thể dẫn đến một thỏa thuận hay không. “Mỹ không có một chiến lược rõ ràng khi bắt đầu cuộc chiến này. Tôi không mấy lạc quan về các cuộc đàm phán. Nếu không đạt được thỏa thuận, chiến tranh sẽ tiếp diễn”, ông Eslami nhận định.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 11/5 tuyên bố Mỹ không có lựa chọn khả thi nào khác ngoài việc chấp nhận đề xuất 14 điểm của Iran để giải quyết cuộc xung đột đang diễn ra.
“Không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận các quyền của người dân Iran như đã nêu trong đề xuất 14 điểm”, ông Ghalibaf nhấn mạnh trong bài viết trên mạng xã hội.
“Bất kỳ cách tiếp cận nào khác đều sẽ không mang lại kết quả; mà chỉ là thất bại nối tiếp thất bại. Họ càng trì hoãn, người đóng thuế Mỹ càng phải trả giá đắt hơn”, quan chức Iran cảnh báo.
Trước đó, Mỹ đã đưa ra một khuôn khổ (được cho là gồm 14 điểm hoặc một bản ghi nhớ liên quan) nhấn mạnh các giới hạn đối với chương trình hạt nhân của Iran, các hạn chế về năng lực tên lửa của Tehran và các lực lượng ủy nhiệm được Iran hậu thuẫn trong khu vực, cùng các biện pháp an ninh khác.
Iran đã đáp trả bằng đề xuất phản hồi cũng gồm 14 điểm, trong đó ưu tiên: chấm dứt xung đột nhanh chóng (trong vòng 30 ngày), đảm bảo chấm dứt các cuộc tấn công trong tương lai của Mỹ hoặc Israel, rút quân Mỹ khỏi khu vực biên giới của Iran, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran, bồi thường chiến tranh, chấm dứt các hành động giao tranh ở Li Băng và các mặt trận khác, một cơ chế mới khẳng định chủ quyền hoặc quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ toàn cầu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai bác bỏ một số điều khoản trong đề xuất phản hồi của Iran là "hoàn toàn không thể chấp nhận được". Ông Trump cho rằng thỏa thuận ngừng bắn đang trong tình trạng "nguy kịch" và duy trì lập trường kiên quyết về các vấn đề cốt lõi như làm giàu uranium.
Tổng thống Trump gần đây hối thúc Iran nhanh chóng đưa ra phản hồi, đồng thời cảnh báo sẽ tấn công “dữ dội hơn nhiều" nếu Iran không sớm ký thỏa thuận.
Các bên đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn hôm 7/4 để mở đường cho đàm phán. Mặc dù vậy, Mỹ tiếp tục gây sức ép kinh tế với Iran bằng cách duy trì lệnh phong tỏa các cảng của nước này.
Tổng thống Trump cho biết, nếu ông quyết định nối lại chiến dịch không kích Iran, sẽ mất khoảng 2-3 tuần để đạt được các mục tiêu đề ra trong cuộc chiến.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhấn mạnh lại lập trường rằng Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông Trump cho biết việc thu giữ kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao của Iran phải là một phần của thỏa thuận.
Washington muốn Tehran từ bỏ kho dự trữ hơn 400kg uranium được làm giàu cao, mà Mỹ cho rằng có thể được sử dụng để chế tạo bom hạt nhân. Trong khi đó, Iran nói rằng chương trình hạt nhân của nước này chỉ mang mục đích hòa bình, mặc dù Tehran sẵn sàng thảo luận về một số hạn chế để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.
Một quan chức cấp cao của Iran tiết lộ Tehran dự định chấm dứt xung đột và giải quyết vấn đề bế tắc tại eo biển Hormuz trước, còn việc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran sẽ được gác lại cho giai đoạn đàm phán sau.
Ngày 2-4, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper chủ trì cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của Pháp, Đức, Canada, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Ấn Độ cùng khoảng 40 quốc gia, bàn về hành động tập thể nhằm tái lập tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
Theo Hãng tin Reuters, động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh việc bảo đảm an toàn cho tuyến đường thủy huyết mạch này cần sự tham gia của nhiều bên.
Bà Cooper cảnh báo sự liều lĩnh của Iran ở khu vực hàng hải trọng yếu này đang "đánh vào an ninh kinh tế toàn cầu", đồng thời cáo buộc Tehran "chiếm đoạt một tuyến hàng hải quốc tế để bắt giữ nền kinh tế toàn cầu làm con tin". Mỹ không tham dự cuộc họp này.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế để trả đũa các cuộc không kích của Mỹ - Israel bắt đầu từ cuối tháng 2, đẩy giá năng lượng tăng vọt và khiến việc mở lại eo biển trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều chính phủ.
Các nước châu Âu ban đầu từ chối yêu cầu của ông Trump về việc điều hải quân đến khu vực vì lo ngại bị kéo vào xung đột, nhưng áp lực từ chi phí năng lượng leo thang đang buộc nhiều bên phải cân nhắc lại.
Theo Reuters, liên minh đang ở giai đoạn đầu hình thành, do Anh và Pháp dẫn dắt. Các thảo luận ngày 2-4 mới tập trung vào câu hỏi cơ bản: quốc gia nào sẵn sàng tham gia?
Người phát ngôn lực lượng vũ trang Pháp Guillaume Vernet cho biết quá trình này sẽ gồm nhiều giai đoạn và chỉ có thể triển khai sau khi các hành động thù địch lắng xuống hoặc chấm dứt. Chủ nhà Anh thông báo sẽ tổ chức một cuộc họp của các nhà hoạch định quân sự vào tuần tới để thảo luận chi tiết hơn.
Chủ đề trọng tâm là làm thế nào để các chủ tàu đủ tự tin cho tàu tiếp tục di chuyển qua khu vực và giảm phí bảo hiểm. Ông Vernet thừa nhận cuối cùng vẫn cần sự phối hợp từ phía Iran - điều khó thể xảy ra vào lúc này - và nhấn mạnh: "Chúng ta sẽ cần tập hợp một số lượng tàu đủ lớn và có khả năng phối hợp trên không, trên biển, cũng như khả năng chia sẻ tình báo".
Song song với hội nghị, Bahrain trình một nghị quyết lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về bảo vệ vận tải thương mại qua Hormuz - động thái mà giới chuyên gia nhận định có thể dọn đường cho một can thiệp quân sự có phối hợp.
Theo Reuters, văn bản sửa đổi của dự thảo dùng ngôn ngữ bớt gay gắt hơn, nhưng vẫn đề nghị ủy quyền cho các quốc gia sử dụng "mọi biện pháp cần thiết tương xứng với hoàn cảnh" để bảo đảm quá cảnh an toàn.
Thách thức địa lý cũng không nhỏ: eo biển Hormuz có vùng nước nông và địa hình cao - có lợi cho các chiến thuật chiến tranh bất đối xứng của Iran, bao gồm tên lửa và máy bay không người lái.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, phát biểu ngày 2-4 trong chuyến thăm Hàn Quốc, nhận định việc dùng vũ lực để chiếm và kiểm soát eo biển là "không thực tế", cảnh báo điều đó sẽ khiến tất cả những ai đi qua phải đối mặt với rủi ro từ tên lửa đạn đạo của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.
Trả lời Đài Al Jazeera, ông Christopher Featherstone, giảng viên Đại học York, cho rằng hội nghị do Anh tổ chức phát đi tín hiệu cam kết ngoại giao từ nhiều quốc gia ngoài Mỹ. Ông nhận định Thủ tướng Anh Keir Starmer rõ ràng đang cố gắng phát tín hiệu cam kết với mối quan hệ Mỹ - Anh tới ông Trump, cho thấy Anh có thể dẫn dắt một số đồng minh châu Âu, đồng thời cũng phát tín hiệu tới Iran rằng "nhiều nước không nhắm mắt chấp nhận các yêu cầu của ông Trump".
Tuy nhiên ông Ian Lesser từ Quỹ Marshall Đức cảnh báo triển vọng liên minh là "đáng ngờ" nếu không có dàn xếp trước với Iran, và khả năng cao liên minh vẫn cần đến Mỹ.
"Lý tưởng nhất thì liên minh của ông Starmer không phải là để thay thế cho lực lượng Mỹ, mà là một liên minh lớn hơn hoạt động cùng với Mỹ", ông Lesser nói với Al Jazeera. Ông Starmer trước đó cũng thừa nhận việc mở lại eo biển "sẽ không dễ dàng".
Theo truyền thông Hàn Quốc, Tòa án quận trung tâm Seoul đưa ra phán quyết này sau khi tuyên bố ông phạm tội nhận dịch vụ thăm dò dư luận trị giá 270 triệu won (179.800 USD) miễn phí từ một nhà môi giới chính trị.
Theo cáo trạng của Nhóm kiểm sát viên đặc biệt phụ trách điều tra vụ án liên quan đến lệnh thiết quân luật do Tổng thống Yoon ban bố và thu hồi đêm 3/12/2024, trong khoảng thời gian từ tháng 4/2021 đến tháng 3/2022, ông bị cáo buộc thông đồng với vợ là cựu đệ nhất phu nhân Kim Keon-hee để nhận 270 triệu won từ ông Myung Tae-kyun, một doanh nhân Hàn Quốc nổi tiếng với vai trò “môi giới chính trị”.
Trong phán quyết, tòa nhận thấy cựu Tổng thống Yoon đã vi phạm luật tài trợ chính trị khi nhận 14 vòng thăm dò dư luận từ nhà môi giới chính trị mà không mất phí và sau đó gây ảnh hưởng đến việc đề cử một cựu nghị sĩ để trả ơn.
Ông Yoon đã phủ nhận các cáo buộc, nói rằng bản thân không yêu cầu các cuộc thăm dò dư luận hoặc hứa hẹn bất cứ điều gì đổi lại.
Quyết định này khác với các phán quyết trước đó của tòa án liên quan đến cựu đệ nhất phu nhân Kim Keon-hee, trong đó kết luận không có sự trao đổi "có qua có lại" nào liên quan đến các dịch vụ thăm dò dư luận.
Cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol, 65 tuổi, đang vướng vào 8 vụ kiện pháp lý. Ông cũng đang kháng cáo bản án tù chung thân được tuyên vào tháng 2 sau khi tòa án kết luận ông phạm tội chủ mưu cuộc nổi dậy liên quan đến tuyên bố thiết quân luật vào cuối năm 2024.
Các vụ kiện khác bao gồm phán quyết của Tòa án Tối cao hồi tuần trước, trong đó ấn định bản án 7 năm tù giam vì tội cản trở nỗ lực của lực lượng chức năng nhằm bắt giữ ông.
Cho đến nay, quá trình xét xử cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol đang bước vào giai đoạn cuối với các diễn biến phức tạp.
Cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol có thể kháng cáo bản án mới nhất này.
