“Trẻ béo phì có thể phát triển xương sớm, dậy thì sớm nhưng lại dừng phát triển chiều cao sớm, là lý do ban đầu cao lớn hơn bạn bè nhưng bị ‘vượt mặt’ khi bước vào tuổi trưởng thành”, TS Phan Bích Nga, Chủ tịch Chi hội Dinh dưỡng Nhi khoa, nói tại hội thảo Cập nhật các khuyến nghị về vi chất dinh dưỡng trong tăng trưởng chiều cao ở trẻ em”, hôm 18/4 tại Hà Nội.
Tỷ lệ thừa cân béo phì ở trẻ em Việt Nam đang tăng nhanh. Giai đoạn 2010 đến 2020, tỷ lệ này ở trẻ dưới 5 tuổi tăng từ 5% lên 8%. Ở nhóm 5 đến 18 tuổi, con số tăng hơn gấp đôi, từ 7% lên 19%, tập trung nhiều ở lứa tuổi học sinh trung học.
Theo TS Nga, bản chất của béo phì không chỉ là “thừa chất” mà là thừa năng lượng. Khi cơ thể dư thừa năng lượng sẽ xảy ra cơ chế cạnh tranh giữa các tế bào, trong đó tế bào mỡ được ưu tiên phát triển, kéo theo nhiều hệ lụy. Quá trình hấp thu canxi bị ức chế, trong khi hoạt động hủy xương lại gia tăng. Hệ xương vì thế suy yếu, không đủ điều kiện để phát triển chiều cao tối ưu.
Ngoài ra, một trong những hệ quả rõ rệt nhất của béo phì ở trẻ là dậy thì sớm. Khi bước vào dậy thì, cơ thể sẽ tăng trưởng nhanh trong một thời gian ngắn. Nhưng đồng thời, các đầu xương cũng bắt đầu đóng lại. Nếu quá trình này diễn ra sớm, “cửa sổ vàng” để phát triển chiều cao cũng khép lại sớm.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Thu Hậu, Bệnh viện Nhi đồng 2, cũng cho hay béo phì ảnh hưởng đến thể chất, tâm lý và chuyển hóa. Đặc biệt, nó gây tích lũy mỡ và làm giảm khối xương và cơ, giảm cơ hội đạt chiều cao tiềm năng tối đa. Vì vậy, trẻ béo phì cần được can thiệp dinh dưỡng và vận động nhằm tăng chiều cao và tăng khối lượng xương.
Cụ thể, trẻ cần giảm đường, giảm chất béo no, cung cấp đủ canxi, vitamin D, vitamin K2 và các yếu tố hỗ trợ xương như đủ đảm, arginine giúp cải thiện sức khỏe xương. Khuyến khích trẻ vận động trung bình – mạnh ít nhất 60 phút mỗi ngày, tối thiểu 3 ngày/tuần có hoạt động cường độ cao, giảm thời gian tĩnh tại (không tính thời gian học) dưới 2 giờ/ngày.
Tình trạng béo phì chỉ là một trong 4 gánh nặng dinh dưỡng mà trẻ em Việt Nam đang đối mặt, bên cạnh suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và gia tăng bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống. PGS Phạm Ngọc Khái, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, cho hay hiện khoảng 20% trẻ em có chiều cao thấp hơn chuẩn, phản ánh tình trạng phát triển chưa tối ưu còn phổ biến. Vì vậy, cần một chiến lược liên ngành, kết hợp dinh dưỡng, y tế và các yếu tố xã hội.
Tầm vóc người Việt có nhiều thay đổi trong những năm qua nhưng vẫn thuộc top thấp, đứng thứ 4 ở khu vực Đông Nam Á với chiều cao trung bình nam giới 168,1 cm, còn nữ 156,2 cm. So với các nước Đông Nam Á, chiều cao của người Việt sau Singapore, Malaysia và Thái Lan. Trước đây 10 năm, người Việt đứng gần thấp nhất trong khu vực, chỉ nhỉnh hơn người Indonesia và Philippines.
Các chuyên gia nhấn mạnh để cải thiện tầm vóc người Việt, chìa khóa không chỉ ăn đủ mà còn phải ăn đúng, cân đối giữa năng lượng và vi chất, đồng thời kết hợp vận động hợp lý.
Ngày 24-6, PGS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết hiện nay thành phố đang làm rất tốt công tác phối hợp giữa bệnh viện và trung tâm bảo trợ xã hội, giúp đỡ người yếu thế. Thế nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc liên quan đến thanh toán bảo hiểm y tế cho hoạt động này.
Theo ông, hiện Sở Y tế TP.HCM đã triển khai mô hình phối hợp giữa các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa trực thuộc với 14 trung tâm bảo trợ xã hội trên địa bàn TP.HCM, nhằm tăng cường chăm sóc sức khỏe cho hơn 7.000 người yếu thế.
Các bệnh viện được phân công hỗ trợ đã chủ động thành lập các đội khám chữa bệnh lưu động, định kỳ đưa bác sĩ, điều dưỡng, thuốc men, trang thiết bị y tế và các dịch vụ cận lâm sàng phù hợp đến tận nơi. Thay vì người bệnh phải đến bệnh viện, bệnh viện đã chủ động đến với người bệnh.
Tuy nhiên trong quá trình triển khai, việc thanh toán bảo hiểm y tế đối với hoạt động khám bệnh, chữa bệnh lưu động tại các trung tâm bảo trợ xã hội vẫn đang gặp nhiều vướng mắc.
Một trong những nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cách hiểu và vận dụng quy định tại Điều 50 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023. Theo đó mỗi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được cấp giấy phép hoạt động tại một địa điểm cố định; trường hợp tổ chức hoạt động tại địa điểm khác thì phải được cấp giấy phép hoạt động riêng.
Từ quy định này, có ý kiến cho rằng việc các bệnh viện tổ chức khám chữa bệnh lưu động tại các trung tâm bảo trợ xã hội hoặc cơ sở nuôi dưỡng người khuyết tật chưa đủ điều kiện để được thanh toán bảo hiểm y tế.
Trong khi đó Điều 79 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 lại quy định việc thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh lưu động khi được cơ quan có thẩm quyền về y tế chấp thuận theo quy định.
Đây là quy định mang tính chuyên biệt nhằm tạo điều kiện đưa dịch vụ y tế đến với những nhóm dân cư khó tiếp cận cơ sở khám chữa bệnh, phù hợp với định hướng phát triển y tế cộng đồng và chăm sóc sức khỏe lấy người dân làm trung tâm.
Nếu những vướng mắc này không sớm được tháo gỡ, người chịu thiệt thòi nhiều nhất sẽ chính là người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh tâm thần, người thuộc diện bảo trợ xã hội và những người không còn khả năng tự đến cơ sở khám chữa bệnh.
Đồng thời ảnh hưởng đến nỗ lực chung của ngành y tế trong việc bảo đảm công bằng và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho mọi người dân.
Ông Thượng chia sẻ thêm trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ chủ trương chuyển từ chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe, từ điều trị sang dự phòng, từ chăm sóc tại cơ sở y tế sang chăm sóc tại cộng đồng và tại gia đình, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho khám chữa bệnh lưu động và khám chữa bệnh tại nhà không còn là nhu cầu riêng của ngành y tế, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của thực tiễn.
Tại TP.HCM, mô hình "Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư" đang cho thấy hiệu quả bước đầu trong việc đưa dịch vụ y tế đến gần người dân hơn. Thành phố cũng đang triển khai chương trình khám sức khỏe toàn dân, chăm sóc người cao tuổi, quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng và thí điểm khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại nhà.
Tất cả những nỗ lực này đều hướng tới một mục tiêu chung: không để ai bị bỏ lại phía sau trong chăm sóc sức khỏe.
"Để hiện thực hóa mục tiêu đó, rất cần sự đồng thuận và hỗ trợ của các bộ, ngành Trung ương trong việc sớm có hướng dẫn thống nhất đối với hoạt động khám bệnh, chữa bệnh lưu động đã được cơ quan quản lý y tế cho phép theo quy định của pháp luật.
Đồng thời nghiên cứu hoàn thiện cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế phù hợp cho các hoạt động khám chữa bệnh lưu động, khám chữa bệnh tại nhà và các mô hình chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng.
Đó là sự thay đổi trong tư duy phục vụ của hệ thống y tế, từ mô hình thụ động chờ người bệnh tìm đến sang mô hình chủ động mang dịch vụ y tế đến với người dân, đặc biệt là những người yếu thế và dễ bị tổn thương nhất", ông Thượng nhấn mạnh.
Theo khuyến cáo, mỗi người nên uống từ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày. Tuy nhiên, thói quen uống nước quá lạnh, quá nhiều, uống nhiều nước ngọt, nước đường có thể gây hại sức khỏe.
Uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn để giải cơn khát, làm gia tăng áp lực lên hệ tuần hoàn, thận, khiến bạn đi tiểu nhiều, gây rối loạn chất điện giải. Nếu vượt quá khả năng thải nước của thận (khoảng 0,8-1 lít mỗi giờ), cơ thể có nguy cơ bị hạ natri máu, một tình trạng rối loạn điện giải có thể gây phù não và co giật trong trường hợp nặng.
Các nghiên cứu thần kinh học cho thấy khi cơ thể đã đủ nước, việc nuốt thêm trở nên khó khăn hơn rõ rệt. Điều này giải thích vì sao nhiều người cảm thấy rất khó uống tiếp khi đã uống quá nhiều nước.
Ngoài ra, bạn không nên uống nước quá lạnh, đặc biệt là nước đá. Nước lạnh có thể làm co mạch máu, rối loạn vi tuần hoàn máu. Uống đá lạnh nhiều hoặc kéo dài làm tổn thương niêm mạc hô hấp, mũi họng, làm giảm các dịch nhờn, tạo điều kiện cho virus hoặc vi khuẩn thuận lợi xuyên qua niêm mạc, tấn công cơ thể, gây bệnh.
Đặc biệt, những người đang có sẵn bệnh như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), viêm thanh quản, viêm phế quản... uống nước đá lạnh có thể gây tổn thương niêm mạc họng, làm trầm trọng triệu chứng của bệnh.
Khi uống nước, nên uống chậm thành từng ngụm nhỏ để cơ thể kịp đáp ứng và dần dần đưa nước đều đến các cơ quan, giúp quá trình hấp thu được thuận lợi.
Nhiều người uống nước dừa, nước mía thay cho nước lọc, có thể gây rối loạn điện giải, ảnh hưởng chức năng cơ, gây tăng cân.
Người đường ruột yếu, hay đầy bụng và tiêu chảy cũng không nên sử dụng thường xuyên. Người có bệnh nền như tiểu đường, mỡ máu, gout cần hạn chế.
Khi khát nước, bạn không nên lạm dụng thức uống có ga, có cồn, không tốt cho sức khỏe.
Tại hội thảo, đại diện Cục A05 (Bộ Công an) cho biết chỉ riêng trong tháng 5 đã phát hiện 2 vụ tin tặc tấn công dữ liệu số ngành y. Trong đó, các hacker rao bán dữ liệu của bác sĩ với thông tin đầy đủ về tên, chuyên ngành, nơi công tác… Các dữ liệu này nghi bị hack từ hệ thống xét cấp chứng chỉ hành nghề cho bác sĩ tại Bộ Y tế, rồi rao bán gói dữ liệu.
Cùng trong tháng 5, cơ quan an ninh mạng phát hiện hacker tấn công dữ liệu kết quả chẩn đoán hình ảnh của người bệnh tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức bao gồm thông tin bệnh nhân, kết quả hình ảnh chụp. Cục An ninh mạng đã có công văn gửi Bộ Y tế, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức để kịp thời khắc phục.
Theo chuyên gia, các bệnh viện, ngành y tế cần chú trọng về đảm bảo an toàn dữ liệu, công tác an ninh mạng, đặc biệt khi các hồ sơ bệnh án được lưu trữ trên hệ thống điện tử. Trước đó, các năm qua, các chuyên gia an ninh mạng đã phát hiện tin tặc làm lộ thông tin tiêm chủng; chiếm quyền điều khiển website Bệnh viện Chợ Rẫy, mã hóa dữ liệu Bệnh viện Đa khoa trung tâm tỉnh An Giang hay tấn công website lấy số khám bệnh trực tuyến của Bệnh viện Tim TP.HCM...
Tại hội nghị, giám đốc các bệnh viện cùng trao đổi về chủ đề "Bệnh viện thông minh", với các tiêu chí như sử dụng bệnh án điện tử, quản trị bệnh viện thông minh, AI trong chẩn đoán sớm ung thư, hỗ trợ chẩn đoán điều trị từ xa..., qua đó tăng hiệu quả quản trị bệnh viện, thuận lợi cho bệnh nhân, giảm thời gian chờ khám và điều trị.
Chia sẻ về thực tế điều hành và chuyển đổi số, ông Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), cho rằng cần kết nối dữ liệu đồng bộ hơn, liên thông hơn, giúp hỗ trợ chuyên môn được nhanh chóng hiệu quả, để người dân dù ở biên giới hay hải đảo đều được tiếp cận dịch vụ y tế với chất lượng cao.
