“Tiên lượng của bệnh nhân nguy kịch trong khi ngoài cửa phòng có mẹ và anh trai bệnh nhân chờ tôi bằng ánh mắt lo lắng”, bác sĩ Hà nhớ lại hôm 21/4.
Bác sĩ Hà quyết định không đọc thẳng các con số cho người nhà bệnh nhân. Thay vào đó, anh mời cả gia đình vào một căn phòng riêng và bắt đầu giải thích từng phần, “đúng nhưng không đột ngột”. Hai tháng sau, bệnh nhân vẫn đang chiến đấu với di chứng. Nhưng gia đình, nhờ được chuẩn bị tâm lý từ những ngày đầu, vẫn đứng vững bên cạnh bệnh nhân và êkíp điều trị.
“Cuộc chiến khó khăn nhất không chỉ nằm ở phác đồ điều trị, mà là giây phút đối diện với nỗi đau của người thân bệnh nhân”, chuyên gia chia sẻ.
Trong y học, kỹ năng thông báo tin xấu cho bệnh nhân và gia đình, được gọi là “breaking bad news”, từ lâu đã được xem là một năng lực lâm sàng riêng biệt, không kém phần quan trọng so với chẩn đoán hay phẫu thuật. Giáo sư Stewart Dunn, chuyên gia Y học Tâm lý tại Trường Y Sydney, Bệnh viện Royal North Shore, ước tính một bác sĩ chuyên khoa ung thư sẽ thông báo khoảng 20.000 tin xấu trong suốt sự nghiệp. Hành động đó có thể đẩy nhịp tim người thông báo lên tới 168 lần mỗi phút, hơn gấp đôi mức bình thường.
Tại Việt Nam, áp lực đó diễn ra thầm lặng hơn, và phần lớn bác sĩ phải tự tìm cách ứng phó. Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, một nghịch lý phổ biến trong thực hành lâm sàng là bác sĩ có xu hướng thổi phồng rủi ro để bảo vệ bản thân trước khiếu kiện.
Câu nói quen thuộc kiểu “ca này chỉ còn 1% hy vọng, nhưng nếu gia đình quyết tâm chúng tôi vẫn làm” được sử dụng như một lá chắn pháp lý. Nếu bệnh nhân tử vong, bác sĩ đã cảnh báo trước. Nếu bệnh nhân sống, bác sĩ thành “bàn tay vàng”. Song, hệ quả là nhiều gia đình khi nghe tỷ lệ thành công chỉ 1 đến 10% đã chọn đưa người thân về nhà. Cơ hội điều trị mất đi không phải vì bệnh, mà vì cách truyền đạt.
Để thoát khỏi vòng luẩn quẩn đó, bác sĩ Hiếu dựa vào dữ liệu thực tế từ hệ thống bệnh án điện tử mà bệnh viện triển khai gần 5 năm nay. Thay vì trích dẫn số liệu y văn, ông nói thẳng từ kết quả của chính mình: “Trong 5 năm qua, tôi đã bít dù ống động mạch cho 200 ca và chỉ có một ca gặp biến chứng rơi dụng cụ. Tỷ lệ biến chứng của tôi là 0,5%”. Cách nói đó vừa chính xác, vừa cụ thể, vừa tạo được niềm tin thực sự.
Trên thế giới, các trung tâm y tế lớn chuẩn hóa quy trình này qua mô hình SPIKES, gồm 6 bước là tạo không gian riêng tư, tìm hiểu mức độ hiểu biết của gia đình, hỏi xem họ muốn biết bao nhiêu, cung cấp thông tin chia nhỏ theo từng phần, phản hồi cảm xúc và cuối cùng cùng lập kế hoạch hành động. Mô hình này được thiết kế để giảm sốc, không phải để che giấu sự thật.
Bác sĩ Hà áp dụng tinh thần đó theo cách riêng. Trước mỗi ca nặng, anh dành thời gian đọc kỹ hồ sơ bệnh nhân, không chỉ về mặt y khoa mà cả gia cảnh, tính cách, hoàn cảnh sống. Với người trẻ, nguy cơ tàn phế là một cú sốc tâm lý đặc biệt nặng nề, cần được tiếp cận khác với bệnh nhân lớn tuổi. Anh chủ động tập hợp toàn bộ người thân vào một buổi giải thích duy nhất, thay vì thông báo lẻ tẻ gây nhiễu thông tin.
“Thông tin đưa ra phải chính xác tuyệt đối về chuyên môn, nhưng cách truyền đạt phải thật sự nhẹ nhàng, từ tốn”, bác sĩ nói.
Sự chuẩn bị tâm lý đó có thể tạo ra khác biệt rõ rệt ngay cả khi kết cục tồi tệ nhất xảy ra. Một bệnh nhân nam 30 tuổi nhập viện sau cơn đau đầu đột ngột, nhanh chóng rơi vào hôn mê do vỡ túi phình mạch. Từ lúc nhập viện đến khi tử vong chỉ vỏn vẹn ba tiếng. Trong suốt khoảng thời gian đó, êkíp liên tục trấn an người vợ và giải thích từng diễn biến. Khi chồng mất, người phụ nữ không kích động, không la hét. Chị bám vào tay bác sĩ, xin được vào ICU nhìn mặt chồng lần cuối.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, tiếp cận theo hướng ngôn ngữ. Anh hạn chế tối đa các từ có thể gây sốc trực tiếp như “ung thư”, “di căn”, “tiên lượng xấu”, thay vào đó chia thông tin theo từng nấc cảm xúc, tùy khả năng tiếp nhận của từng người. Anh cũng luôn dẫn chứng các trường hợp phục hồi có thực để giữ cho hy vọng không tắt hoàn toàn.
“Tin xấu không đơn giản là một lời nói. Đó là lời cam kết đồng hành”, anh nói.
Với bác sĩ Hà, người đang theo dõi nữ bệnh nhân 26 tuổi qua từng tuần điều trị, ranh giới giữa thông báo y khoa và đồng hành tâm lý ngày càng mờ đi. Anh hiểu rằng mình là điểm tựa cuối cùng mà gia đình bệnh nhân bám vào.
“Vai trò của người thầy thuốc không chỉ dừng lại ở tấm áo blouse trắng, mà còn là người soi đường, tiếp sức giúp cả bệnh nhân và gia đình bước qua những ngày giông bão nhất”, bác sĩ Hà tâm sự.
Theo báo SCMP ngày 12-5, cô bé tên Xiaoyan (tỉnh Quảng Đông, miền nam Trung Quốc) được chẩn đoán mắc bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) khi mới 3 tháng tuổi.
Bé hiện chỉ cao 140cm và nặng 25kg - chỉ bằng khoảng một nửa các bạn cùng lứa tuổi.
Cha của Xiaoyan là công nhân xây dựng, mẹ không có việc làm.
Suốt nhiều năm, gia đình chỉ có thể cho cô bé truyền máu định kỳ thay vì điều trị tiêu chuẩn.
Đến năm 2018, khi lá lách của Xiaoyan phình to và phải cắt bỏ, hoàn cảnh của cô bé mới được truyền thông chú ý và bắt đầu tiến hành việc điều trị phù hợp.
Các bác sĩ khi đó khuyên gia đình tìm người phù hợp từ ngân hàng tế bào gốc hoặc sinh thêm con để sử dụng máu cuống rốn.
Máu cuống rốn là nguồn tế bào gốc tạo máu quan trọng, được thu thập từ dây rốn và nhau thai sau khi sinh em bé.
Đây được xem là phương pháp điều trị hiệu quả cho các bệnh về máu ở người thân cùng huyết thống, cũng như các bệnh trong tương lai mà trẻ có thể mắc phải.
Tại Trung Quốc, ngày càng nhiều phụ huynh cân nhắc lưu trữ hoặc hiến tặng máu cuống rốn của con như một "phương thuốc dự phòng sống còn".
Hiện Trung Quốc có 7 ngân hàng máu cuống rốn chính thức.
Theo số liệu công bố tháng 11-2025, gần 2,5 triệu đơn vị máu cuống rốn đã được lưu trữ tại các ngân hàng này, trong đó 45.000 đơn vị đã được sử dụng để điều trị.
Chi phí lưu trữ máu cuống rốn khoảng 20.000 nhân dân tệ (khoảng 3.000 USD) cho 20 năm bảo quản.
Với một số gia đình thì số tiền này là gánh nặng tài chính nên thường chọn ghép cuống rốn của những người hiến tặng miễn phí thay vì lưu trữ.
Trong trường hợp của Xiaoyan, cô bé từng có một em trai 1 tuổi nhưng ba mẹ không lưu trữ máu cuống rốn của em.
Gia đình Xiaoyan rơi vào cảnh khó khăn khi người cha - lao động chính trong nhà - bị tai nạn lao động, còn ông bà của cô bé đều mắc bệnh mạn tính.
Xiaoyan thậm chí từng nhắn cho mẹ rằng em không muốn ghép tế bào gốc vì "gia đình mình không có nhiều tiền".
Do không đủ khả năng chi trả cho việc nhận tế bào máu từ người hiến không cùng huyết thống - vốn tốn kém hơn nhiều so với sử dụng máu cuống rốn từ anh chị em ruột, nên ba mẹ Xiaoyan quyết định sinh thêm con.
Năm 2021, em trai út của Xiaoyan chào đời. Máu của em bé tương thích một nửa với chị gái và theo bác sĩ, như vậy là đủ điều kiện ghép.
Sau đó, Xiaoyan phải trải qua các liệu pháp loại bỏ lượng sắt dư thừa trong cơ thể để chuẩn bị cho ca ghép.
Đến năm 2025, cơ thể cô bé đủ điều kiện để phẫu thuật. Sau khi nhận được hỗ trợ tài chính từ các nhà hảo tâm, Xiaoyan được tiến hành phẫu thuật miễn phí vào tháng 4-2026.
Các bác sĩ cho biết cô bé đang hồi phục tốt và chức năng tạo máu đang dần được tái tạo.
Dù tại nhiều quốc gia vẫn tồn tại tranh cãi đạo đức về việc sinh thêm con để điều trị cho anh chị em mắc bệnh, phương pháp này được chấp nhận rộng rãi ở Trung Quốc.
Báo chí Trung Quốc cũng từng đăng tải nhiều trường hợp tương tự.
Năm 2016, một cặp vợ chồng ở tỉnh Quảng Đông được cho là đã sinh ba con trai để cứu con gái mắc bệnh tan máu bẩm sinh.
Tuy nhiên, báo SCMP dẫn lời các chuyên gia cho biết máu cuống rốn từ anh chị em mới sinh không bảo đảm chắc chắn việc ghép thành công.
Máu của đứa trẻ có thể không tương thích với anh chị em mắc bệnh, hoặc nếu cha mẹ mang vấn đề di truyền, đứa trẻ sinh sau cũng có nguy cơ mắc bệnh bẩm sinh.
Sau cuộc xô xát tại nhà, ông H.V.V (45 tuổi, trú tại Yên Phong, Bắc Ninh) vào cấp cứu tại Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, Bệnh viện Đại học Y dược, cơ sở Linh Đàm (Hà Nội) trong tình trạng vết thương hở, khuyết toàn bộ phần mềm môi trên.
Theo hồ sơ bệnh án, trong lúc xô xát, ông V. đã bị người em họ tấn công. Người này đã dùng răng cắn mất một mảnh môi lớn của nạn nhân. Do xảy ra trong lúc hoảng loạn, mảnh môi rời đã không thể tìm thấy để nối lại.
Trao đổi về ca bệnh, tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Đình Minh, Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, cho biết: "Bệnh nhân V. vào viện trong tình trạng khuyết môi đỏ rộng khoảng 3 cm, kèm khuyết một phần môi trắng kích thước khoảng 3 x 1 cm. Đây là tổn thương phức tạp do mất nhiều phần môi đỏ, biến dạng môi và ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng khép miệng, phát âm, ăn nhai và thẩm mỹ khuôn mặt nếu không được tái tạo phù hợp".
Các bác sĩ đã quyết định sử dụng kỹ thuật tạo hình bằng vạt Abbe. Vạt được thiết kế từ môi đối diện nhằm tái tạo phần môi đỏ và phục hồi liên tục cơ vòng môi. Sau phẫu thuật (hôm 5.5), hiện môi được tái lập tương đối cân đối, đảm bảo chức năng và cải thiện rõ rệt thẩm mỹ khuôn mặt.
Đây là kỹ thuật có là khả năng tái tạo gần như đầy đủ các thành phần giải phẫu của môi, bao gồm môi đỏ, môi trắng, niêm mạc và đặc biệt là cơ vòng môi. Đây chính là điểm khác biệt lớn so với ghép da hay các phương pháp che phủ đơn thuần. Nhờ có sự phục hồi cơ vòng môi, bệnh nhân không chỉ cải thiện hình thể môi mà còn bảo tồn được chức năng khép miệng, phát âm và ăn uống.
Đồng thời, do sử dụng mô từ môi đối diện nên màu sắc, độ dày và độ mềm mại của môi sau tái tạo thường đạt kết quả thẩm mỹ tự nhiên hơn.
Tuy nhiên, bệnh nhân sẽ phải trải qua một hành trình điều trị kiên trì, vì phẫu thuật tạo hình vạt Abbe là phẫu thuật hai thì. Sau khi chuyển vạt, cuống vạt vẫn cần được giữ nối với môi cho đến khi hình thành tuần hoàn nuôi mới tại vùng nhận.
Bệnh nhân phải chờ khoảng 2 - 3 tuần để vạt môi đã sống tốt, sau đó bác sĩ mới tiến hành cắt cuống vạt và chỉnh sửa chi tiết để môi cân đối, hài hòa.
Trong thời gian chờ đợi vạt môi sống, bệnh nhân phải đối mặt với nhiều hạn chế sinh hoạt, vì hai môi bị khâu dính nên bệnh nhân gần như không thể há miệng. Những ngày đầu, bệnh nhân được nuôi ăn qua sonde (ống thông). Sau đó mới có thể chuyển sang ăn thìa hoặc bơm thức ăn lỏng qua kẽ răng.
Chia sẻ về điều trị các vết thương do bị cắn, bác sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn, Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, nhấn mạnh: vết thương do người cắn là một dạng tổn thương rất đặc biệt và "bẩn" tương đương với vết thương do súc vật cắn, có nguy cơ nhiễm trùng rất cao.
Vì vậy, khi gặp phải trường hợp này, quy trình sơ cứu cần tuân thủ các bước nghiêm ngặt, trước hết, cần rửa sạch vết thương và cầm máu tại chỗ.
Để hở vết thương, tuyệt đối không được khâu kín hay băng bó quá chặt ngay từ đầu. Việc bịt kín vết thương sẽ tạo môi trường yếm khí, khiến vi khuẩn phát triển mạnh và dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng.
Nếu bị chó, mèo cắn, ưu tiên hàng đầu là tiêm phòng dại. Với vết thương do người cắn, việc làm sạch kỹ lưỡng và để hở vết thương thường là yêu cầu tiên quyết và quan trọng nhất. Bệnh nhân nên cân nhắc việc tiêm phòng uốn ván hoặc kiểm tra các bệnh truyền nhiễm qua đường máu nếu vết cắn sâu và đối tượng cắn có nguy cơ cao.
Ngày 26.5, lãnh đạo Chi cục An toàn thực phẩm Cà Mau cho biết đã có báo cáo liên quan vụ nghi ngộ độc rượu xảy ra tại phường Lý Văn Lâm, tỉnh Cà Mau.
Theo thông tin từ Bệnh viện đa khoa Cà Mau, từ ngày 23 - 25.5, bệnh viện tiếp nhận 3 trường hợp nghi ngộ độc methanol sau cuộc nhậu tại nhà ông C.T.P (57 tuổi, ngụ phường Lý Văn Lâm, Cà Mau).
Cụ thể, ông C.T.P nhập viện lúc 19 giờ ngày 23.5 với các triệu chứng đau ngực, vã mồ hôi, chóng mặt, đau đầu, đau thượng vị. Hiện bệnh nhân vẫn hôn mê, thở máy, lọc máu và điều trị tại Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc.
Trường hợp thứ 2 là ông N.M.H (45 tuổi, ngụ phường Bạc Liêu) nhập viện lúc 22 giờ ngày 24.5 trong tình trạng chóng mặt, lơ mơ, nhìn mờ. Đến khoảng 0 giờ ngày 25.5, bệnh nhân được chuyển đến Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, Bệnh viện đa khoa Cà Mau để tiếp tục điều trị. Tuy nhiên, đến 6 giờ cùng ngày, bệnh nhân chuyển biến nặng, được gia đình đưa về và tử vong sau đó khoảng 1 giờ.
Trường hợp còn lại là ông C.T.N (57 tuổi, ngụ phường Bạc Liêu), nhập viện lúc 7 giờ 30 ngày 25.5 với biểu hiện mệt nhiều, đau đầu, khó thở, đau vùng thượng vị. Hiện bệnh nhân đã tỉnh, tiếp xúc tốt, vẫn tiếp tục điều trị.
Theo người nhà ông C.T.P, trước đó, vào khoảng 9 giờ ngày 22.5, ông P. tổ chức tiệc rượu tại nhà có 5 người cùng tham gia. Các món ăn trong bữa nhậu gồm cá chốt kho, lươn xào sả ớt, hạt sen luộc… Riêng rượu đế được mua tại khu vực gần nhà.
Cuộc nhậu kéo dài đến khoảng 20 giờ cùng ngày. Sau đó, 3 người lần lượt xuất hiện các triệu chứng nghi ngộ độc và được đưa đi cấp cứu.
Qua triệu chứng lâm sàng và yếu tố dịch tễ, ngành chức năng bước đầu xác định các trường hợp cấp cứu nói trên nghi ngờ bị ngộ độc rượu chứa methanol.
Hiện cơ quan chức năng đang truy xuất nguồn gốc rượu, lấy mẫu kiểm nghiệm và rà soát những người từng sử dụng cùng nguồn rượu để theo dõi sức khỏe.
Ngành y tế Cà Mau cũng khuyến cáo người dân không sử dụng rượu không nhãn mác, không rõ nguồn gốc để tránh nguy cơ ngộ độc rượu ảnh hưởng sức khỏe và tính mạng.
