“Tiên lượng của bệnh nhân nguy kịch trong khi ngoài cửa phòng có mẹ và anh trai bệnh nhân chờ tôi bằng ánh mắt lo lắng”, bác sĩ Hà nhớ lại hôm 21/4.
Bác sĩ Hà quyết định không đọc thẳng các con số cho người nhà bệnh nhân. Thay vào đó, anh mời cả gia đình vào một căn phòng riêng và bắt đầu giải thích từng phần, “đúng nhưng không đột ngột”. Hai tháng sau, bệnh nhân vẫn đang chiến đấu với di chứng. Nhưng gia đình, nhờ được chuẩn bị tâm lý từ những ngày đầu, vẫn đứng vững bên cạnh bệnh nhân và êkíp điều trị.
“Cuộc chiến khó khăn nhất không chỉ nằm ở phác đồ điều trị, mà là giây phút đối diện với nỗi đau của người thân bệnh nhân”, chuyên gia chia sẻ.
Trong y học, kỹ năng thông báo tin xấu cho bệnh nhân và gia đình, được gọi là “breaking bad news”, từ lâu đã được xem là một năng lực lâm sàng riêng biệt, không kém phần quan trọng so với chẩn đoán hay phẫu thuật. Giáo sư Stewart Dunn, chuyên gia Y học Tâm lý tại Trường Y Sydney, Bệnh viện Royal North Shore, ước tính một bác sĩ chuyên khoa ung thư sẽ thông báo khoảng 20.000 tin xấu trong suốt sự nghiệp. Hành động đó có thể đẩy nhịp tim người thông báo lên tới 168 lần mỗi phút, hơn gấp đôi mức bình thường.
Tại Việt Nam, áp lực đó diễn ra thầm lặng hơn, và phần lớn bác sĩ phải tự tìm cách ứng phó. Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, một nghịch lý phổ biến trong thực hành lâm sàng là bác sĩ có xu hướng thổi phồng rủi ro để bảo vệ bản thân trước khiếu kiện.
Câu nói quen thuộc kiểu “ca này chỉ còn 1% hy vọng, nhưng nếu gia đình quyết tâm chúng tôi vẫn làm” được sử dụng như một lá chắn pháp lý. Nếu bệnh nhân tử vong, bác sĩ đã cảnh báo trước. Nếu bệnh nhân sống, bác sĩ thành “bàn tay vàng”. Song, hệ quả là nhiều gia đình khi nghe tỷ lệ thành công chỉ 1 đến 10% đã chọn đưa người thân về nhà. Cơ hội điều trị mất đi không phải vì bệnh, mà vì cách truyền đạt.
Để thoát khỏi vòng luẩn quẩn đó, bác sĩ Hiếu dựa vào dữ liệu thực tế từ hệ thống bệnh án điện tử mà bệnh viện triển khai gần 5 năm nay. Thay vì trích dẫn số liệu y văn, ông nói thẳng từ kết quả của chính mình: “Trong 5 năm qua, tôi đã bít dù ống động mạch cho 200 ca và chỉ có một ca gặp biến chứng rơi dụng cụ. Tỷ lệ biến chứng của tôi là 0,5%”. Cách nói đó vừa chính xác, vừa cụ thể, vừa tạo được niềm tin thực sự.
Trên thế giới, các trung tâm y tế lớn chuẩn hóa quy trình này qua mô hình SPIKES, gồm 6 bước là tạo không gian riêng tư, tìm hiểu mức độ hiểu biết của gia đình, hỏi xem họ muốn biết bao nhiêu, cung cấp thông tin chia nhỏ theo từng phần, phản hồi cảm xúc và cuối cùng cùng lập kế hoạch hành động. Mô hình này được thiết kế để giảm sốc, không phải để che giấu sự thật.
Bác sĩ Hà áp dụng tinh thần đó theo cách riêng. Trước mỗi ca nặng, anh dành thời gian đọc kỹ hồ sơ bệnh nhân, không chỉ về mặt y khoa mà cả gia cảnh, tính cách, hoàn cảnh sống. Với người trẻ, nguy cơ tàn phế là một cú sốc tâm lý đặc biệt nặng nề, cần được tiếp cận khác với bệnh nhân lớn tuổi. Anh chủ động tập hợp toàn bộ người thân vào một buổi giải thích duy nhất, thay vì thông báo lẻ tẻ gây nhiễu thông tin.
“Thông tin đưa ra phải chính xác tuyệt đối về chuyên môn, nhưng cách truyền đạt phải thật sự nhẹ nhàng, từ tốn”, bác sĩ nói.
Sự chuẩn bị tâm lý đó có thể tạo ra khác biệt rõ rệt ngay cả khi kết cục tồi tệ nhất xảy ra. Một bệnh nhân nam 30 tuổi nhập viện sau cơn đau đầu đột ngột, nhanh chóng rơi vào hôn mê do vỡ túi phình mạch. Từ lúc nhập viện đến khi tử vong chỉ vỏn vẹn ba tiếng. Trong suốt khoảng thời gian đó, êkíp liên tục trấn an người vợ và giải thích từng diễn biến. Khi chồng mất, người phụ nữ không kích động, không la hét. Chị bám vào tay bác sĩ, xin được vào ICU nhìn mặt chồng lần cuối.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, tiếp cận theo hướng ngôn ngữ. Anh hạn chế tối đa các từ có thể gây sốc trực tiếp như “ung thư”, “di căn”, “tiên lượng xấu”, thay vào đó chia thông tin theo từng nấc cảm xúc, tùy khả năng tiếp nhận của từng người. Anh cũng luôn dẫn chứng các trường hợp phục hồi có thực để giữ cho hy vọng không tắt hoàn toàn.
“Tin xấu không đơn giản là một lời nói. Đó là lời cam kết đồng hành”, anh nói.
Với bác sĩ Hà, người đang theo dõi nữ bệnh nhân 26 tuổi qua từng tuần điều trị, ranh giới giữa thông báo y khoa và đồng hành tâm lý ngày càng mờ đi. Anh hiểu rằng mình là điểm tựa cuối cùng mà gia đình bệnh nhân bám vào.
“Vai trò của người thầy thuốc không chỉ dừng lại ở tấm áo blouse trắng, mà còn là người soi đường, tiếp sức giúp cả bệnh nhân và gia đình bước qua những ngày giông bão nhất”, bác sĩ Hà tâm sự.
Cảnh sát Bắc Kinh vừa triệt phá một đường dây lừa đảo y tế quy mô lớn, bắt giữ hơn 30 nghi phạm với cáo buộc chiếm đoạt hơn 10 triệu nhân dân tệ (khoảng 39,5 tỷ đồng) của hơn 100 người cao tuổi, SCMP đưa tin.
Cơ quan chức năng công bố thông tin vụ án ngày 19/6, vạch trần thủ đoạn lén pha xì dầu vào dung dịch súc ruột để tạo "độc tố giả", khủng bố tinh thần nhằm ép các nạn nhân mua những liệu trình điều trị đắt đỏ.
Hành vi gian lận này bị phát giác khi người nhà của bà Lý, một nạn nhân ngoài 60 tuổi sống tại Bắc Kinh, phát hiện bà đã chi tới 700.000 nhân dân tệ (khoảng 2,5 tỷ đồng) cho một trung tâm chăm sóc sức khỏe.
Ban đầu, nạn nhân chỉ đến cơ sở này để sử dụng phiếu massage chân ưu đãi trị giá 38 nhân dân tệ (138.000 đồng). Tại đây, các nhân viên chủ động tiếp cận, chăm sóc ân cần và ghi nhớ ngày sinh nhật của bà để tạo lòng tin. Khi đã lấy được tình cảm, nhóm này đưa bà Lý vào bẫy "khám bệnh miễn phí" cùng các chuyên gia giả mạo.
Những chuyên gia rởm này liên tục hù dọa bà Lý mắc bệnh hiểm nghèo, tích tụ nhiều độc tố để ép bà mua các liệu trình súc rửa đường ruột giá hàng chục nghìn nhân dân tệ mỗi buổi. Nhóm lừa đảo sử dụng xì dầu pha vào nước thụt tháo để tạo ra chất lỏng màu nâu đen sau khi súc ruột, khiến nạn nhân tin rằng cơ thể đang đào thải độc tố. Khi bà Lý cạn kiệt tài chính, nhân viên trung tâm thậm chí ép bà cầm cố vòng vàng kèm lời đe dọa giữ tiền cũng vô ích nếu không chữa khỏi bệnh.
Cảnh sát xác định đây là băng nhóm tội phạm có tổ chức, vận hành hệ thống hơn 20 trung tâm chăm sóc sức khỏe giả mạo khắp các quận ở Bắc Kinh, đạt doanh thu bất thường hơn 30 triệu nhân dân tệ (109 tỷ đồng). Nạn nhân chịu thiệt hại nặng nhất trong đường dây này đã bị chiếm đoạt hơn 2 triệu nhân dân tệ (7,3 tỷ đồng). Nhóm tội phạm thường nhắm vào những người cao tuổi có điều kiện kinh tế nhưng sống neo đơn hoặc thiếu thốn tình cảm gia đình.
Vụ án xảy ra trong bối cảnh Trung Quốc đối mặt với tình trạng già hóa dân số nhanh chóng. Số liệu tính đến cuối năm 2025 cho thấy quốc gia này có khoảng 323 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 23% dân số, trong đó 60% sống cô độc do không có con hoặc con cái sống xa nhà. Sự cô đơn và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhóm người cao tuổi này đang trở thành kẽ hở cho các băng nhóm lừa đảo khai thác.
Nhà chức trách phát đi cảnh báo khẩn cấp, khuyến cáo người dân cảnh giác trước các bẫy trải nghiệm miễn phí, vật lý trị liệu giá rẻ, và tuyệt đối không tin các quảng cáo trị dứt điểm bệnh mãn tính hay súc ruột thải độc. Cơ quan an ninh cũng kêu gọi con cái chủ động quan tâm đến đời sống tinh thần, giám sát các khoản chi tiêu lớn bất thường của cha mẹ để kịp thời ngăn chặn các kịch bản lừa đảo tương tự.
Các chuyên gia cảnh báo viêm não Nhật Bản vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu ở trẻ em với tỉ lệ tử vong và di chứng cao.
Cụ thể, CDC Hà Nội thông tin trên địa bàn vừa ghi nhận bệnh nhi 13 tuổi ở xã Hưng Đạo, Hà Nội (huyện Quốc Oai trước đây) mắc viêm não Nhật Bản. Cộng dồn năm 2026, Hà Nội ghi nhận 1 trường hợp, chưa ghi nhận ca tử vong, số ca mắc tăng so với cùng kỳ năm 2025 (0/0).
Qua khai thác bệnh sử, bệnh nhi được phát hiện mắc bệnh khoảng một tuần trước và hiện vẫn đang được điều trị tích cực. Đáng chú ý, dù đã hoàn thành 3 mũi vắc xin cơ bản, trẻ chưa được tiêm mũi nhắc lại theo khuyến cáo.
Các bác sĩ cho hay viêm não Nhật Bản, căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút viêm não Nhật Bản gây ra và lây truyền sang người thông qua muỗi. Bệnh thường xuất hiện vào mùa hè, thời điểm muỗi phát triển mạnh, trong đó trẻ em là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.
Điều khiến viêm não Nhật Bản trở thành nỗi lo của ngành y tế là bệnh thường khởi phát với các dấu hiệu khá giống cảm cúm hoặc sốt vi rút thông thường như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn, mệt mỏi.
Tuy nhiên chỉ sau một thời gian ngắn, vi rút có thể tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và suy đa cơ quan.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đa số người nhiễm vi rút không có triệu chứng, nhưng cứ khoảng 250 ca nhiễm thì có một ca tiến triển nặng.
Khi vi rút tấn công hệ thần kinh trung ương, bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây viêm não cấp, suy hô hấp hoặc tổn thương não không hồi phục.
Tỉ lệ tử vong có thể lên tới 30%, trong khi gần một nửa số bệnh nhân sống sót phải chịu di chứng thần kinh kéo dài như động kinh, rối loạn vận động, suy giảm trí nhớ hoặc mất khả năng lao động.
Tại Việt Nam, trước khi có vắc xin, mỗi năm ghi nhận hàng nghìn ca mắc. Nhờ tiêm chủng mở rộng, số ca đã giảm mạnh, nhưng vẫn xuất hiện rải rác ở những người chưa tiêm đủ liều hoặc bỏ mũi nhắc.
Theo khuyến cáo, trẻ cần tiêm 3 mũi cơ bản và tiêm nhắc lại mỗi 3 - 4 năm đến 15 tuổi để duy trì miễn dịch. Tuy nhiên nhiều phụ huynh thường chỉ nhớ mũi cơ bản mà quên mũi nhắc, khiến khả năng bảo vệ suy giảm theo thời gian. Các chuyên gia nhấn mạnh, đây là "khoảng trống miễn dịch" khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh dù từng tiêm vắc xin.
Theo bác sĩ Nguyễn Tuấn Hải, chuyên gia trong lĩnh vực y tế dự phòng, hiện biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa viêm não Nhật Bản vẫn là tăng tỉ lệ bao phủ vắc xin phòng bệnh.
Việc tiêm chủng đầy đủ giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại vi rút, từ đó ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh hoặc giảm đáng kể khả năng diễn tiến nặng và tử vong.
Bên cạnh tiêm chủng đầy đủ, người dân cần phòng muỗi đốt bằng cách ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, đặc biệt trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9.
Ổi là loại trái cây nhiệt đới, vị ngọt, giòn dễ ăn, mang lại nhiều lợi ích sức khỏe. Không chỉ hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường miễn dịch, ổi còn tốt cho đường huyết và mỡ máu - hai yếu tố quan trọng liên quan đến bệnh tim mạch, tiểu đường.
Hỗ trợ ổn định đường huyết
Ăn ổi thường xuyên có thể giúp ổn định đường huyết lúc đói. Hiệu quả này chủ yếu nhờ hàm lượng chất xơ dồi dào, giúp làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu.
Nhờ vậy, ổi góp phần hạn chế các đợt tăng đường huyết đột ngột sau ăn, hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin theo thời gian. Ổi có chỉ số đường huyết tương đối thấp, nên ít gây biến động đường huyết so với nhiều loại trái cây ngọt khác. Đây là lựa chọn có lợi cho người tiền đái tháo đường hoặc mắc tiểu đường type 2.
Cải thiện cholesterol và mỡ máu
Không chỉ tác động đến đường huyết, ổi còn góp phần cải thiện lipid máu. Chất xơ hòa tan trong ổi đóng vai trò liên kết và loại bỏ bớt chất béo dư thừa khỏi cơ thể. Đồng thời, các chất chống oxy hóa giúp giảm viêm, stress oxy hóa - yếu tố góp phần gây rối loạn mỡ máu.
Ở một số người, ăn ổi có thể giúp tăng nhẹ HDL (cholesterol tốt), từ đó cải thiện cân bằng lipid và giảm nguy cơ xơ vữa động mạch.
Có lợi với sức khỏe tim mạch
Ổi chứa kali - khoáng chất quan trọng giúp điều hòa huyết áp. Khi kết hợp với chế độ ăn giàu chất xơ, tiêu thụ ổi thường xuyên có thể giảm cả chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương.
Vitamin C và các hợp chất thực vật trong ổi giúp bảo vệ thành mạch, giảm tổn thương do gốc tự do đồng thời cải thiện chức năng mạch máu. Những yếu tố này góp phần giảm nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim về lâu dài.
Tốt cho chuyển hóa
Lợi ích của ổi đến từ thành phần dinh dưỡng đa dạng và cân bằng. Trước hết, hàm lượng chất xơ cao giúp làm chậm quá trình hấp thu đường trong ruột, đồng thời hỗ trợ giảm cholesterol trong máu. Các chất chống oxy hóa như flavonoid và vitamin C có tác dụng giảm viêm, stress oxy hóa - những yếu tố liên quan đến rối loạn chuyển hóa.
Cách ăn ổi để đạt hiệu quả tối ưu
Các nghiên cứu cho thấy lợi ích rõ rệt hơn khi ăn khoảng một quả ổi cỡ vừa mỗi ngày. Thời điểm phù hợp có thể là giữa buổi sáng, buổi chiều hoặc trước bữa ăn để hỗ trợ kiểm soát cảm giác thèm ăn và ổn định đường huyết.
Ổi có thể được ăn trực tiếp, thêm vào salad hoặc xay sinh tố tùy khẩu vị. Để tăng hiệu quả dinh dưỡng, có thể kết hợp ổi với nguồn đạm hoặc chất béo lành mạnh như sữa chua hoặc các loại hạt. Quan trọng hơn, việc duy trì thói quen ăn đều đặn mỗi ngày mang lại lợi ích rõ ràng hơn so với việc chỉ sử dụng ngắt quãng.
Với những người có bệnh thận, cần chú ý đến lượng kali trong khẩu phần vì ổi là nguồn cung cấp kali đáng kể.
