Giữa tháng 4, khoảng 20 người trẻ ngồi trong phòng họp ở Thượng Hải để tham gia tọa đàm về các ý tưởng khởi nghiệp. Sự kiện do Karen Dai, người sáng lập nền tảng hỗ trợ khởi nghiệp SoloNest, tổ chức.
Mô hình khởi nghiệp “công ty một người” từng thịnh hành ở Thung lũng Silicon, nay lan rộng tại Trung Quốc. Làn sóng này được thúc đẩy khi chính quyền các thành phố cam kết tài trợ hàng triệu USD để tự chủ công nghệ. “Công ty một người là sản phẩm của kỷ nguyên AI”, Dai nói.
Theo bà, việc tự điều hành doanh nghiệp trước đây rất khó khăn, nhưng khả năng hỗ trợ của AI hiện nay đã hạ thấp rào cản.
Nhiều năm qua, mạng xã hội Trung Quốc liên tục tranh luận về “lời nguyền tuổi 35”, thuật ngữ ám chỉ việc nhân viên của các công ty công nghệ bị đào thải khi bước vào độ tuổi này. “Ở tuổi 35, dường như có một ranh giới vô hình. Công ty sẽ đánh giá lại xem ai phù hợp hơn để ở lại”, Dai cho biết.
Để tránh rủi ro, nhiều người chọn cách làm chủ. Wang Tianyi, 26 tuổi, cựu quản lý sản phẩm của một công ty Internet, hiện kiếm 5.800 USD mỗi tháng nhờ làm video quảng cáo bằng AI. “Nhờ công nghệ, các công ty một người có lợi thế lớn về hiệu suất”, Wang nói.
Wei Xin, 34 tuổi, ở Thượng Hải sớm nhận ra công việc đánh giá tài liệu tại một công ty tư vấn nước ngoài sẽ bị AI thay thế. Cô học cách dùng Google Gemini, tự tạo phiên bản kỹ thuật số và chuyển sang làm sáng tạo nội dung. “Nếu không tiếp cận và sử dụng AI, tôi sẽ sớm bị đào thải”, Wei, người từng du học tại Mỹ cho biết.
Chính quyền các địa phương tại Trung Quốc đang hỗ trợ mô hình kinh doanh này, thường gọi là OPC (One-person company).
Tháng 11/2025, thành phố Tô Châu cam kết đào tạo hơn 10.000 nhân tài OPC vào năm 2028 và rót khoảng 100 triệu USD vào các lĩnh vực robot, chăm sóc sức khỏe. Tháng trước, thành phố Thành Đô cũng thông báo trợ cấp khoảng 2.800 USD cho sinh viên tốt nghiệp thành lập công ty một người sử dụng AI.
Ông Kyle Chan, nghiên cứu viên Viện Brookings, đánh giá các biện pháp này là chất xúc tác giúp doanh nghiệp nhỏ cất cánh. Theo ông, tài trợ cho OPC là giải pháp chi phí thấp nhằm giải quyết tình trạng thất nghiệp, khi 1/6 lao động trẻ Trung Quốc (16 đến 24 tuổi) đang thất nghiệp.
Chủ tịch Alibaba.com Kuo Zhang cho biết khoảng 30-40% khách hàng của nền tảng thương mại điện tử này hiện là “doanh nhân độc lập”. Hãng vừa ra mắt Accio Work, một trợ lý AI thiết kế riêng cho các doanh nghiệp nhỏ. Công cụ có 10 triệu người dùng hàng tháng này giúp quản lý dịch vụ khách hàng, tuân thủ thuế, tiếp thị và hậu cần.
Tuy nhiên, bài toán khó nhất của các doanh nghiệp mới vẫn là làm thế nào để bán được sản phẩm và tạo lợi nhuận. Dai nhận định giới trẻ đang đầu tư vào các kế hoạch dự phòng. Họ tự hỏi liệu có thể dùng AI để làm chủ cuộc sống và theo đuổi đam mê thay vì chật vật xin việc tại các tập đoàn.
Thêm vào đó, bức tranh khởi nghiệp không phải lúc nào cũng mang màu hồng. Theo dữ liệu từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), khoảng 70% các nhà sáng lập độc lập thất bại trong hai năm đầu tiên, cao gần gấp đôi so với các dự án có nhóm đồng sáng lập (40%). Sự kiệt quệ tâm lý khi phải tự đưa ra mọi quyết định, cùng với việc khó gọi vốn từ các quỹ đầu tư là những rào cản lớn nhất khiến nhiều ‘công ty một người’ sớm sụp đổ.
Theo dữ liệu mới nhất cập nhật năm 2026 từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) và LendingTree, trung bình có khoảng 20% – 22% doanh nghiệp nhỏ và công ty siêu nhỏ thất bại ngay trong năm đầu tiên. Tỷ lệ này tăng lên xấp xỉ 50% sau 5 năm và 65,3% sau 10 năm. Riêng với mô hình startup công nghệ nói chung, tỷ lệ thất bại thực tế luôn neo ở mức 90%.
Việc gì mà chỉ cần "đi dạo mỗi ngày" lại có thể mang về mức thu nhập lên tới 150 triệu/tháng. nghe thì như chuyện cổ tích, nhưng sự thật phía sau mới là điều khiến nhiều người bất ngờ.
Điển hình, anh Coby Goodhart 28 tuổi là kỹ sư máy tính. Năm 2023, anh chuyển đến New York, Mỹ. Vốn là người yêu chó, anh nhận thêm công việc dắt chó dạo quanh khu vực mình sinh sống ngoài giờ hành chính.
Điều đáng nói năm 2025, Coby thành lập công ty dắt chó đi dạo mang tên Goodhart Dog Co. Anh điều hành doanh nghiệp này trong khi vẫn giữ công việc toàn thời gian trước đây với tư cách một kỹ sư.
Coby thường tranh thủ dắt chó cho khách vào buổi sáng sớm, trong giờ nghỉ trưa, các buổi tối và cả cuối tuần. Anh cũng tuyển dụng và đào tạo một nhân viên để dắt chó hộ mình vào giờ hành chính.
Điều thú vị không cần văn phòng sang trọng hay dự án triệu đô, một chàng kỹ sư máy tính lại đang kiếm bộn tiền chỉ nhờ dắt chó đi dạo cho giới nhà giàu ở New York.
Nhưng điều không ngờ là "việc cho vui" ấy lại dần trở thành một nguồn thu nhập nghiêm túc. Một công việc phụ cho vui lại đang mang về cho anh thu nhập lên tới khoảng 6.000 USD mỗi tháng (hơn150 triệu đồng), thậm chí còn mở ra cả một doanh nghiệp riêng.
Đến năm 2025, Coby quyết định thành lập công ty dịch vụ dắt chó mang tên Goodhart Dog Co. Điều thú vị là anh vẫn duy trì công việc kỹ sư toàn thời gian, trong khi điều hành doanh nghiệp nhỏ của riêng mình.
Lịch làm việc của anh gần như không có khoảng trống sáng sớm dắt chó, trưa tranh thủ chạy giữa giờ nghỉ, tối lại tiếp tục, cuối tuần thì kín lịch gặp khách và huấn luyện thú cưng.
Anh thậm chí còn thuê và đào tạo thêm nhân viên để hỗ trợ dắt chó trong giờ hành chính.
Mỗi ngày, công ty của Coby phục vụ khoảng 10-20 chú chó. Để mở rộng khách hàng, anh tận dụng mọi cách từ việc giới thiệu truyền miệng giữa các chủ nuôi, cho đến phát tờ rơi và danh thiếp tại các khu chung cư cao cấp.
Để có thu nhập cao mục tiêu của anh khá rõ ràng nhắm đến nhóm khách hàng cao cấp thay vì phục vụ đại trà.
Hiện tại, công việc tay trái này giúp Coby kiếm khoảng 6.000 USD mỗi tháng (khoảng hơn 150 triệu đồng). Tuy nhiên, với anh, giá trị lớn hơn nằm ở thời gian được ở cạnh những chú chó.
Anh cho biết việc chơi và chăm sóc thú cưng giúp bản thân thư giãn, giảm áp lực, đồng thời tạo sự gắn kết với "khách hàng bốn chân".
Khó khăn lớn nhất của công việc lại đến từ yếu tố rất đơn giản: thời tiết. Dù nắng gắt, mưa hay tuyết rơi, chó vẫn cần được đưa ra ngoài.
Có những buổi sáng mùa đông lạnh buốt ở New York, việc phải dậy sớm và đi bộ ngoài trời khiến anh gần như "run cầm cập".
Ở một thành phố bận rộn như New York, nơi nhiều người không có thời gian chăm sóc thú cưng, dịch vụ dắt chó và chăm sóc hộ ngày càng phát triển mạnh.
Công ty của Coby thậm chí được cho là đạt doanh thu hơn 100.000 USD (khoảng 2,64 tỷ đồng) trong năm vừa qua, cho thấy nhu cầu không hề nhỏ từ nhóm khách hàng cao cấp.
Với kinh nghiệm của một huấn luyện viên yoga, Thanh Huyền đã mở lớp yoga trực tuyến miễn phí dành cho bệnh nhân đang điều trị ung thư. Chị gọi ấy là lớp học của những "chiến binh K".
Chừng 5 năm trước trong một lần khám sức khỏe định kỳ, Huyền bất ngờ nhận chẩn đoán có khối u ác tính tuyến giáp. Đó là cú sốc không dễ chấp nhận với một huấn luyện viên yoga như chị. Cuộc sống như đảo lộn khi cô gái trẻ buộc phải gác lại công việc, bắt đầu hành trình điều trị mà Huyền nhớ rằng mọi thứ như suy sụp vì không biết phải làm gì tiếp theo.
Những ngày đầu trong bệnh viện là chuỗi ngày hụt hẫng và hoang mang. Song khi thấy nhiều bệnh nhân khác cũng đang chiến đấu với bệnh tật, Huyền dần ổn định tâm lý hơn và bắt đầu thay đổi suy nghĩ. Cô duy trì thói quen tập yoga để cải thiện thể chất, giữ tinh thần lạc quan.
Hình ảnh cô gái trẻ đều đặn trải thảm tập yoga mỗi ngày nhanh chóng thu hút sự chú ý tại bệnh viện. Có người tò mò hỏi thăm, người xin tập cùng. Những buổi tập nhỏ dần hình thành ngay tại phòng bệnh.
Thanh Huyền nhận ra nhiều bệnh nhân khi xuất viện vẫn cần môi trường vận động nhưng không phải ai cũng có điều kiện đến các trung tâm thể thao, nhất là người ở xa hay sức khỏe yếu.
"Tôi nghĩ mình có thể mở lớp yoga miễn phí chừng ba tháng cũng đủ để mọi người nắm kiến thức và kỹ thuật cơ bản. Còn sau đó họ có thể tự tập tại nhà hoặc chọn khóa học phù hợp với lịch trình cá nhân", Huyền bộc bạch.
Thêm bạn bè động viên, Huyền chia sẻ thông tin lớp học trên các hội nhóm hỗ trợ bệnh nhân ung thư rồi nhờ bác sĩ giới thiệu thêm. Nhưng chính việc miễn phí lại khiến không ít người e dè, thậm chí còn bị nghi lừa đảo và nhắn hỏi thẳng: "Có thật là miễn phí không?". Nhiều người nhắn tin hỏi nhưng khi Huyền gửi link lớp học lại không tham gia.
Nhưng cũng còn nhiều bệnh nhân tin và tham gia tập luyện mà khóa đầu tiên hoàn thành với nhu cầu của người bệnh đông hơn Huyền dự tính. Từ lớp ban đầu chỉ dành cho bệnh nhân ung thư tuyến giáp, dự án dần mở rộng cho bệnh nhân đang điều trị nhiều căn bệnh khác miễn họ có nhu cầu muốn tập yoga.
Việc mở rộng người học đi kèm áp lực chuyên môn, không thể chỉ một giáo án cố định mà mỗi buổi tập đều phải nghiên cứu kỹ bởi tùy giai đoạn điều trị khác nhau cần giáo án linh hoạt cho người tham gia. Huyền quan sát màn hình từng buổi học trực tuyến, chỉ cần thấy học viên có dấu hiệu mệt mỏi hay đau đớn sẽ điều chỉnh bài tập hoặc dừng lại ngay.
Làm sao mọi người thấy vui khỏe chứ không phải cố tập hết sức là điều Huyền tâm niệm. Huyền nói nhiều cô chú chỉ cần duy trì 15 phút vận động mỗi ngày đã là nỗ lực rất lớn. Thoáng cái mà lớp yoga của Huyền đã qua ba năm, trở thành điểm hẹn quen thuộc của nhiều bệnh nhân ung thư nhiều tỉnh thành cả nước.
Mỗi khóa học chừng 15-20 học viên. Niềm vui là dự án dần lan tỏa, thu hút thêm một vài huấn luyện viên yoga khác tình nguyện tham gia, tiếp thêm nguồn lực để duy trì lớp học lâu dài. Bà Hồ Thị Vân Anh bị ung thư vú kể biết đến dự án trong thời gian truyền hóa chất.
"Tình cờ thấy thông tin lớp yoga của cô Huyền trên Facebook, tôi quyết định tham gia và theo lớp hơn nửa năm nay. Nhờ vậy giúp tôi ăn ngon miệng hơn, tinh thần cũng trở nên thoải mái", bà Anh bày tỏ.
Một bệnh nhân ung thư khác, bà Vũ Thị Thu nói tham gia vì học trực tuyến khá tiện lợi, có thể chủ động sắp xếp thời gian mà không phải di chuyển.
"Thời gian đầu có hơi quá sức nhưng nhờ sự hướng dẫn tận tình của các huấn luyện viên nên tôi dần theo kịp. Không chỉ sức khỏe mà tinh thần của tôi cũng cải thiện đáng kể, giúp tôi có thêm động lực trên hành trình chữa bệnh", bà Thu nói.
Charlotte sống ở Thâm Quyến (tỉnh Quảng Đông), làm việc ở Hong Kong nên thường đi lại giữa hai nơi bằng xe buýt. Từ khi biết đến dịch vụ giao thông công cộng kiểu mới, cô thích trải nghiệm các tuyến xe chủ đề ẩm thực và âm nhạc. "Chúng nhắc tôi rằng đi xe buýt không phải lúc nào cũng là hành trình mệt mỏi, nó có thể mang lại cảm giác như một cuộc phiêu lưu nhỏ", cô nói.
He, 24 tuổi, nói đi xe buýt giải trí là cách khám phá thành phố thư giãn hơn việc chạy vội giữa các điểm check-in.
Những năm gần đây, mô hình "city bus" phát triển mạnh ở miền nam Trung Quốc. Xu hướng này làm mới phong trào "city walk" bằng cách biến xe buýt thành không gian di động để hát karaoke, xem phim và ăn uống. Tại Quảng Đông, nhiều người trẻ lựa chọn các tuyến xe buýt theo chủ đề để trải nghiệm.
Đa số thành phố ở Trung Quốc đại lục cấm ăn uống trên phương tiện công cộng. Tuy nhiên, hành khách trên tuyến xe buýt hai tầng "Yuetao Bus" tại Quảng Châu được thưởng thức dim sum. Chuyến đi kéo dài 90 phút, xuất phát từ Bảo tàng Nghệ thuật Quảng Đông và Tháp Quảng Châu. Giá vé từ 99 đến 128 tệ (khoảng 14-19 USD) mỗi người. Hành khách đặt vé qua ứng dụng trên mạng xã hội.
Dịch vụ này ra mắt năm 2022, do Tập đoàn Xe buýt Quảng Châu và một quán trà kiểu Hong Kong triển khai. Xe trang trí theo kiến trúc cổ Quảng Đông. Khách được phục vụ 8 món dim sum.
"Điều quan trọng không chỉ là đồ ăn mà còn là nhịp sống của thành phố. Chiếc xe buýt giúp tôi khám phá Quảng Châu", một du khách nói. Năm 2024, Thâm Quyến giới thiệu các tuyến xe buýt phục vụ bữa sáng. Hành khách đặt trước một ngày để nhận sữa đậu nành và món điểm tâm với giá 8 tệ (khoảng 1,15 USD).
Thành phố cũng triển khai xe buýt cho phép mang theo thú cưng vào cuối tuần. Giá vé là 20 tệ (khoảng 3 USD) cho mỗi hành khách hoặc mỗi thú cưng.
Tuyến "Dangdang bus" ở Quảng Châu cho phép hành khách xem phim, kịch Quảng Đông, ảo thuật hoặc hát karaoke. Chuyến đi kéo dài 75 phút với giá 40 tệ mỗi người.
Theo tờ Dongguan Daily, thành phố Đông Quan thậm chí còn triển khai xe buýt cắt tóc lưu động. Xe có ba ghế cắt tóc và bốn thợ. Dịch vụ này miễn phí cho người cao tuổi, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
Xe buýt cũng được sử dụng làm xe cưới. Một người viết trên mạng xã hội khoe đã thuê tuyến xe buýt số 520 trong một ngày với giá 1.314 tệ để đón dâu. Trong tiếng Trung, số 520 phát âm gần giống câu "Anh yêu em" còn số 1.314 khi đọc lên nghe giống "một đời một kiếp".
Trên mạng xã hội Trung Quốc, các nội dung về xe buýt giải trí thu hút hàng triệu lượt xem. Thực tế này cho thấy sức hút từ mô hình đa năng, biến hành trình di chuyển thành trải nghiệm có giá trị.
Thực tế này phản ánh áp lực đối với dịch vụ xe buýt truyền thống. Một báo cáo giao thông đô thị cho biết dịch vụ cho thuê xe đạp (bike-sharing) và taxi công nghệ làm giảm nhu cầu đi xe buýt. Số hành khách đi xe buýt và xe điện giảm hơn 2 tỷ lượt mỗi năm.
"Giới trẻ không từ bỏ xe buýt. Họ chỉ từ bỏ quan niệm rằng đi xe buýt đơn thuần là di chuyển từ điểm A đến điểm B. Khi biến việc đi lại thành một trải nghiệm, nó trở nên hấp dẫn hơn nhiều", một người dùng bình luận trên Weibo.
