Giữa tháng 4, khoảng 20 người trẻ ngồi trong phòng họp ở Thượng Hải để tham gia tọa đàm về các ý tưởng khởi nghiệp. Sự kiện do Karen Dai, người sáng lập nền tảng hỗ trợ khởi nghiệp SoloNest, tổ chức.
Mô hình khởi nghiệp “công ty một người” từng thịnh hành ở Thung lũng Silicon, nay lan rộng tại Trung Quốc. Làn sóng này được thúc đẩy khi chính quyền các thành phố cam kết tài trợ hàng triệu USD để tự chủ công nghệ. “Công ty một người là sản phẩm của kỷ nguyên AI”, Dai nói.
Theo bà, việc tự điều hành doanh nghiệp trước đây rất khó khăn, nhưng khả năng hỗ trợ của AI hiện nay đã hạ thấp rào cản.
Nhiều năm qua, mạng xã hội Trung Quốc liên tục tranh luận về “lời nguyền tuổi 35”, thuật ngữ ám chỉ việc nhân viên của các công ty công nghệ bị đào thải khi bước vào độ tuổi này. “Ở tuổi 35, dường như có một ranh giới vô hình. Công ty sẽ đánh giá lại xem ai phù hợp hơn để ở lại”, Dai cho biết.
Để tránh rủi ro, nhiều người chọn cách làm chủ. Wang Tianyi, 26 tuổi, cựu quản lý sản phẩm của một công ty Internet, hiện kiếm 5.800 USD mỗi tháng nhờ làm video quảng cáo bằng AI. “Nhờ công nghệ, các công ty một người có lợi thế lớn về hiệu suất”, Wang nói.
Wei Xin, 34 tuổi, ở Thượng Hải sớm nhận ra công việc đánh giá tài liệu tại một công ty tư vấn nước ngoài sẽ bị AI thay thế. Cô học cách dùng Google Gemini, tự tạo phiên bản kỹ thuật số và chuyển sang làm sáng tạo nội dung. “Nếu không tiếp cận và sử dụng AI, tôi sẽ sớm bị đào thải”, Wei, người từng du học tại Mỹ cho biết.
Chính quyền các địa phương tại Trung Quốc đang hỗ trợ mô hình kinh doanh này, thường gọi là OPC (One-person company).
Tháng 11/2025, thành phố Tô Châu cam kết đào tạo hơn 10.000 nhân tài OPC vào năm 2028 và rót khoảng 100 triệu USD vào các lĩnh vực robot, chăm sóc sức khỏe. Tháng trước, thành phố Thành Đô cũng thông báo trợ cấp khoảng 2.800 USD cho sinh viên tốt nghiệp thành lập công ty một người sử dụng AI.
Ông Kyle Chan, nghiên cứu viên Viện Brookings, đánh giá các biện pháp này là chất xúc tác giúp doanh nghiệp nhỏ cất cánh. Theo ông, tài trợ cho OPC là giải pháp chi phí thấp nhằm giải quyết tình trạng thất nghiệp, khi 1/6 lao động trẻ Trung Quốc (16 đến 24 tuổi) đang thất nghiệp.
Chủ tịch Alibaba.com Kuo Zhang cho biết khoảng 30-40% khách hàng của nền tảng thương mại điện tử này hiện là “doanh nhân độc lập”. Hãng vừa ra mắt Accio Work, một trợ lý AI thiết kế riêng cho các doanh nghiệp nhỏ. Công cụ có 10 triệu người dùng hàng tháng này giúp quản lý dịch vụ khách hàng, tuân thủ thuế, tiếp thị và hậu cần.
Tuy nhiên, bài toán khó nhất của các doanh nghiệp mới vẫn là làm thế nào để bán được sản phẩm và tạo lợi nhuận. Dai nhận định giới trẻ đang đầu tư vào các kế hoạch dự phòng. Họ tự hỏi liệu có thể dùng AI để làm chủ cuộc sống và theo đuổi đam mê thay vì chật vật xin việc tại các tập đoàn.
Thêm vào đó, bức tranh khởi nghiệp không phải lúc nào cũng mang màu hồng. Theo dữ liệu từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), khoảng 70% các nhà sáng lập độc lập thất bại trong hai năm đầu tiên, cao gần gấp đôi so với các dự án có nhóm đồng sáng lập (40%). Sự kiệt quệ tâm lý khi phải tự đưa ra mọi quyết định, cùng với việc khó gọi vốn từ các quỹ đầu tư là những rào cản lớn nhất khiến nhiều ‘công ty một người’ sớm sụp đổ.
Theo dữ liệu mới nhất cập nhật năm 2026 từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) và LendingTree, trung bình có khoảng 20% – 22% doanh nghiệp nhỏ và công ty siêu nhỏ thất bại ngay trong năm đầu tiên. Tỷ lệ này tăng lên xấp xỉ 50% sau 5 năm và 65,3% sau 10 năm. Riêng với mô hình startup công nghệ nói chung, tỷ lệ thất bại thực tế luôn neo ở mức 90%.
Mới đây, anh Lợi (sống tại xã Phúc Hòa, tỉnh Bắc Ninh) chia sẻ những hình ảnh về một cây vải cổ thụ cao lớn, tán lá sum suê, quả sai trĩu cành, thu hút nhiều lượt tương tác.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, anh Lợi cho biết, cây vải nằm trên địa bàn thôn Thái Hà, xã Phúc Hòa. Từ khi còn nhỏ, anh cùng bạn bè trong làng đã quen thuộc với hình ảnh cây vải sừng sững giữa khu đất của một hộ dân.
Cây cao khoảng 15m, tán xoè rộng ra xung quanh. Thân xù xì, lớn đến mức phải 3-4 người trưởng thành ôm mới xuể. Mỗi mùa quả chín, những chùm vải đỏ hồng sai lúc lỉu từ gốc đến ngọn.
"Năm nay, nhờ hình ảnh được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội và các phương tiện truyền thông, nhiều du khách đã tìm đến để tham quan, chụp ảnh", anh Lợi cho hay.
Hiện nay, chủ nhân của cây vải là gia đình anh Dương Đức Chung, sinh sống tại thôn Thái Hà.
Theo anh Chung, mảnh đất nơi cây vải tọa lạc từng thuộc sở hữu của một gia đình giàu có. Ông bà anh mua lại để lập nghiệp rồi truyền cho con cháu đời sau.
Thời điểm vải chín rộ, mỗi ngày, gia đình anh đón khoảng 200-300 lượt khách tới tham quan, chụp ảnh. Trong số đó, không ít người vượt quãng đường hàng trăm ki-lô-mét từ Đồng Tháp, Lâm Đồng...
"Nhìn những chùm vải sai trĩu quả xuất hiện trên mạng xã hội, nhiều người nghĩ đó là hình ảnh được làm bằng trí tuệ nhân tạo. Họ muốn đến tận nơi để tận mắt chứng kiến và lưu lại những khoảnh khắc đáng nhớ”, anh Chung chia sẻ.
Để cây vải hơn một thế kỷ duy trì sức sống bền bỉ, hàng năm gia đình phải dành nhiều thời gian chăm sóc. Công việc tỉa cành, phun thuốc trừ sâu mất vài ngày mới hoàn thành. Chủ nhân phải leo thang lên những tán cây cao cắt bỏ cành già, tạo độ thông thoáng, giúp cây ra hoa, kết trái đều.
"Để thu hoạch quả trên các cành cao nhất, chúng tôi phải thuê máy cẩu vươn cao khoảng 15-20m mới hái được. Quả vải thơm, ngon, ngọt nên được bán hết sau khi hái", anh cho biết.
Cây vải do một cô dâu của làng đem về trồng
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Bùi Văn Phong (Trưởng thôn Thái Hà), cho biết đến thời điểm hiện tại toàn bộ số quả trên cây vải đã được thu hoạch.
Cây vải có tuổi ước tính hơn 100 năm, thuộc giống u hồng. Trải qua nhiều thế hệ, cây vẫn sinh trưởng tốt, chưa từng mất mùa. Riêng năm nay, cây cho sản lượng khoảng 8 tạ quả.
Theo lời kể của các bậc cao niên, cây vải cổ thụ này gắn với câu chuyện của bà Lý Đông - một người phụ nữ quê Hải Dương (nay thuộc thành phố Hải Phòng) - về làm dâu tại thôn Thái Hà. Khi đó, bà thuê người gánh cây vải giống vượt quãng đường xa mang về trồng trên mảnh đất này.
"Trải qua hơn một thế kỷ, từ một cây giống nhỏ bé, cây vải đã vươn mình cao lớn, tán rộng sum suê, trở thành niềm tự hào của người dân địa phương”, vị trưởng thôn chia sẻ.
Những năm trước, gia chủ tự thu hoạch quả, còn thôn hỗ trợ kinh phí chăm sóc từ 2-3 triệu đồng mỗi năm để gìn giữ cây vải lâu đời.
"Năm nay, địa phương tổ chức đấu giá quyền thu hoạch và một doanh nghiệp ở Bắc Ninh đã trúng đấu giá. Vải trên cây này nổi tiếng ngọt, cùi dày nên được nhiều người ưa chuộng”, ông Phong cho biết.
Trên địa bàn thôn Thái Hà có khoảng 100 hộ trồng vải. Năm nay, do tác động của thời tiết nên sản lượng loại trái cây này của thôn giảm khoảng 60% so với năm ngoái.
Trung tâm Nghiên cứu Gia đình và Hôn nhân Quốc gia thuộc Đại học Bowling Green State thống kê cứ 4 vụ ly hôn thì có một xảy ra ở những người trên 50 tuổi. Phần lớn diễn ra sau 20 đến 29 năm chung sống, trùng thời điểm con cái trưởng thành. Hiện tượng này được gọi là "ly hôn xám" (grey divorce), thuật ngữ chỉ những cuộc hôn nhân tan vỡ ở giai đoạn muộn.
Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) gọi đây là "hội chứng tổ trống", trạng thái khủng hoảng tâm lý xuất hiện khi con cái ra ở riêng.
Số liệu cho thấy nhiều cặp dành hơn 70% thời gian trò chuyện mỗi ngày để nói về con. Khi nguồn giao tiếp này biến mất, thời lượng trò chuyện giảm mạnh, làm bộc lộ những rạn nứt âm thầm.
Tiến sĩ Tara Lally, nhà tâm lý học tại Trung tâm Hackensack Meridian Health ở bang New Jersey, cho biết nhiều người chỉ bắt đầu đối diện khoảng cách tình cảm khi không còn sống chung với con. "Khi việc nuôi dạy con kết thúc, nhiều người mới nhận ra sự thiếu kết nối trong hôn nhân", bà Lally nói.
Tiến sĩ Deborah Gilman, nhà tâm lý học tại bang Pennsylvania, cho biết hội chứng tổ trống không gây ra ly hôn mà chỉ phơi bày những mâu thuẫn tồn tại hàng chục năm. Lúc này, họ mới có thời gian nhìn lại những xung đột chưa được giải quyết.
Tiến sĩ Francine Toder, nhà tâm lý học lâm sàng tại Đại học California, nói nhiều người bắt đầu cảm thấy bản thân đang sống cùng một người xa lạ và tình yêu thời trẻ không phải lúc nào cũng tồn tại đến già.
Nghiên cứu năm 2022 cho thấy tỷ lệ ly hôn ở người trên 50 tuổi tại Mỹ tăng từ 8,7% năm 1990 lên 36% vào năm 2019.
Bà Tara Lally cho biết tuổi thọ cao hơn khiến con người cân nhắc lại cách sống. Họ ưu tiên sự thỏa mãn cá nhân, đồng thời chịu tác động từ các vấn đề sức khỏe hoặc việc nghỉ hưu. Trong khi đó, bà Francine Toder nói tuổi tác khiến con người quan tâm nhiều hơn tới sự độc lập, không muốn tiếp tục một cuộc hôn nhân thiếu cảm xúc.
Dù vậy, ly hôn sau tuổi 50 thường đi kèm nhiều hệ lụy. Phụ nữ dễ chịu tổn thất tài chính, trong khi đàn ông thường gặp khó khăn về tâm lý. Hai người phải đối mặt với việc giảm tiền tiết kiệm hưu trí, nguy cơ mất bảo hiểm y tế và việc phân chia tài sản phức tạp.
"50 tuổi không phải dấu chấm hết. Nhưng bạn cần phân biệt mình đang rời bỏ một cuộc hôn nhân đổ vỡ thật sự hay chỉ đang chạy trốn cảm giác không thoải mái", chuyên gia nói.
Để cứu vãn, các chuyên gia khuyên hai người nên nhìn lại mối quan hệ, xác định điều mình mong muốn và cởi mở về những khúc mắc trong lòng. Việc cùng đi du lịch, thử hoạt động mới có thể tạo cảm giác mới mẻ, giúp tăng kết nối.
"Đừng xem việc người bạn đời luôn ở bên là điều hiển nhiên. Nếu không chủ động duy trì kết nối, khoảng cách giữa hai người sẽ ngày càng lớn hơn", bà Lally nói.
NBC News đưa tin, Samantha Randazzo, 33 tuổi, đã chuyển dạ trong lúc đang diễn ra phiên luận tội liên quan cáo buộc ma túy tại tòa án khu vực Brooklyn, thành phố New York và đã sinh con "ngay trên ghế trong phòng xét xử mà không được chăm sóc y tế đầy đủ, cũng không có sự riêng tư hay phẩm giá", theo tuyên bố chung hôm 17/5 của Hiệp hội Hỗ trợ Pháp lý cùng nhiều tổ chức luật sư bào chữa công có thành viên chứng kiến sự việc này.
Wynton Sharpe, luật sư của Randazzo, chưa phản hồi về tuyên bố này. Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn riêng với tờ The New York Times, ông ca ngợi cảnh sát tòa án đã nhanh chóng giúp đỡ Randazzo khi cô vỡ ối. Ông mô tả tình huống này "vừa vui vừa buồn". Theo luật sư của Randazzo, cô đã sinh một bé trai.
Sở Cảnh sát New York cho biết Randazzo bị bắt vào tối thứ Năm (14/5), sau khi cảnh sát phát hiện hai người trên mái một khu nhà ở xã hội cùng tang vật nghi là chất cấm "để lộ rõ". Randazzo bị cáo buộc tàng trữ chất cấm và xâm nhập trái phép.
"Tại thời điểm bị bắt và khi tới đồn cảnh sát, cô Randazzo mặc quần áo rộng thùng thình đồng thời không thông báo với cảnh sát rằng mình mang thai hay gặp vấn đề sức khỏe nào và từ chối chăm sóc y tế", phía cảnh sát cho biết.
Sáng sớm thứ Sáu (ngày 15/5), vào khoảng 3h30, Randazzo mới thông báo với cảnh sát rằng cô đang mang thai và "đang vã thuốc", theo tuyên bố của cảnh sát. Cảnh sát cho biết họ đã đưa cô đến Bệnh viện Coney Island, nơi sau đó cô được xuất viện. Cô sinh con tại tòa án ngay trước nửa đêm, khoảng 4 giờ sau khi được xuất viện.
Sau khi sinh con, Randazzo được xe cứu thương đưa tới bệnh viện Brooklyn.
Hiệp hội Hỗ trợ Pháp lý, Hiệp hội Luật sư công Brooklyn và nhiều tổ chức khác đã lên tiếng chỉ trích những quyết định dẫn tới việc Randazzo sinh con ngay trong phòng xử án. Họ kêu gọi điều tra vụ việc và xem xét lại các quy trình quản lý việc giam giữ phụ nữ mang thai.
"Những gì xảy ra trong phiên tòa đó không chỉ đơn thuần là sự thất bại về thủ tục hay khâu chuẩn bị. Đó là một thất bại đạo đức nghiêm trọng và là sự phản ánh tàn khốc về sự tàn nhẫn vốn có trong hệ thống nhà tù của chúng ta", tuyên bố cho biết.
