Thận đóng vai trò như bộ máy lọc tinh vi, có nhiệm vụ chính là loại bỏ chất thải và dịch dư thừa ra khỏi cơ thể. Chính vì vậy, sức khỏe của thận được xem là nền tảng cốt lõi cho một cơ thể dẻo dai và trạng thái khỏe mạnh toàn diện. Không chỉ lọc máu, thận còn chịu trách nhiệm giữ cân bằng giữa nước, muối và các khoáng chất thiết yếu như natri, canxi, photpho… trong máu.
Dưới đây là 8 thói quen ban đêm được tiến sĩ Anupam Roy, Giám đốc chuyên khoa Thận và Ghép thận tại Bệnh viện Aakash Healthcare khuyên làm để bảo vệ “bộ lọc” quý giá này:
Phân bổ lượng nước uống hợp lý
Việc duy trì độ ẩm cho cơ thể không kết thúc khi ngày làm việc khép lại. Tuy nhiên, thay vì uống một lượng lớn nước ngay trước khi ngủ, bạn nên phân bổ đều lượng nước trong ngày và giảm dần vào buổi tối. Điều này giúp thận không bị quá tải vào ban đêm và tránh làm gián đoạn giấc ngủ.
Tránh uống quá nhiều nước sát giờ đi ngủ
Tiến sĩ Roy nhấn mạnh trên rằng dù giữ đủ nước cho cơ thể là tối quan trọng, việc uống quá nhiều chất lỏng (vượt quá khoảng 60-120 ml, tương đương 1/4 đến 1/2 cốc nước) sát giờ đi ngủ có thể gây phản tác dụng.
Thói quen này khiến bạn phải thức giấc giữa đêm để đi vệ sinh, làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ. Việc ngủ không đủ giấc hoặc chất lượng giấc ngủ kém không chỉ gây mệt mỏi mà còn tác động tiêu cực trực tiếp đến sức khỏe của thận. Thực tế, giấc ngủ đóng vai trò gián tiếp nhưng then chốt trong việc duy trì sự ổn định của toàn bộ hệ thống cơ thể.
Duy trì việc cấp nước đều đặn suốt cả ngày
Một đôi thận khỏe mạnh vào ban đêm thực chất là kết quả của thói quen uống nước khoa học từ ban ngày. Việc bổ sung nước đầy đủ và đều đặn trong suốt thời gian thức giúp cơ thể duy trì trạng thái cân bằng dịch vị (hydration status) tốt hơn khi đêm xuống.
Khi bạn đã cung cấp đủ nước cho cơ thể từ trước, bạn sẽ không rơi vào tình trạng quá khát vào buổi tối, từ đó tránh được việc uống dồn dập trước khi ngủ – một thói quen gây áp lực lớn cho hệ bài tiết.
Thận trọng với thực phẩm nhiều nước vào bữa tối
Tiến sĩ Roy lưu ý rằng các loại thực phẩm chứa hàm lượng nước cao (như dưa hấu, các loại súp, canh) cũng được tính vào tổng lượng chất lỏng nạp vào cơ thể.
Đặc biệt, đối với những người đang chạy thận nhân tạo hoặc mắc các bệnh lý yêu cầu hạn chế nghiêm ngặt lượng dịch, cần phải cực kỳ cẩn trọng khi tiêu thụ các loại thực phẩm này trước giờ đi ngủ. Việc dư thừa chất lỏng không chỉ gây áp lực cho thận mà còn có nguy cơ gây phù nề hoặc tăng huyết áp kịch phát trong đêm.
Cắt giảm caffeine và đồ uống có đường trước khi ngủ
Rất nhiều loại đồ uống giải khát hiện nay chứa hàm lượng lớn caffeine và đường. Caffeine vốn có đặc tính lợi tiểu, kích thích thận bài tiết nước tiểu nhiều hơn, gây mất ngủ và khiến thận phải làm việc “tăng ca” vào thời điểm đáng lẽ nó cần được nghỉ ngơi.
Trong khi đó, đồ uống nhiều đường không chỉ làm tăng nguy cơ béo phì mà còn ảnh hưởng đến lượng đường huyết, về lâu dài sẽ gây tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận. Thay thế các loại nước này bằng một vài ngụm nước lọc nhỏ sẽ là lựa chọn an toàn hơn cho hệ bài tiết.
Duy trì sự cân bằng điện giải
Tiến sĩ Roy cho biết, nước lọc tinh khiết là nguồn cấp ẩm quan trọng nhất. Tuy nhiên, việc duy trì sự cân bằng giữa nước và các chất điện giải trong cơ thể cũng có ý nghĩa sống còn không kém.
Đối với những người mắc bệnh mãn tính hoặc nhóm đối tượng có nguy cơ thiếu hụt điện giải, việc uống quá nhiều nước tinh khiết mà không kèm theo các khoáng chất cần thiết, hoặc ăn các loại thực phẩm nghèo dinh dưỡng, có thể dẫn đến tình trạng “loãng” nồng độ natri trong máu. Khi nồng độ natri hạ quá thấp, người bệnh có nguy cơ đối mặt với các biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng điều tiết của thận và hệ thần kinh.
Đối với bệnh nhân mắc bệnh thận mãn tính (CKD) hoặc người đang điều trị chạy thận nhân tạo, việc tuân thủ nghiêm ngặt định mức chất lỏng được bác sĩ chỉ định hàng ngày là điều bắt buộc.
Tiến sĩ Roy đưa ra cảnh báo đanh thép: Chỉ cần nạp thêm một lượng nhỏ chất lỏng trước khi đi ngủ (thậm chí chỉ khoảng 30 ml hoặc hơn) cũng có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng như: phù nề tay chân, khó thở kịch phát do thừa dịch, hoặc tạo áp lực quá tải cho cơ thể trước chu kỳ chạy thận tiếp theo. Với nhóm này, kỷ luật trong việc uống nước chính là bảo vệ tính mạng.
Quan sát màu sắc nước tiểu để điều chỉnh lượng nước
Tiến sĩ Roy chia sẻ một phương pháp đơn giản nhưng hiệu quả để tự kiểm tra trạng thái cơ thể: Hãy chú ý đến cảm giác khát, tần suất đi tiểu và đặc biệt là màu sắc nước tiểu.
“Khi nước tiểu có màu vàng nhạt, cơ thể bạn đang ở trạng thái đủ nước. Ngược lại, nếu nước tiểu chuyển sang màu vàng đậm, đó là tín hiệu báo động bạn cần bổ sung thêm chất lỏng ngay lập tức”, chuyên gia cho biết. Việc theo dõi này giúp bạn điều chỉnh lượng nước nạp vào một cách chủ động, tránh để thận phải làm việc trong tình trạng thiếu nước hoặc quá tải.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, suy giảm testosterone thường diễn tiến âm thầm. Vì các triệu chứng đến chậm, nhiều người thường nhầm lẫn với tình trạng thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài hoặc mặc định đó là quy luật tất yếu của tuổi tác.
Tuy nhiên, theo hướng dẫn từ Hiệp hội Nội tiết Mỹ (Endocrine Society) năm 2018, việc chẩn đoán suy giảm testosterone chỉ được xác lập khi hội đủ hai yếu tố: triệu chứng lâm sàng phù hợp và xét nghiệm nồng độ testosterone trong máu thấp (thực hiện vào buổi sáng).
Dưới đây là 5 dấu hiệu cảnh báo "ngọn lửa" nội tiết đang lụi dần mà phái mạnh cần đặc biệt lưu ý:
Giảm ham muốn
Đây là dấu hiệu phổ biến nhất nhưng lại khó tự nhận biết nhất. Không phải là sự "mất hẳn" nhu cầu, mà là cảm giác ít nghĩ đến chuyện chăn gối hơn, ít chủ động và sự hứng thú dần nhạt đi.
Một nghiên cứu công bố trên The New England Journal of Medicine trên hơn 3.000 nam giới cho thấy: giảm ham muốn cùng với rối loạn cương dương là những triệu chứng có mối liên hệ chặt chẽ nhất với nồng độ testosterone thấp.
Mất hiện tượng cương buổi sáng
Nhiều người có tâm lý chủ quan: "Miễn là khi lâm trận vẫn ổn là được". Thế nhưng, hiện tượng cương buổi sáng là "thước đo" cực kỳ quan trọng phản ánh hoạt động nội tiết và sức khỏe mạch máu của nam giới.
Khi những lần "chào cờ" thưa thớt dần, đó là tín hiệu cho thấy nồng độ hormone nam tính đang ở mức báo động.
Nhanh "đuối" sức, mất đi sự sung mãn
Dù vẫn duy trì nhịp sống bình thường, nhưng nếu bạn cảm thấy "không còn lửa" trong các hoạt động hàng ngày, tập luyện nhanh mệt hơn, làm việc thiếu hăng hái... thì đừng chỉ nghĩ do stress.
Mặc dù mệt mỏi và giảm năng lượng là các triệu chứng không đặc hiệu (dễ lẫn với bệnh mạn tính hoặc mất ngủ), nhưng theo các đánh giá hệ thống trên tạp chí CMAJ, đây vẫn là một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh suy giảm nội tiết tố nếu đi kèm các biểu hiện sinh lý khác.
Bụng to hơn, cơ bắp kém săn chắc
Nếu bạn nhận thấy vòng eo tăng lên dù chế độ ăn không thay đổi, hoặc cơ bắp lỏng lẻo dần dù vẫn tập luyện, đó có thể là do thiếu hụt testosterone.
Nghiên cứu từ dự án EMAS cho thấy nam giới suy giảm testosterone có nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa rất cao. Cụ thể, nhóm này thường có vòng eo lớn hơn trung bình gần 2 cm và mật độ xương thấp hơn, sức khỏe tổng thể kém hơn rõ rệt. Hormone này đóng vai trò then chốt trong việc duy trì khối cơ và phân phối chất béo trong cơ thể.
Thay đổi tâm trạng thất thường
Dễ cáu gắt, chán nản, thiếu động lực hoặc khó tập trung là những biểu hiện tâm lý thường gặp. Tuy nhiên, các bác sĩ nhấn mạnh rằng triệu chứng tâm trạng chỉ thực sự có ý nghĩa chẩn đoán cao khi nó xuất hiện cùng lúc với các dấu hiệu về tình dục và thể chất kể trên.
Bác sĩ Duy khuyến cáo đừng tự ý đoán bệnh hay tự ý bổ sung các loại thực phẩm chức năng, hormone truyền miệng khi thấy các dấu hiệu trên.
Cách đúng đắn nhất là đến các cơ sở chuyên khoa nam học để được thăm khám. Nếu tình trạng suy giảm diễn ra kéo dài, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu vào buổi sáng (thời điểm testosterone cao nhất trong ngày) để có kết quả chính xác nhất.
Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng cách sẽ giúp phái mạnh lấy lại phong độ, bảo vệ sức khỏe nền tảng và duy trì chất lượng cuộc sống gia đình.
Cần tây chứa hơn 90% là nước, nên khi ép thành nước uống có thể giúp bổ sung dịch cho cơ thể. Việc cung cấp đủ nước giúp làm mềm phân và hỗ trợ nhu động ruột, từ đó giảm nguy cơ táo bón, theo Cleveland Clinic (Mỹ).
Bác sĩ Michael F. Picco, chuyên khoa tiêu hóa tại Bệnh viện Mayo Clinic (Mỹ), cho biết việc duy trì đủ nước là yếu tố quan trọng giúp đại tràng hoạt động hiệu quả.
Nước ép cần tây vẫn giữ lại một phần hợp chất chống oxy hóa như flavonoid. Các nghiên cứu cho thấy những hoạt chất này có thể góp phần làm dịu tình trạng viêm trong đường ruột.
Bác sĩ Anju Sood, chuyên gia dinh dưỡng tại Ấn Độ, cho biết các hợp chất tự nhiên trong cần tây có thể hỗ trợ bảo vệ niêm mạc ruột nếu dùng ở mức hợp lý, theo The Times of India (Ấn Độ).
Điểm hạn chế lớn nhất của nước ép cần tây là lượng chất xơ bị giảm đáng kể so với khi ăn nguyên rau. Chất xơ đóng vai trò thiết yếu trong việc nuôi dưỡng lợi khuẩn và duy trì nhu động đại tràng.
Bác sĩ Rupali Datta, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng Ấn Độ, nhấn mạnh việc chỉ uống nước ép mà thiếu chất xơ có thể làm giảm lợi ích đối với hệ tiêu hóa, theo PharmEasy (Ấn Độ).
Nhiều người có xu hướng uống nước ép cần tây mỗi ngày với lượng lớn. Tuy nhiên, bác sĩ Manoj K. Ahuja, bác sĩ nội khoa tại hệ thống Bệnh viện Fortis (Ấn Độ), cảnh báo việc tiêu thụ quá nhiều loại nước ép này có thể gây đầy bụng, rối loạn tiêu hóa, đặc biệt ở người có đường ruột nhạy cảm.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị:
Nước ép cần tây có thể hỗ trợ đại tràng nhờ bổ sung nước và cung cấp chất chống oxy hóa. Tuy vậy, các chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh đây không phải “thần dược”; tốt nhất vẫn nên dùng điều độ và ưu tiên ăn nguyên rau để tối ưu lợi ích cho hệ tiêu hóa.
Theo định hướng của đề án, mục tiêu cốt lõi là giúp người dân được tiếp cận ít nhất một lần khám sức khỏe hoặc khám sàng lọc phù hợp mỗi năm, trên cơ sở tuổi, yếu tố nguy cơ và đặc điểm từng nhóm đối tượng.
Với quy mô dân số khoảng 15 triệu người, TP.HCM có mạng lưới y tế rộng, gồm hệ thống bệnh viện trung ương, bệnh viện thành phố, bệnh viện ngoài công lập, trạm y tế, phòng khám tư nhân và mạng lưới cấp cứu ngoại viện.
Đây là nền tảng quan trọng để tổ chức chương trình khám sức khỏe và khám sàng lọc trên quy mô lớn. Tuy nhiên theo đánh giá của ngành y tế, các hoạt động hiện nay vẫn còn phân tán, thiếu đồng bộ, dữ liệu chưa liên thông đầy đủ và chưa có cơ chế tài chính ổn định để duy trì lâu dài.
Một số chương trình đã có kết quả tích cực. Cụ thể, trong giai đoạn 2016 - 2020, hơn 267.000 trẻ sơ sinh trên địa bàn đã được sàng lọc, qua đó phát hiện hơn 1.600 trường hợp mắc bệnh bẩm sinh để can thiệp sớm. Chương trình quản lý dữ liệu sức khỏe học sinh cũng đã ghi nhận hơn 2,33 triệu hồ sơ, đạt trên 90% tổng số học sinh.
Dù vậy vẫn còn nhiều "khoảng trống" trong hệ thống chăm sóc sức khỏe định kỳ. Nhóm trẻ từ 24 tháng đến dưới 18 tuổi không đi học gần như chưa được quản lý sức khỏe định kỳ một cách hệ thống.
Với sinh viên, việc khám sức khỏe định kỳ còn mang tính hình thức ở nhiều nơi. Ở nhóm người lao động, nhất là lao động phi chính thức, khả năng tiếp cận dịch vụ còn hạn chế.
Trong khi đó, với người cao tuổi, chương trình khám đã được triển khai nhưng tỉ lệ tham gia chưa ổn định; kết quả cho thấy mô hình bệnh tật không lây nhiễm khá rõ, với tỉ lệ tăng huyết áp và đái tháo đường ở mức cao.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, PGS Nguyễn Anh Dũng, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết theo dự thảo đề án, TP.HCM sẽ không tổ chức theo cách toàn bộ người dân cùng thực hiện một gói khám giống nhau. Thay vào đó, chương trình được thiết kế theo các lớp dịch vụ khác nhau, gồm khám sức khỏe định kỳ cơ bản, khám sàng lọc nguy cơ và sàng lọc bệnh theo dân số mục tiêu.
Ở lớp đầu tiên, thành phố xây dựng các gói khám sức khỏe cơ bản theo nhóm tuổi và đối tượng.
Trẻ sơ sinh được sàng lọc sớm để phát hiện một số bệnh bẩm sinh. Trẻ nhỏ dưới 24 tháng tuổi được theo dõi tăng trưởng, phát triển và tiêm chủng theo các mốc tuổi.
Trẻ em và học sinh được khám định kỳ, kết hợp đánh giá thể lực, thị lực, răng miệng và một số vấn đề sức khỏe học đường.
Với người trưởng thành, thành phố dự kiến tổ chức các gói phù hợp cho các nhóm như người lao động, sinh viên, phụ nữ mang thai, người chuẩn bị kết hôn và các nhóm dân cư chưa có dữ liệu khám hợp lệ.
Người cao tuổi là nhóm ưu tiên với các nội dung tập trung vào bệnh mạn tính không lây, đánh giá chức năng và theo dõi nguy cơ sức khỏe lâu dài.
Ở lớp thứ hai, thành phố tổ chức các gói khám sàng lọc nguy cơ đối với một số bệnh và tình trạng sức khỏe phổ biến.
Ở lớp thứ ba, một số chương trình tầm soát sẽ được triển khai theo dân số mục tiêu và theo lộ trình, như ung thư cổ tử cung, ung thư đại trực tràng, viêm gan vi rút, lao ở nhóm nguy cơ và từng bước mở rộng thêm một số nội dung khác khi đủ điều kiện chuyên môn và nguồn lực.
Nguyên tắc của chương trình là không làm dàn trải, mà phải có dân số đích, có tuyến chẩn đoán xác định, có theo dõi sau sàng lọc và có dữ liệu quản lý xuyên suốt.
Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là chương trình không đặt mục tiêu buộc toàn bộ người dân phải làm lại từ đầu một gói khám mới trong mỗi năm.
Song song đó, TP.HCM định hướng triển khai khám phi địa giới hành chính. Nghĩa là người dân có thể tiếp cận dịch vụ tại cơ sở y tế thuận tiện trong mạng lưới đủ điều kiện, thay vì bị bó buộc theo nơi cư trú.
