Tại cơ sở chế biến của thương hiệu Pun coffee ở km 27 Hồ Chí Minh Tây, xã Hướng Phùng, tỉnh Quảng Trị, chúng tôi được vợ chồng anh Phan Hồng Phong giới thiệu và tự tay pha cà phê nổi tiếng của vùng đất Khe Sanh. “Các anh chị hãy uống và cảm nhận. Đây là loại cà phê đặc sản ngon nhất Việt Nam được trồng ở độ cao kiêu hãnh 600m đấy ạ”, anh Phong nói.
Anh Phong là thế hệ thứ ba làm cà phê ở Hướng Phùng, sau người Pháp và những người dân đi kinh tế mới. Anh sinh ra, lớn lên ở “thủ phủ” cà phê Hướng Phùng, chứng kiến hết thăng trầm sướng khổ của người làm cà phê Khe Sanh.
Đầu thế kỷ 20, người Pháp đã đến Khe Sanh, thấy được thế mạnh của đất này với cây cà phê, họ đã xây dựng đồn điền để trồng cà phê. Từ đó, Khe Sanh đã được thế giới biết đến với những sản phẩm cà phê nổi tiếng.
Trải qua thời gian, Hướng Hóa bây giờ trở thành một trong những vùng trồng cà-phê lớn nhất miền trung. Từ nương rẫy, cây cà phê ra hoa, tạo quả, cho thu hoạch, trải qua kỹ thuật chế biến, cà phê trở thành sản phẩm thương mại có giá trị lớn.
Rồi không ngờ, một giai đoạn dài tiếp theo thương hiệu cà phê arabica Khe Sanh hầu như vắng bóng trên thị trường bởi nhiều yếu tố khác nhau. Thời gian này, anh Phong ấp ủ kế hoạch tìm lại chỗ đứng cho thương hiệu cà phê Khe Sanh.
Năm 2019, anh Phan Hồng Phong cùng vợ là chị Lương Ngọc Trâm quyết tâm xây dựng lại chất lượng cà phê arabica Khe Sanh với thương hiệu mới Pun Coffee trên tâm thế làm cà phê sạch, chất lượng cao để khách hàng thay đổi thói quen sử dụng cà phê.
Quyết định táo bạo của vợ chồng anh lúc bấy giờ khiến mọi người ngỡ ngàng, thậm chí nói “hơi điên”, song vợ chồng anh muốn tiếp nối sự nghiệp mà ba chồng đã đeo đuổi mấy chục năm qua.
Ngày xưa, bố ruột anh Phong là một trong những người đi tiên phong phát triển cây cà phê Arabica ở Hướng Phùng. Ông làm theo cách truyền thống, mua xô quả xanh chín nên chất lượng hạt không cao. Đến khi vợ chồng anh về chỉ tập trung mua cà phê chín đỏ 100% về chế biến.
Khi đang hăng say làm cà-phê và mùa vụ thu hoạch đầu tiên vừa kết thúc thì bất ngờ đại dịch Covid-19 bùng phát, mọi thứ đều gặp khó khăn vì bị phong tỏa không thể xuất khẩu, ngành cà phê ảnh hưởng nặng nề nhất khi hệ thống các quán phải đóng cửa, anh chị tưởng chừng phải bỏ cuộc giữa đường. Cũng chính thời điểm đó, anh cùng vợ ngồi tính toán lại con đường phát triển bền vững.
“Tụi mình có cây cà phê nào đâu, chỉ thu mua rồi chế biến thôi”, chị Trâm cười nói. Song, thay vì chỉ tham gia công đoạn cuối như bao năm vẫn làm, cả hai đều xác định giờ phải liên kết sản xuất thành chuỗi để đảm bảo từ khâu đầu vào đến đầu ra sản phẩm. Bởi, sản phẩm cà phê ngon bắt nguồn từ thổ nhưỡng, phương pháp canh tác, hái lượm và chế biến.
Anh Phong có thế mạnh về kỹ thuật rang xay và trồng trọt nên xây dựng một quy trình về vùng sản xuất nguyên liệu. Các vườn trồng liên kết phải thực hiện theo tiêu chuẩn loại bỏ hoá chất trong quá trình canh tác.
Chị Trâm tâm sự, ở đây bà con đều là người dân tộc Vân Kiều, canh tác cà phê độc canh theo thói quen lạm dụng hoá chất đã mấy chục năm. Sau một thời gian, đất đai không chỉ bạc màu, cây yếu, nhiều sâu bệnh mà môi trường cũng bị ảnh hưởng. Thế nên, vợ chồng chị phải đi gõ cửa từng nhà, thuyết phục cho được bà con thay đổi tập quán trồng truyền thống sang phương thức canh tác thuận tự nhiên.
“Bà con sợ rủi ro nên còn chần chừ, song Pun Coffee cam kết giá thu mua G+5, tức giá thị trường cộng thêm 5.000 đồng/kg cà phê tươi thì bà con gật đầu đồng ý làm theo”, chị nói.
Trong liên kết sản xuất, bà con là người được hưởng lợi đầu tiên. Theo thời gian, mọi người nhận thức tốt hơn nên hành trình của vợ chồng chị cũng nhẹ nhàng hơn. Cứ thế, từ vài hộ, giờ đã vài chục hộ liên kết. Vùng nguyên liệu cà phê cũng đã mở rộng ngày càng nhiều.
Đến khi quả chín được thu hoạch thì kỹ thuật chế biến vô cùng quan trọng. Vì đây là dòng cà phê đặc sản, khi chế biến phải làm sao đẩy được các hương thơm tự thân đặc trưng của cà phê arabica Khe Sanh lên cao nhất, tạo dấu ấn riêng không lẫn vào đâu được để từ đó định vị được bộ hương vị của cà phê Khe Sanh, Quảng Trị.
Điều đặc biệt là chuỗi giá trị các công việc tác động mà vợ chồng anh Phong đã làm được. Đó là xây dựng các chiến lược khác nhau tác động vào đời sống kinh tế, xã hội cho nhóm nông hộ liên kết, nhất là nông hộ yếu thế đồng bào thiểu số Vân Kiều.
Trong hành trình phát triển, vợ chồng anh Phong luôn nỗ lực để hoạt động, hỗ trợ thiết thực cho nhóm nông hộ như cung cấp cây giống cà-phê chất lượng cao để người dân thực hiện tái canh thay mới cây cà phê, hỗ trợ cây che bóng, cây lâm nghiệp để cùng triển khai dự án mang rừng về vườn cà phê, xây dựng các vùng cà phê trở thành các vùng nguyên liệu đặc sản, qua đó tạo việc làm thường xuyên cho người lao động tại chỗ; giúp đào tạo con em người dân tộc thiểu số học nghề, định hướng khởi nghiệp. Những hỗ trợ này dù đang còn nhỏ nhưng rất ý nghĩa.
Ông Phạm Huy Văn, Chủ tịch UBND xã Hướng Phùng cho biết, trong tổng số gần 3.400 ha cà phê đang cho thu hoạch của toàn tỉnh Quảng Trị, xã Hướng Phùng chiếm gần 62% diện tích. Nhờ những doanh nghiệp như Pun Cafe, những năm gần đây, đồng bào Bru Vân Kiều ở Hướng Phùng đã chú trọng hơn đến kỹ thuật canh tác, liên kết sản xuất và hướng tới mô hình trồng cà phê hữu cơ.
Một trong những điểm thay đổi rõ rệt là bà con đã bỏ dần thói quen thu hoạch theo kiểu “tuốt cả cây”. Đồng bào đã ý thức hơn về chất lượng, bởi họ thấy được lợi ích trực tiếp về giá bán, sức khỏe cây và uy tín sản phẩm cà phê mang thương hiệu Hướng Phùng.
Nghị quyết 10 nêu rõ kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc gia, không chỉ góp phần bổ sung vốn trung và dài hạn cho đầu tư phát triển mà còn là kênh tiếp nhận công nghệ tiên tiến, phương thức quản trị hiện đại, đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giúp mở rộng thị trường.
Nghị quyết đã đưa ra nhiều nhiệm vụ, giải pháp trong việc phát triển khu vực kinh tế FDI, trong đó có việc khuyến khích doanh nghiệp (DN) FDI tăng cường liên kết, chia sẻ tri thức, hỗ trợ phát triển DN trong nước; sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cấp và từng bước giao nhiệm vụ kỹ thuật, quản lý, nghiên cứu, thiết kế, vận hành chuỗi cung ứng cho người VN. Song song, Nghị quyết khuyến khích, yêu cầu DN FDI cam kết về công nghệ, nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, phát triển, đào tạo người VN, tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, phát triển nhà cung ứng nội địa, công bố lộ trình nội địa hóa…
Để đạt được điều đó, VN sẽ ưu tiên các dự án đào tạo và sử dụng nhân lực VN, phát triển nhà cung ứng trong nước, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, hiệu quả sử dụng đất, tài nguyên, năng lượng và tuân thủ pháp luật; áp dụng quy trình thủ tục đầu tư đặc biệt và cơ chế ưu đãi cho các dự án công nghệ chiến lược có quy mô lớn, tác động liên vùng, có tiềm năng dẫn dắt chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, dự án công nghệ cao có cam kết chuyển giao công nghệ cho DN VN.
Chuyên gia kinh tế, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng mục tiêu thu hút vốn FDI của VN hiện nay không chỉ dừng ở số lượng vốn đăng ký mà đã chuyển sang "FDI thế hệ mới". Dòng vốn này tập trung mạnh vào các tiêu chí tăng trưởng xanh, công nghệ cao và thực hành ESG (Môi trường, xã hội và quản trị), nhằm nâng tầm năng lực cho nền kinh tế quốc gia. Trước đây, dù có số lượng DN FDI lớn, nhưng sự liên kết giữa khu vực này và DN trong nước vẫn còn lỏng lẻo, số lượng DN Việt trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn ngoại chưa nhiều. Chính vì vậy, nhiệm vụ tại Nghị quyết 10 đặt ra là đúng mục tiêu trong thu hút vốn FDI giai đoạn mới. Để thúc đẩy việc hợp tác giữa DN trong nước và nước ngoài, chuyển giao công nghệ, kỹ thuật cũng như đào tạo nguồn nhân lực trong nước, thì chúng ta phải đưa ra những tiêu chí cụ thể khi thẩm định, phê duyệt để lựa chọn dự án đầu tư vào VN.
"Nghị quyết 10 đã nêu rõ: Đổi mới cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, chuyển dần từ ưu đãi truyền thống sang cơ chế hỗ trợ gắn với hiệu quả hoạt động của dự án. Cơ chế ưu đãi trong thu hút đầu tư này là phù hợp với xu thế và thông lệ của thế giới. Chúng ta sẽ xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá hiệu quả ở nhiều góc độ, như hiệu quả về kinh tế, xã hội, về chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực… Song song với hàng loạt nhiệm vụ, giải pháp cùng tư duy đổi mới, cơ chế ưu đãi phù hợp thì khi các DN FDI thấy có lợi ích sẽ có hoạt động chuyển giao công nghệ mạnh hơn, hợp tác với DN trong nước chặt chẽ hơn", TS Lê Duy Bình phân tích.
TS Nguyễn Việt Hùng, giảng viên cao cấp, nguyên Trưởng khoa Xây dựng Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Cán bộ TP.HCM, nhận xét: Thời gian qua VN đã thay đổi chính sách, không thu hút vốn FDI bằng mọi giá, giảm các dự án thâm dụng lao động, thâm dụng tài nguyên thiên nhiên. Thay vào đó VN ưu tiên các dự án công nghệ cao, công nghệ xanh, công nghệ số từ các tập đoàn lớn. Vì vậy, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị một lần nữa khẳng định chính sách, chiến lược đồng nhất của VN trong việc thu hút và phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
"VN luôn xem khu vực FDI là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc gia, cùng với kinh tế trong nước là "hai cánh của một con chim". Khi phát triển đồng đều cả hai cánh thì nền kinh tế VN sẽ phát triển mạnh, bền vững", TS Nguyễn Việt Hùng nói.
"Cùng với các chiến lược phát triển kinh tế cao, bền vững, thực chất dựa trên nền tảng KH-CN, đổi mới sáng tạo cũng như hàng loạt chính sách khuyến khích, ưu đãi thì chưa bao giờ VN có môi trường thuận lợi để đầu tư kinh doanh như hiện nay. Hay nói cách khác, VN đang thật sự trở thành vùng đất hứa cho nhà đầu tư ngoại. Lãnh đạo Đảng và Chính phủ cũng đã kiên định, nhất quán về mục tiêu phát triển kinh tế, đường lối đối ngoại, người dân thân thiện và các DN trong nước cũng liên tục vươn lên. Đó là những ưu điểm có thể nói rằng VN đang "làm tổ" để đón những đại bàng ngoại đến hoạt động và cùng phát triển lâu dài. Nghị quyết 10 mang ý nghĩa chiến lược quan trọng trong định hướng thu hút và sử dụng vốn FDI đến năm 2045", TS Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh.
Theo TS Lê Duy Bình, ngoài việc yêu cầu đổi mới tư duy hay yêu cầu về chuyển giao công nghệ, hợp tác đào tạo… giữa các tập đoàn FDI với DN trong nước, Nghị quyết 10 cũng yêu cầu hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; thí điểm mô hình thể chế vượt trội tại một số khu vực như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, khu kinh tế, khu công nghệ cao hay phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược đồng bộ, hiện đại gắn với quy hoạch phát triển quốc gia… Điều này cho thấy Nghị quyết 10 đã xác định việc thu hút và phát triển kinh tế FDI phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước. Sự ra đời của Nghị quyết 10 rất cần thiết trong bối cảnh VN bước vào kỷ nguyên mới, thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế cao, bền vững và thực chất.
"Nghị quyết 10 cùng Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước đã cho thấy VN tiếp cận và xác định phát triển thông qua "kiềng ba chân". Từ đó, VN sẽ thật sự thúc đẩy các thành phần kinh tế phát triển vững mạnh, đạt được mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao", TS Lê Duy Bình nhấn mạnh.
Theo thông tin Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố sáng 3.5, so với cùng kỳ năm trước, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 tăng 5,46%; CPI 4 tháng đầu năm tăng 3,99%.
Một trong những yếu tố quan trọng làm CPI tăng trong 4 tháng qua là chỉ số giá nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tăng 6,25%, tác động làm CPI chung tăng 1,42 điểm phần trăm.
Trong đó, chỉ số giá nhà ở thuê tăng 6,47% do chi phí duy trì và vận hành tăng; vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 13,52% do giá vật liệu xây dựng và nhu cầu xây dựng, sửa chữa nhà ở tăng; giá điện sinh hoạt tăng 5,53% do nhu cầu sử dụng điện tăng và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân từ ngày 10.5.2025.
Ngoài ra, chỉ số giá nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,71%, tác động làm CPI chung tăng 1,69 điểm phần trăm; chỉ số giá nhóm giáo dục tăng 3,25%, làm CPI chung tăng 0,19 điểm phần trăm do một số trường dân lập, tư thục, dạy nghề đã điều chỉnh học phí trong năm học 2025 - 2026…
Lạm phát cơ bản tháng 4 tăng 0,88% so với tháng trước và tăng 4,66% so với cùng kỳ năm trước.
Bình quân 4 tháng đầu năm, lạm phát cơ bản tăng 3,89% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức tăng 3,99% của CPI bình quân chung. Điều này bởi giá xăng dầu, gas và thực phẩm biến động mạnh làm CPI chung tăng, trong khi các yếu tố này được loại trừ trong danh mục tính toán lạm phát cơ bản.
Nhập siêu 7,11 tỉ USD trong 4 tháng
Về xuất nhập khẩu hàng hóa, theo Cục Thống kê, tổng kim ngạch ước đạt 94,32 tỉ USD trong tháng 4, nâng tổng kim ngạch 4 tháng đầu năm lên 344,17 tỉ USD, tăng 24,2% so với cùng kỳ năm 2025.
Tính riêng xuất khẩu, so với cùng kỳ năm trước, trị giá trong tháng 4 ước đạt 45,52 tỉ USD, tăng 21%; 4 tháng đầu năm ước đạt 168,53 tỉ USD, tăng 19,7%.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu hàng hóa tháng 4 ước đạt 48,8 tỉ USD, tăng 32,5% so với cùng kỳ năm trước. Con số này trong 4 tháng đầu năm ước đạt 175,64 tỉ USD, tăng 28,7%.
Hàng hóa nhập khẩu 4 tháng qua chủ yếu là hàng tư liệu sản xuất, ước đạt 165,37 tỉ USD, chiếm 94,2%. Trong đó, nhóm hàng máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng chiếm 54,8%; nhóm hàng nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 39,4%.
Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam trong 4 tháng qua, với kim ngạch ước đạt 53,9 tỉ USD; xuất siêu sang Mỹ ước đạt 46,9 tỉ USD, tăng 24,4% so với cùng kỳ năm trước.
Trong khi đó, Việt Nam nhập khẩu nhiều nhất từ Trung Quốc với 69 tỉ USD, nhập siêu từ Trung Quốc 46,4 tỉ USD, tăng 33,4%.
Ở khía cạnh cán cân thương mại, số liệu những tháng đầu năm nay rất đáng chú ý. Tính riêng tháng 4, ước Việt Nam nhập siêu 3,28 tỉ USD, nâng tổng mức nhập siêu 4 tháng qua lên 7,11 tỉ USD (trong khi cùng kỳ năm trước xuất siêu 4,3 tỉ USD).
Trong đó, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 15,61 tỉ USD; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) xuất siêu 8,5 tỉ USD.
Theo TS kinh tế Lê Bá Chí Nhân, nhập siêu hơn 7 tỉ USD như trên có thể khiến nhiều người lo ngại, song đây không phải là "bức tranh xấu".
Về mặt con số cụ thể, mức nhập siêu hơn 7 tỉ USD trên tổng kim ngạch hơn 344 tỉ USD chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, hoàn toàn trong ngưỡng an toàn của cán cân thanh toán quốc gia.
"Quan trọng là, phần lớn kim ngạch nhập khẩu gia tăng thuộc nhóm tư liệu sản xuất: máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử, nguyên phụ liệu dệt may, da giày, hóa chất, sắt thép… Đây đều là đầu vào cho sản xuất và xuất khẩu trong các quý tiếp theo.
Rõ ràng, nền kinh tế đang bước vào pha tăng tốc sản xuất. Nhập siêu lần này mang tính chuẩn bị cho xuất siêu trong các quý sau, hơn là một dấu hiệu rủi ro vĩ mô", ông Nhân nhấn mạnh.
Công ty CP Kinh doanh Thủy hải sản Sài Gòn (mã chứng khoán APT) vừa công bố báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025 với mức lỗ kỷ lục 1.153 tỉ đồng, nối dài mức lỗ triền miên hàng chục năm trước đó, nâng tổng lỗ lũy kế lên 2.700 tỉ đồng. Đáng chú ý, trong số nợ hiện hữu của công ty còn có khoản vay nợ 5.833 lượng vàng SJC và đến nay không thể trả nổi.
Tính đến cuối năm 2025, tổng tài sản của APT ở mức 195 tỉ đồng, vốn chủ sở hữu âm hơn 2.600 tỉ đồng. Công ty đang có nợ phải trả 2.800 tỉ đồng, trong đó chủ yếu là nợ gốc và lãi tại Ngân hàng Sacombank. Đây là khoản nợ gốc mà APT từ đầu năm 2009 đã vay từ Ngân hàng Sacombank (trước đây là Ngân hàng Phương Nam) gồm 103 tỉ đồng và 5.833 lượng vàng SJC, có trị giá trị quy đổi 103 tỉ đồng tại thời điểm vay (tương đương 17,66 triệu đồng/lượng).
Báo cáo tài chính nêu rõ, tại thời điểm 31.12.2025, công ty đang ghi nợ khoản lỗ lũy kế 2.708,75 tỉ đồng, gấp 30,78 lần so với vốn điều lệ (88 tỉ đồng). Tổng nợ quá hạn thanh toán lên đến 2.789,39 tỉ đồng, trong đó khoản nợ ngân hàng (cả gốc và lãi) quá hạn hơn 2.749 tỉ đồng. Công ty đã thực hiện đánh giá lại khoản nợ vay 5.833 lượng vàng SJC theo giá niêm yết của ngân hàng cho vay. Số dư nợ gốc của khoản vay vàng được quy đổi ở mức 891 tỉ đồng, tăng 500 tỉ đồng so với năm 2024, tương ứng giá vàng SJC quy đổi tăng từ 84,2 triệu đồng lên 152,8 triệu đồng/lượng. Như vậy, khoản vay vàng hiện APT nợ Sacombank cả lẫn gốc lãi hơn 2.400 tỉ đồng, bên cạnh đó là khoản vay bằng VND gần 300 tỉ đồng. Báo cáo của APT cho biết, công ty không có khả năng thanh toán khoản nợ này.
Kết thúc năm 2025 vừa qua, công ty này đạt doanh thu hơn 265 tỉ đồng, tăng nhẹ so với năm 2024 nhưng vẫn lỗ hơn 1.152 tỉ đồng (chủ yếu do chi phí tài chính quá lớn). Về cơ cấu sở hữu, APT đang có 2 cổ đông chính là Tổng công ty Thương mại Sài Gòn (Satra) - sở hữu 30% và Công ty TNHH Tập đoàn Somo Việt Nam sở hữu 41,1%. Chủ tịch Somo, ông Nguyễn Lâm Vinh Huy đang giữ vị trí chủ tịch của APT.
Ngân hàng Sacombank đã nhiều lần rao bán đấu giá khoản nợ 5.833 lượng vàng SJC nói trên và có thời điểm rao bán giá hơn 1.000 tỉ đồng. Đến tháng 5.2025, khoản nợ này được đại hạ giá khi mức rao bán khởi điểm xuống còn 317 tỉ đồng.
